හූති ප්‍රහාර හමුවේ පැනනැගී ඇති ආරක්ෂක අභියෝග, රතු මුහුදේ නාවික වෙළෙඳ මාර්ග අවහිරතාව සහ එමගින් ගෝලීය බලශක්ති සැපයුමට මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු ආසියාතික රටවලට එල්ල වන ආර්ථික බලපෑම පිළිබඳව හිටපු අමාත්‍ය පාඨලී චම්පික රණවක ඉදිරිපත් කළ ගැඹුරු විශ්ලේෂණාත්මක දැක්ම.
මැදපෙරදිග කලාපයේ උද්ගතව ඇති නොසන්සුන්කාරී වාතාවරණය හුදෙක් සීමිත කලාපීය ගැටුමක් පමණක් නොව, ගෝලීය වෙළෙඳපොළ සහ බලශක්ති ආරක්ෂාව කෙරෙහි සෘජුව බලපාන තීරණාත්මක සාධකයක් බවට පත්ව තිබේ. මාධ්‍යවේදී රසික ජයකොඩි මෙහෙයවන Asian Mirror ‘Patali Champika With Epicenter’ දේශපාලන සංවාද මාලාවට එක්වෙමින් හිටපු අමාත්‍ය පාඨලී චම්පික රණවක මහතා පෙන්වා දෙන්නේ, මැදපෙරදිග ආර්ථිකයේ ප්‍රධාන කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන සෞදි අරාබිය මුහුණ දෙන ආරක්ෂක හා ආර්ථික අභියෝග ලෝක ආර්ථිකයට ප්‍රබල ප්‍රතිවිපාක රැසක් ගෙන දෙන බවයි.
- නවීන ආරක්ෂක තාක්ෂණය සහ අසමමිතික යුද උපක්‍රම (Asymmetric Warfare)
ලොව ඉහළම ආරක්ෂක වියදම් දරන රටක් වන සෞදි අරාබිය සතුව අතිනවීන ඇමරිකානු හා බටහිර ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති පැවතියද, නවීන යුද උපක්‍රම හමුවේ සම්ප්‍රදායික මිලිටරි බලය දැඩි පරීක්ෂාවකට ලක්ව ඇති බව හිටපු අමාත්‍යවරයා පෙන්වා දෙයි.
- අඩු වියදම් ප්‍රහාරක උපක්‍රම: සාපේක්ෂව අඩු පිරිවැයකින් නිෂ්පාදනය කෙරෙන ඩ්‍රෝන යානා සහ මිසයිල මගින් එල්ල වන තර්ජන මැඩපැවැත්වීම සඳහා අධික පිරිවැයක් සහිත මිසයිල නාශක පද්ධති භාවිත කිරීමට සිදුවීම බරපතළ මූල්‍යමය හා මෙහෙයුම් අභියෝගයකි.
- භූගෝලීය විශාලත්වය සහ මර්මස්ථාන ආරක්ෂාව: විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහිදී ඇති ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපොළවල්, තෙල් පිරිපහදු මධ්‍යස්ථාන සහ ජල පිරිපහදු ජාල සම්පූර්ණයෙන්ම තනි ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධතියකින් (Iron Dome වැනි) ආවරණය කිරීම ප්‍රායෝගිකව අතිශය දුෂ්කර කාර්යයකි.
- ‘විෂන් 2030’ සහ ආර්ථික විවිධාංගීකරණයේ අභියෝග
ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මාන් කුමාරයාගේ නායකත්වයෙන් ක්‍රියාත්මක වන ‘විෂන් 2030’ (Vision 2030) දැක්ම යටතේ සෞදි අරාබිය තෙල් මත පමණක් යැපෙන ආර්ථිකයකින් ඔබ්බට ගොස් සංචාරක, තාක්ෂණික සහ මූල්‍ය කේන්ද්‍රස්ථානයක් බවට පත්වීමේ ඓතිහාසික පරිවර්තනයක නිරතව සිටියි.
