ශ්‍යාම් බෙනගල් හට උපහාරයක්!

ඉන්දීය සිනමාවේ ‘නව රැල්ලේ’ (New Wave) ආරම්භකයා

අමිතාව් කුමාර් විසිනි, 2026 අප්‍රේල්

වසර තුන හතරකට පෙර ප්‍රවීණ නිළි ශබානා අස්මි මෙම ඡායාරූපය ඉන්ස්ටග්‍රෑම් (Instagram) හි පළ කර තිබුණි. එහි සටහන මෙසේ විය: “1976 කාන් (Cannes) සිනමා උළෙලේදී #Nishant චිත්‍රපටය වෙනුවෙන්. අපට ප්‍රචාරණ කටයුතුවලට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය හෝ මුදල් තිබුණේ නැහැ. ඒ නිසා #Shyam Benegal මටත් #Smita Patil ටත් කිව්වේ අපේ ලස්සනම සාරි ඇඳගෙන මිනිසුන්ගේ අවධානය දිනාගන්න ප්‍රොමෙනේඩ් (Promenade) වීදියේ එහා මෙහා ඇවිදින්න කියලා. මිනිසුන් නතර වී මේ ‘අමුතු පෙනුමක් ඇති සිත් ඇදගන්නාසුළු ජීවීන්’ දෙස බලන විට, අපි ඉතා ඕනෑකමින් ඔවුන්ගෙන් ඉල්ලා සිටියා, ‘අපේ චිත්‍රපටය අහවල් දවසේ තිරගත වෙනවා, කරුණාකරලා ඒක බලන්න එන්න’ කියලා. අවසානයේ අපිට පිරුණු සිනමා ශාලාවක් ලබාගන්න පුළුවන් වුණා! ඒක තමයි ශ්‍යාම් බෙනගල්ගේ ප්‍රචාරණ ක්ෂේත්‍රයේ තිබූ සහජ දක්ෂතාවය.”

මට අද ශ්‍යාම් බෙනගල්ව මතක් වුණේ මගේ අට්ටාලයේ තිබූ පෙට්ටියක් ඇරිය විටයි. එහි තිබී මට සම්මානයක් හමු වුණා. එය 2012 මැයි මාසයේදී ඔහුට පිරිනැමූ, ලෝහමය සටහනක් සහිත කළු ලී රූපයක්. ඉහත ඇති ශ්‍යාම්ගේ ඡායාරූපය මා ලබාගත්තේ එදිනම ‘ඔයිස්ටර් බාර්’ (Oyster Bar) හිදීයි. මම ශ්‍යාම්ට සහ ඔහුගේ බිරිඳ නීරාට ග්‍රෑන්ඩ් සෙන්ට්‍රල් දුම්රිය ස්ථානයේදී මාව හමුවන ලෙස පවසා තිබුණා. එදින සවස් වරුවේ සම්මාන උළෙලක් පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ අතර, ඉන් අනතුරුව අනුරාග් කාශ්‍යප්ගේ Gangs of Wasseypur චිත්‍රපටයේ මංගල දර්ශනය පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණා.

ඉන්දියාවේ බොහෝ කලාකරුවන්ට සහ ලේඛකයින්ට ශ්‍යාම් ඉතා වැදගත් චරිතයක් වුණා. ඔහු මගේ සර්වකාලීන වීරයෙක්. ඔහුගේ ‘නව රැල්ලේ’ චිත්‍රපට මා තරුණ කාලයේදී මගේ සෞන්දර්යාත්මක දැක්ම හැඩගැස්වූ අතර, ඉන්දියාව ගැන කථා පවසන්නේ කෙසේදැයි මට කියා දුන්නා. අසූව දශකයේ මුල් භාගයේදී දිල්ලි නුවර ප්‍රගති මයිඩාන් හි පැවති ඔහුගේ චිත්‍රපට දැක්මකදී මම නොකඩවා දින කිහිපයක් ප්‍රේක්ෂකයෙකු ලෙස සිටියා. හංසධ්වානි සිනමා ශාලාවේ අඳුරේ හිඳිමින් මා මුලින්ම “Ankur” ද, පසුව “Nishant” ද, ඉන්පසු “Manthan” සහ “Bhumika” ද නැරඹූ අයුරු මට මතකයි.

