ශ්‍රී ලංකාවේ මහාමාර්ග විනය සහ මාර්ග ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම වෙනුවෙන් රථවාහන වැරදි සඳහා ‘දඬුවම් ලකුණු ක්‍රමවේදයක්’ (Demerit Points System) හඳුන්වා දීම නිසැකවම කාලෝචිත පියවරකි. ප්‍රවාහන, මහාමාර්ග සහ නාගරික සංවර්ධන කටයුතු පිළිබඳ අමාත්‍යාංශයීය උපදේශක කාරක සභාවේදී අමාත්‍ය බිමල් රත්නායක ඇතුළු පාර්ශ්වයන් විසින් මේ පිළිබඳ කරන ලද කරුණු දැක්වීම් මඟින් නීතිමය වශයෙන් නවීන ප්‍රවේශයක් කරා රට ගමන් කරන බවට ඉඟි සපයයි. එහෙත්, මෙම අධිතාක්ෂණික සහ ඩිජිටල් දැක්ම පිටුපස සැඟවුණු ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුවේ බිම් මට්ටමේ පරිපාලන අකාර්යක්ෂමතාව සහ යටිතල පහසුකම් බිඳවැටීම පිළිබඳව ගවේෂණාත්මකව විමසා බැලීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
ලකුණු 30 සීමාව සහ පුනරුත්ථාපන ප්‍රවේශය
නිතර මාර්ග නීති උල්ලංඝනය කරන රියදුරන් ඉලක්ක කරගනිමින් ක්‍රියාත්මක කෙරෙන මෙම ක්‍රමවේදයේ මූලික සැලසුම මෙසේය:
- සීමාව ඉක්මවීම: දඬුවම් ලකුණු 30 සීමාව ඉක්මවූ සැණින් අදාළ රියදුරු බලපත්‍රය ස්වයංක්‍රීයවම වසරක කාලයකට අත්හිටුවීමට ලක්වේ.
- චර්යාත්මක සංශෝධනය: බලපත්‍රය අහිමි වූවන්ට නිශ්චිත පුනරුත්ථාපන පුහුණුවක් සාර්ථකව අවසන් කිරීමෙන් එම අත්හිටුවීමේ කාලය මාස තුනක් දක්වා අඩු කරගැනීමේ නීතිමය අවස්ථාව හිමිවේ.
- පූර්ව දැනුවත් කිරීමේ නියමු අදියර: ජනතාව එකවර පීඩනයට පත්නොකර, 2027 මාර්තු දක්වා ක්‍රියාත්මක වන පරිදි කෙටි පණිවුඩ (SMS) හරහා පමණක් රියදුරන් දැනුවත් කිරීමේ නියමු ව්‍යාපෘතියක් ක්‍රියාවට නැංවීම ප්‍රතිපත්තිමය වශයෙන් සාධනීය ප්‍රවේශයකි.
සංඛ්‍යාලේඛන හෙළිදරව්ව: අර්බුදයේ තරම
නීතිය ඩිජිටල් අවකාශය තුළ කොතෙක් සක්‍රිය වුවද, මෝටර් රථ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුවේ සැබෑ භෞතික මෙහෙයුම් පද්ධතිය පවතින්නේ අතිශය බිඳවැටුණු මට්ටමකය. උපදේශක කාරක සභාව හමුවේ අනාවරණය වූ නිල සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, මුද්‍රණය කරගත නොහැකිව ගොඩගැසී ඇති රියදුරු බලපත්‍ර සංඛ්‍යාව පමණක් 673,000 ඉක්මවා ගොස් ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලක්ෂ හතකට ආසන්න රියදුරන් පිරිසක් මාර්ගගතව ධාවනය කරන්නේ නියමිත ස්මාර්ට් කාඩ්පත වෙනුවට දිරාපත් වන තාවකාලික කඩදාසි කොළ අතැතිවය.
අර්බුදය එතැනින් නොනැවතී වාහන හඳුනාගැනීමේ මූලිකම සාධකය වන අංක තහඩු දක්වාම ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, මුද්‍රණය නොවී ප්‍රමාද වී ඇති වාහන අංක තහඩු ප්‍රමාණය 958,651ක් දක්වා ඉහළ ගොස් තිබේ. නීතිගරුකව ලියාපදිංචි වී මාර්ගයට පිවිසෙන ලක්ෂ දහයකට ආසන්න වාහන ප්‍රමාණයකට නිල අංක තහඩුවක් ලබාදීමට පවා පරිපාලන යන්ත්‍රය අපොහොසත් වී ඇති පසුබිමක, නව ඩිජිටල් නීති පද්ධතිය මුහුණ දෙන ප්‍රායෝගික උභතෝකෝටිකය සුළුපටු නොවේ.