- ආයෝජන අවකාශය රැකගැනීම: ‘නියොම්’ (NEOM) වැනි අනාගතවාදී මෙගා ව්‍යාපෘති සඳහා ගෝලීය ආයෝජන ආකර්ෂණය කරගැනීමට නම් කලාපයේ ස්ථාවර සහ සාමකාමී පරිසරයක් පැවතීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
- බලශක්ති යටිතල පහසුකම්: රාජ්‍ය ආදායමේ ප්‍රධාන ජීවනාලිය වන සෞදි ඇරම්කෝ (Aramco) සමාගමේ පිරිපහදු සහ නළ පද්ධති ඉලක්ක කරගත් තර්ජන පාලනය කරගැනීම, ආයෝජක විශ්වාසය සුරැකීම සඳහා අතිශය තීරණාත්මක වී ඇත.
- රතු මුහුදේ නාවික තදබදය සහ ගෝලීය ඩීසල් වෙළෙඳපොළ
බාබ් එල්-මැන්ඩෙබ් (Bab el-Mandeb) සමුද්‍ර සන්ධිය සහ රතු මුහුද ආශ්‍රිත ප්‍රධාන නාවික මාර්ග ඔස්සේ ගමන් ගන්නා වෙළෙඳ හා තෙල් ප්‍රවාහන නෞකාවලට එල්ල වන අවහිරතා හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනය බරපතළ අර්බුදයකට මුහුණ දී තිබේ. මේ හේතුවෙන් සුපුරුදු සූවස් ඇළ මාර්ගය වෙනුවට අප්‍රිකාවේ ‘සුබපැතුම් තුඩුව’ (Cape of Good Hope) වටා යාත්‍රා කිරීමට නෞකාවලට සිදුව ඇති අතර, එමගින් එක් ගමන් වාරයක් සඳහා අමතර දින 10 සිට 14 දක්වා කාලයක් වැය වේ. මෙම දිගු ගමන් මාර්ගය නිසා නාවික ඉන්ධන පිරිවැය මෙන්ම ඉහළ යන රක්ෂණ ගාස්තු හේතුවෙන් සමස්ත ප්‍රවාහන ගාස්තු සීඝ්‍රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත.
මෙම සැපයුම් ජාල බිඳවැටීම සෘජුවම බලපා ඇත්තේ ලෝක කාර්මික හා ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රධාන බලශක්ති ප්‍රභවය වන ඩීසල් වෙළෙඳපොළටයි. ලෝක ඩීසල් නිෂ්පාදනයේ සහ සැපයුමේ ප්‍රමුඛ කේන්ද්‍රස්ථානයක් වන මැදපෙරදිගින් යුරෝපය සහ ආසියාව වෙත සිදුවන සැපයුම් ප්‍රමාද වීම ගෝලීය ඩීසල් මිල ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතුවක් වී තිබේ. මෙම තත්ත්වය බලශක්ති ආනයනය මත දැඩි ලෙස යැපෙන ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු දකුණු ආසියාතික සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල උද්ධමනය ඉහළ දැමීමටත්, නිෂ්පාදන හා ප්‍රවාහන වියදම් ඉහළ යාම හරහා සාමාන්‍ය ජන ජීවිතය තවදුරටත් පීඩාවට පත් කිරීමටත් හේතු වන තීරණාත්මක සාධකයකි.
- රාජ්‍යතාන්ත්‍රික විසඳුමක අවශ්‍යතාව
පූර්ණ පරිමාණයේ මිලිටරි ගැටුමකට එළැඹීම ආර්ථික වශයෙන් දැවැන්ත විනාශයක් ගෙන දෙන මාවතක් බැවින්, කලාපීය ස්ථාවරත්වය තහවුරු කරගැනීම සඳහා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සහ සාකච්ඡා මාර්ගය තෝරාගැනීමේ වැදගත්කම මෙම විවරණයේදී අවධාරණය කෙරේ.
චීනයේ මැදිහත්වීමෙන් සෞදි-ඉරාන සබඳතා යථා තත්ත්වයට පත් කරගැනීම ඇතුළු මෑතකාලීන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ප්‍රයත්නයන් මගින් පෙන්නුම් කරන්නේද, කලාපයේ තිරසර ආර්ථික දියුණුව රඳා පවතින්නේ යුදමය ක්‍රියාමාර්ග මත නොව සහයෝගීතාව සහ කලාපීය සාමය මත පමණක් බවයි.
(විශේෂ සටහන: රසික ජයකොඩි මෙහෙයවන Asian Mirror ‘Patali Champika With Epicenter’ දේශපාලන සාකච්ඡා මාලාවේ අදහස් ඇසුරිනි.)