කාලය ගෙවී ගියා. මගේ තිස් ගණන්වල අගභාගයේදී මට ශ්‍යාම්ව පෞද්ගලිකව හඳුනා ගැනීමට ලැබුණා. මගේ පළමු නවකතාව දිල්ලි නුවර ඉන්දීය ජාත්‍යන්තර මධ්‍යස්ථානයේදී දොරට වැඩීමේ උත්සවයට ඔහු සහභාගී වීම මට මහත් ගෞරවයක් වුණා. පසුව ගත වූ වසරවලදී ඔහු මගේ පොත් කියවීමේ අවස්ථාවලට පැමිණි අතර, මුම්බායි හි ඔවුන්ගේ නිවසට ගොස් ඔහු සහ නීරා හමුවීම මම ඉතා අගය කළා.

අවසාන වතාවට මම ඔහු සමඟ දුරකථනයෙන් කතා කළේ 2022 වසරේදී ඇමරිකාවේ සිටයි. ඒ වන විට මම හැත්තෑව දශකයේ හින්දි චිත්‍රපට පිළිබඳ සංග්‍රහයක් සඳහා “Nishant” ගැන ලිපියක් ලියමින් සිටියා. ඒ වන විටත් ශබානා අස්මි කාන් සිනමා උළෙල පැවැත්වෙන අතරතුර මා ඉහත සඳහන් කළ කළු-සුදු ඡායාරූපය පළ කර තිබුණා. “Nishant” චිත්‍රපටයෙන් කියවුණේ වැඩවසම් ඉඩම් හිමි පවුලක් විසින් කාන්තාවක පැහැරගැනීම සහ ඉන් අනතුරුව සිදුවන ජනතා නැගිටීම ගැනයි. දුරකථනයෙන් කතා කරන විට ශ්‍යාම් පැවසුවේ, මෙම චිත්‍රපටයට පාදක වූ අදහස ඔහුගේ කුඩා කල ආන්ධ්‍රා ප්‍රදේශයේදී සිදු වූ සිදුවීමකින් ආ බවයි. ඔහු පැවසුවේ “Nishant” නිර්මාණය කළ මුල් කාලයේ “කවුරුත් ඒකට එච්චර කැමති වුණේ නැහැ” කියායි. බොහෝ දෙනෙක් එය ඉතා “සෘණාත්මක චිත්‍රපටයක්” ලෙස සැලකුවා. එය ජනප්‍රිය වුණේ බ්‍රිතාන්‍ය බෙදාහරින්නෙකු එය මිලදී ගෙන ලන්ඩනයේ තිරගත කිරීමෙන් පසුව ලැබුණු ඉහළ විචාරක ප්‍රතිචාර නිසයි. ප්‍රංශයේදීත් එයම සිදු වුණා. පසුව වසරේ හොඳම හින්දි චිත්‍රපටය ලෙස එය ජාතික සම්මානයෙන් පවා පිදුම් ලැබුවා.

2024 අගභාගයේදී මම ඉන්දියාවේ සංචාරයක යෙදී සිටියදී, නත්තලට පෙර දිනක කොචි නගරය අසල කුලී රථයක යමින් සිටියදී ශ්‍යාම් මියගිය පුවත මට අසන්නට ලැබුණා. ඔහු එවිට 90 වැනි වියට පා තබා තිබුණා. ඔහුගේ මරණයෙන් මුළු රටම දැඩි ශෝකයට පත් වුණා.

මට කිසිදා අමතක නොවන දෙයක් නම්, ඔහුගේ “Manthan” චිත්‍රපටය ගොවීන් ලක්ෂ පහකගේ දායකත්වයෙන් (එක් අයෙකු රුපියල් දෙක බැගින්) නිෂ්පාදනය වූවක් බවයි. එය කලාව තුළ සාමූහික සංවිධානය වීමේ ශක්තිය පෙන්නුම් කළ අවස්ථාවක්. 2012 නිව්යෝර්ක් සංචාරයෙන් පසු ඔහුට එම සම්මානය මා ළඟ අතපසු වී ඇති බව මම ඔහුට පවසන්නට ඇති. එම සම්මානයේ මෙසේ ලියා තිබුණා: “New York Indian Film Festival 2012 Life Time Achievement Award Shyam Benegal.” සම්මාන රැසකින් පිදුම් ලැබූ ඔහුගේ දිවියේ, මෙම ලී රූපය ඔහුට අමතක වන්නට ඇති. නමුත් අද මගේ අට්ටාලයෙන් එය හමුවීම, ඔහුව කෘතඥතාවයෙන් සහ ආදරයෙන් සිහිපත් කිරීමට මට අවස්ථාවක් ලබා දුන්නා.

මූලාශ්‍රය උපුටාගැනීම – https://amitavakumar.substack.com