විගණකාධිපති පත්වීම පමාවීමෙන් පාලන පද්ධතියේ දුර්වලතා හෙළිවෙයි: ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණවල හදිසි අවශ්‍යතාවයක්

ශ්‍රී ලංකාවේ විගණකාධිපතිවරයෙකු පත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් පවතින දීර්ඝකාලීන පමාව, නායකත්ව හිස්තැනක් පමණක් නොව රටේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාපිත පත්වීම් ක්‍රියාවලියේ පවතින ගැඹුරු ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතා ද නිරාවරණය කර තිබේ. මෙම අර්බුදය දේශපාලන ඇනහිටීමක් ලෙස පෙනුනද, එහි සැබෑ බලපෑම මගින් පාලන පද්ධතිය අඩපණ වීම වැළැක්වීම සඳහා හදිසි ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණවල අවශ්‍යතාවය අවධාරණය කරයි.

මාස නවයක නායකත්ව හිස්තැන

හිටපු විගණකාධිපති චූලන්ත වික්‍රමරත්න මහතා 2025 අප්‍රේල් මාසයේදී විශ්‍රාම ගැනීමෙන් පසු, ජාතික විගණන කාර්යාලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ වැඩබලන පාලනයක් යටතේය. මාස නවයකට වැඩි කාලයක් ස්ථිර පත්වීමක් සිදු නොවීම හේතුවෙන් එම ආයතනයේ අධිකාරී බලය දුර්වල වී ඇති අතර, රාජ්‍ය මූල්‍ය පරීක්ෂකයා ලෙස එහි වගවීම් ඉටු කිරීමට ඇති හැකියාවට ද බාධා එල්ල වී ඇත.

2026 මුල් භාගයේදී යළි පිහිටුවන ලද ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව, ජනවාරි 29 වැනිදා රැස්වුවද මෙම අර්බුදයට විසඳුමක් සෙවීමට අපොහොසත් විය. පාර්ලිමේන්තුව, සිවිල් සංවිධාන සහ වෘත්තීය ආයතනවල දැඩි බලපෑම් මධ්‍යයේ වුවද, විගණකාධිපති පත්වීම සම්බන්ධ තීරණය කල් දැමීමට එහිදී පියවර ගැනුණි. ජනාධිපතිවරයා විසින් යොමු කරන ලද නිර්දේශ කිහිපයක්ම ප්‍රතික්ෂේප වීමත් සමඟ, මෙම ක්‍රියාවලියේ පාරදෘශ්‍යභාවය සහ පුරෝකථනය කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව දැඩි විවේචන එල්ල වී තිබේ.

මූල්‍ය අධීක්ෂණය අඩපණ වීම

මෙම පමාව හේතුවෙන් මෙරට මූල්‍ය විනය පවත්වාගෙන යන ප්‍රධාන ආයතන වන කෝපා (COPA) සහ කෝප් (COPE) කමිටුවල ක්‍රියාකාරීත්වය අඩපණ වී ඇත. යාවත්කාලීන කරන ලද විගණන වාර්තා නොමැති වීම නිසා රජයේ ගිණුම් සහ ව්‍යාපාර පිළිබඳ පාර්ලිමේන්තු පරීක්ෂණ නිසි පරිදි සිදු කළ නොහැකි වී තිබේ.

“ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මගින් එකඟතාවයක් අපේක්ෂා කළද, එම එකඟතාවය ඇති කර ගැනීමට නොහැකි වූ විට අර්බුදය විසඳීමට අවශ්‍ය යාන්ත්‍රණයන් එහි අවම මට්ටමක පවතී.”

ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිසංස්කරණ අවදානමක

මෙම තත්ත්වය මෙරට අභ්‍යන්තර පාලනයට පමණක් නොව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය ආයතන සමඟ ඇති එකඟතාවලට ද බලපා ඇත. යුරෝපා සංගමය සහ ලෝක බැංකුව මගින් අරමුදල් සපයන යුරෝ මිලියන 9.8ක රාජ්‍ය මූල්‍ය කළමනාකරණය ශක්තිමත් කිරීමේ ව්‍යාපෘතිය (PFMSP) දැනට අවදානමට ලක්ව ඇති ප්‍රධානතම ව්‍යාපෘතියකි. විගණන ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම සහ ඊ-ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලීන් නවීකරණය කිරීම මෙහි අරමුණ වුවද, ස්ථිර විගණකාධිපතිවරයෙකු නොමැති වීම නිසා එහි ප්‍රගතිය ඇනහිට ඇත.

2026 වසර අවසානයේදී මෙම ව්‍යාපෘතිය අවසන් වීමට නියමිත බැවින්, පවතින ප්‍රමුඛතා හඳුනාගෙන කටයුතු නොකළහොත් ශ්‍රී ලංකාවට හිමිවීමට ඇති ආධාර මෙන්ම ජාත්‍යන්තර විශ්වාසය ද පලුදු විය හැකිය.

ව්‍යුහාත්මක ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා වන ඉල්ලීම

නීතිඥ සංගමය සහ ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්‍රී ලංකා ආයතනය ඇතුළු සිවිල් සංවිධාන පෙන්වා දෙන්නේ, මෙය හුදු දේශපාලන ආරවුලක් නොව ව්‍යවස්ථාපිත හා පාලන ගැටලුවක් බවයි. ස්ථිර පත්වීම් වෙනුවට වැඩබලන නිලධාරීන් මත යැපීම ආයතනික ස්වාධීනත්වය හීන කරන අතර විධායක බලය අනවශ්‍ය ලෙස මැදිහත් වීමට අවකාශ සලසන බව ඔවුහු අනතුරු අඟවති.

යෝජිත විසඳුම්:

• ව්‍යවස්ථාපිත පත්වීම් සඳහා පැහැදිලි කාලරාමුවක් සකස් කිරීම.
• අර්බුදකාරී අවස්ථාවක තීරණ ගැනීම සඳහා විකල්ප යාන්ත්‍රණ හඳුන්වා දීම.
• නම් යෝජනා කිරීමේ සහ තේරීමේ ක්‍රියාවලිය වඩාත් පාරදෘශ්‍ය කිරීම.

විගණකාධිපති කාර්යාලයේ විශ්වාසනීයත්වය යළි තහවුරු කිරීම වර්තමාන අර්බුදය විසඳීමට පමණක් නොව, අනාගතයේදී මෙවැනි තත්ත්වයන් ඇති වීම වැළැක්වීමට ද අත්‍යවශ්‍ය වේ.