අරනායකින් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ නායයෑම් අවදානම

: විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ඇසින් සොයා බැලීමක්

විශේෂ වාර්තාකරුවෙකු විසිනි.

ලංකාවේ සිදුවන නායයෑම් ආපදා පිළිබඳව 'ප්‍රගතිය: නායයෑම් පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණය' (Progress in Landslide Research and Technology) නම් ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ ග්‍රන්ථයේ ඇතුළත් විද්‍යාත්මක තොරතුරු පදනම් කර ගනිමින් සැකසූ විශේෂ ලිපියකි.

මෑත දශක කිහිපය තුළ ශ්‍රී ලංකාව මුහුණ දුන් බරපතලම ස්වාභාවික ආපදාවන් අතර නායයෑම් ඉදිරියෙන්ම සිටී. විශේෂයෙන්ම 2016 වසරේ කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ අරනායක ප්‍රදේශයේ සිදුවූ මහා නායයෑම ලාංකීය ඉතිහාසයේ නොමැකෙන ශෝකජනක සටහනක් තැබීය.  ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යාම සහ අවිධිමත් මානව ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් මෙම අවදානම තවදුරටත් වර්ධනය වෙමින් පවතින බවයි.

අරනායක ඛේදවාචකයේ විද්‍යාත්මක පසුබිම

2016 මැයි මාසයේදී අධික වර්ෂාපතනයත් සමඟ ඇතිවූ අරනායක නායයෑමෙන් පුද්ගලයන් 127 දෙනෙකුට ජීවිත අහිමි වූ අතර නිවාස 75ක් සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ විය.  පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම නායයෑම “RRLL” (Rain-induced Rapid Long-travelling Landslides) හෙවත් අධික වර්ෂාව නිසා වේගයෙන් බොහෝ දුරක් ගමන් කරන නායයෑමක් ලෙසයි.  ඛනිජමය ගුණාංග විග්‍රහ කිරීමේදී, පසෙහි අඩංගු ‘හැලොයිසයිට්’ (halloysite) වැනි ද්‍රව්‍ය පස ලිහිල් කිරීමටත්, අධික ලෙස ජලය රඳවා ගැනීමටත් උපකාරී වන අතර, මෙය නායයෑමේ වේගය සහ දුර ඉහළ නැංවීමට හේතු වී ඇත.   

මාර්ග පද්ධතියට එල්ල වන තර්ජනය

කඳුකර ප්‍රදේශවල මාර්ග ඉදිකිරීම් සහ පුළුල් කිරීම් හේතුවෙන් ස්වාභාවික බෑවුම්වල ජ්‍යාමිතික හැඩය වෙනස් වීම නායයෑම්වලට සෘජු බලපෑමක් එල්ල කරයි.  ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන මාර්ග කිහිපයක් ආශ්‍රිතව සිදුකළ අධ්‍යයනයන්හිදී හෙළි වී ඇත්තේ, මීටර් 3.2කට වඩා උස බැවුම් නිසි ආරක්ෂිත උපක්‍රම නොමැතිව කපා දැමීම අවදානම ඉහළ නංවන බවයි.   

නව තාක්ෂණික විසඳුම් සහ SATREPS ව්‍යාපෘතිය

පවතින අවදානම කළමනාකරණය කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ගොඩනැගිලි පර්යේෂණ සංවිධානය (NBRO) සහ ජපානයේ SATREPS ව්‍යාපෘතිය එක්ව නව පස් අවුරුදු වැඩසටහනක් ආරම්භ කර ඇත. මෙහි ප්‍රධාන අරමුණු තුනකි: 

කාලගුණ අනාවැකි පද්ධතියක් (MSSG): පැය 24කට පෙර නායයෑමකට හේතු විය හැකි වර්ෂාපතනය පිළිබඳ තොරතුරු ලබා දීම.   

පසෙහි ජල පීඩනය මැනීම: භූගත ජල පීඩනය ඉහළ යාම නිරීක්ෂණය කර අනතුරු ඇඟවීම.   

ජනතාව දැනුවත් කිරීම (Augmented Reality): නායකාවන් හා නිලධාරීන් අතර සන්නිවේදනය දියුණු කිරීම සඳහා නවීන තාක්ෂණික මෙවලම් භාවිතය.   

ප්‍රජා මූලික පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ ක්‍රමය (CBLEW)

තාක්ෂණය කොතෙක් දියුණු වුවද, අවසාන තීරණය ගනු ලබන්නේ ප්‍රජාව විසිනි.  එමනිසා ජනතාව අතර ස්වයං-ආරක්ෂක ක්‍රමවේදයන් ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා අත්පොත් සැකසීම, අතින් ක්‍රියාත්මක කළ හැකි වර්ෂාමාන සහ සරල විස්ථාපන මිනුම් උපකරණ හඳුන්වා දීම මේ වන විටත් සිදු කෙරේ.   

ශ්‍රී ලංකාවේ නායයෑම් ආපදාව යනු හුදෙක් ස්වාභාවික ව්‍යසනයක් පමණක් නොව, එය මානව ක්‍රියාකාරකම් හා දේශගුණික විපර්යාසයන්ගේ එකතුවකි. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ නවීන තාක්ෂණය භාවිතයෙන් නායයෑමක් සිදුවීමට පෙර එය හඳුනා ගැනීම ජීවිත රැසක් සුරැකීමට ඇති එකම මඟ බව මෙම වාර්තාව අවධාරණය කරයි.   

මෙම ලිපිය “Progress in Landslide Research and Technology” සඟරාවේ අන්තර්ගත පර්යේෂණ පත්‍රිකා ඇසුරින් සකස් කරන ලද්දකි.