පද්ධතිමය වෙනසක් සඳහා වන විග්රහය සහ නීතිමය සිදුරු (Loopholes)
පාරිභෝගිකයාගෙන් රුපියල් 5ක් අය කර ප්ලාස්ටික් බෑගයක් ලබා දීම පාරිසරික විසඳුමක් ද නැතහොත් නීතියේ රැකවරණය ලබන ව්යාපාරික උපායමාර්ගයක් ද යන්න මෙමගින් පැහැදිලි වනු ඇත.
1. දත්තමය සංසන්දනය: පෙර සහ පසු තත්ත්වය
සුපිරි වෙළඳසැල් ජාලයක මධ්යම ප්රමාණයේ ශාඛාවක් පදනම් කරගත් දළ දත්ත විශ්ලේෂණය:
| කරුණ | බෑග් සඳහා මුදල් අය කිරීමට පෙර | බෑග් සඳහා මුදල් අය කරන වර්තමානය |
| බෑගයේ පිරිවැය | රු. 2.50 – 3.50 (ව්යාපාරිකයාට පිරිවැයකි) | රු. 3.00 – 4.00 (නිෂ්පාදන/තොග මිල) |
| පාරිභෝගික මිල | නොමිලේ (රු. 0.00) | රු. 5.00 – 10.00 |
| ව්යාපාරිකයාට ලැබෙන ලාභය | ලාභයක් නැත (වියදමකි) | බෑගයකින් රු. 1.00 – 2.00 ක ලාභයක් |
| මහා භාණ්ඩාගාරයට ආදායම | නැත | නැත (බදු මුදලක් ලෙස අය නොකරන බැවින්) |
| පරිසරයට බලපෑම | ප්ලාස්ටික් භාවිතය අධිකයි | ප්ලාස්ටික් භාවිතය 20%-30% කින් අඩු වුවද, ඉතිරිය විකිණීමෙන් ව්යාපාරිකයා ලාභ ලබයි |
2. නීතිමය සිදුරු සහ අමාත්යංශයේ භූමිකාව
1980 අංක 47 දරන ජාතික පාරිසරික පනත යටතේ විවිධ රෙගුලාසි පනවා ඇතත්, සුපිරි වෙළඳසැල් විසින් සිදුකරන මෙම “බෑග් අලෙවිය” නියාමනය කිරීමට නිසි යාන්ත්රණයක් තවමත් සකස් වී නැත.
- සිදුවී ඇති වංචාව: රජය විසින් ඇතැම් ප්ලාස්ටික් වර්ග තහනම් කළද, ‘විකිණීම’ තහනම් කර නැත. මෙයින් රිංගා යන ව්යාපාරිකයා, පාරිසරික හෘද සාක්ෂියට මුවා වී තම මෙහෙයුම් පිරිවැය (Operating Cost) පාරිභෝගිකයා පිට පටවා ඇත.
- නිහඬ පිළිවෙත: පාරිභෝගික කටයුතු පිළිබඳ අධිකාරිය (CAA) හෝ පරිසර අමාත්යංශය මෙතෙක් මෙම මුදල්වල විනිවිදභාවය පිළිබඳව විගණනයක් සිදු කර නොමැත.
3. විකල්ප අමුද්රව්ය නිෂ්පාදන ජාලය (The Alternative Supply Chain)
ලංකාවට ආවේණික අමුද්රව්ය ඇසුරින් මෙම ගැටලුවට විසඳුම් සෙවීමට ඇති බාධා සහ අවස්ථා:
- කෙසෙල් පට්ටා සහ තල් කොළ: උතුරේ සහ දකුණේ පවතින මෙම සම්පත් මගින් ශක්තිමත් බෑග් නිපදවිය හැක. ප්ලාස්ටික් බෑගයට රුපියල් 5ක් ගෙවන පාරිභෝගිකයා, රුපියල් 50ක් ගෙවා වසරක් පාවිච්චි කළ හැකි තල් කොළ මල්ලක් ගැනීමට පෙළඹවිය හැක.
- ප්රතිචක්රීකරණය කළ කඩදාසි (Craft Paper): සිමෙන්ති බෑග් නිෂ්පාදනයට ගන්නා කඩදාසි වර්ගය (Kraft Paper) ලංකාවේ නිෂ්පාදනය දිරිමත් කිරීම හරහා ඉතා ලාභදායී ලෙස ‘ග්රොසරි බෑග්’ නිපදවිය හැක.
4. අවසාන නිර්දේශ: ප්රතිපත්තිමය විසඳුම්
මෙම ලිපියෙන් මතු කරන ලද කරුණු අනුව, රජය වහාම ක්රියාත්මක කළ යුතු පියවර 3කි:
- ග්රීන් ටැක්ස් (Green Tax) නීතිය: බෑගයකින් අය කරන මුදලින් 70%ක් සෘජුවම රජයේ පාරිසරික අරමුදලකට බැර කළ යුතු බවට නීති පැනවීම.
- නිෂ්පාදන සහනාධාර: ප්ලාස්ටික් බෑග් නිෂ්පාදන කම්හල් රෙදි හෝ කඩදාසි බෑග් නිෂ්පාදනයට හැරවීමේදී (Transition) ඔවුන්ට වසර 5ක බදු සහනයක් ලබා දීම.
- අනිවාර්ය විනිවිදභාවය: සෑම සුපිරි වෙළඳසැලක්ම මාසිකව විකුණන ලද බෑග් ප්රමාණය සහ ඉන් එකතු වූ මුදල තම වෙබ් අඩවිවල ප්රසිද්ධ කිරීම අනිවාර්ය කිරීම.
(Conclusion)
ප්ලාස්ටික්වලින් තොර රටක් ගොඩනැගීමට නම් පාරිභෝගිකයා මත පමණක් බර පැටවීම ප්රමාණවත් නොවේ. දැනට සිදුවන “අතයට ගනුදෙනුව” පාරිසරික සංරක්ෂණයේ මුවාවෙන් සිදුවන තවත් එක් ව්යාපාරික සූරාකෑමක් පමණි. අවශ්ය වන්නේ රජය, ව්යාපාරිකයා සහ පාරිභෝගිකයා යන තිදෙනාම වගකියන, විනිවිද පෙනෙන ජාතික වැඩපිළිවෙලකි.