මෙහි ඇති බරපතළම ගැටලුව වන්නේ, යම් රියදුරෙකු නීති උල්ලංඝනය කරමින් ලකුණු 30 සීමාව ඉක්මවා ගියහොත්, පොලිස් භාරයට ගැනීමට තරම්වත් භෞතික ස්මාර්ට් කාඩ්පතක් රටේ රියදුරන්ගෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රතිශතයක් සතුව නොපැවතීමයි. එවන් වටපිටාවක ඩිජිටල් ලකුණු කපාහැරීම ප්‍රායෝගික මහපොළොවේ නීතියක් බවට පත්වනවාද, නැතහොත් හුදු පරිගණක දත්ත ගොනුවකට පමණක් සීමා වනවාද යන්න බරපතළ සැකසහිතය.
ප්‍රසම්පාදන අසාර්ථකත්වය සහ පැරණි සැපයුම්කරුවන්ගේ ඒකාධිකාරය
මෙම දැවැන්ත ලේඛන හිඟය මඟහරවා ගැනීම සඳහා මෝටර් රථ ප්‍රවාහන කොමසාරිස් ජනරාල් තුෂාර ඉඳුනිල් ප්‍රනාන්දු විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද විසඳුම් කෙරෙහිද ක්ෂේත්‍රයේ දැඩි අවධානය යොමු විය යුතුය.
මාස ගණනාවක් පුරා අංක තහඩු සහ කාඩ්පත් සැපයීම අඛණ්ඩව ප්‍රමාද කළ පැරණි සැපයුම්කරුවන්ටම නැවතත් කඩිනම් කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තු පිරිනැමීමට තීරණය කිරීම ප්‍රශ්න සහගතය. කාර්යක්ෂමතාව බිඳවැටීමට සෘජුව වගකිවයුතු සමාගම් මතම නැවත යැපෙමින් නව ප්‍රතිඵල අපේක්ෂා කිරීම, මෙරට රාජ්‍ය ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියේ පවතින ගැඹුරු ව්‍යුහාත්මක දුර්වලතාවක් මෙන්ම ප්‍රතිසංස්කරණ හමුවේ ඇති ප්‍රධාන බාධකයකි.
පෞද්ගලීකරණය කළ අංක තහඩු: ආදායම් මාර්ගයක්ද, ආරක්ෂක අවදානමක්ද?
රාජ්‍ය ආදායම පුළුල් කරගැනීම උදෙසා පුද්ගලීකරණය කළ (Personalized) වාහන අංක තහඩු හඳුන්වා දීමට කාරක සභාවේදී යෝජනා විය. එය වාණිජමය වශයෙන් ලාභදායී උපක්‍රමයක් වුවද, හුදෙක් මුදල් ඉපයීමේ අරමුණින් පමණක් එය ක්‍රියාත්මක කළ නොහැකිය.
- තාක්ෂණික ගැටලු: පොලිස් සීසීටීවී (CCTV) සහ ස්වයංක්‍රීය අංක තහඩු හඳුනාගැනීමේ (ANPR) පද්ධති සමඟ මෙම පුද්ගලීකරණය කළ අංක තහඩු තාක්ෂණිකව ගැළපේද යන්න.
- නීතිමය හා ආරක්ෂක බාධා: අපරාධ හෝ රථවාහන අනතුරු විමර්ශනවලදී වාහන අනන්‍යතාව තහවුරු කරගැනීමට බාධා නොවන පරිදි ජාතික ආරක්ෂක මාර්ගෝපදේශ සකස් කිරීමේ අවශ්‍යතාව.
ප්‍රතිසංස්කරණ කඩදාසිවලට සීමා නොවිය යුතුය
නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරුන් වන ප්‍රසන්න ගුණසේන සහ එරංග ගුණසේකර ඇතුළු නිලධාරීන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවති මෙම සාකච්ඡාව ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ ඩිජිටල් ඉදිරි දැක්ම කෙරෙහි යම් බලාපොරොත්තුවක් ඇති කළද, ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් හමුවේ ඇති කටුක යථාර්ථය වෙනකකි.
අංක තහඩුවක් හෝ රියදුරු බලපත්‍ර කාඩ්පතක් නියමිත කාලයට පුරවැසියාට ලබාදීමට අසමත් රාජ්‍ය පරිපාලන යන්ත්‍රයක් රඳවාගෙන, ලොව දියුණුම ඩිජිටල් නීති පද්ධතීන් හඳුන්වා දීමෙන් පමණක් ක්ෂේත්‍රයේ ගුණාත්මක වෙනසක් සිදුකළ නොහැකිය. විෂයභාර අමාත්‍ය බිමල් රත්නායක ඇතුළු පාලනාධිකාරිය වහා අවධානය යොමුකළ යුත්තේ, සුපිරි ඩිජිටල් අලංකරණයන්ට පෙර දෙපාර්තමේන්තුවේ මූලික යටිතල පහසුකම් සහ ප්‍රසම්පාදන විනිවිදභාවය යථා තත්ත්වයට පත්කිරීමටයි.