ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව මූල්ය පාරිභෝගික ආරක්ෂණය සහ නියාමනය ගැන කෙතරම් මාධ්ය සංදර්ශන පැවැත්වුවද, බිම් මට්ටමේදී අසරණ පාරිභෝගිකයා සූරාකෑම නතර වී නොමැති බව තහවුරු කෙරෙන තවත් පුවතක් වාර්තා වේ.
2026 අගෝස්තු 11 වන දින ප.ව. 6.29 ට පමණ ‘B S AUTO ENTERPRISES’ නමැති ඉන්ධන පිරවුම්හලකින් රු. 10,000ක ඩීසල් ලබාගත් පාරිභෝගිකයෙකුගේ බැංකු ගිණුමෙන් රු. 10,100ක් කපාගෙන තිබේ. කාඩ්පතක් හරහා සිදුකළ මෙම ගනුදෙනුවේදී අමතරව අය කරගත් රුපියල් 100ක (1%) මුදල, වත්මන් මූල්ය ක්ෂේත්රයේ නියාමන දුර්වලතා පිළිබඳව බරපතළ සංවාදයක් නිර්මාණය කිරීමට සමත්ව ඇත.
සිදුවූයේ කුමක්ද? (ප්රායෝගික විශ්ලේෂණය)
ගනුදෙනුවෙන් පසු පාරිභෝගිකයාට ලැබුණු SMS පණිවිඩයේ “Your A/C…” ලෙස සටහන්ව තිබීමෙන් මෙය බැංකු ගිණුමකට සෘජුවම සම්බන්ධිත ඩෙබිට් (Debit) කාඩ්පතක් බව පැහැදිලි වේ. විශේෂිතම කරුණ වන්නේ ගනුදෙනුව සිදුකළ POS යන්ත්රයේම මුළු වටිනාකම “Rs. 10,100.00” ලෙස සටහන් කර තිබීමයි. මෙයින් තහවුරු වන්නේ ඉන්ධනහල විසින් සිය අභිමතය පරිදි මෙම අමතර ගාස්තුව පාරිභෝගිකයා මත පැටවූ බවයි (Merchant Surcharging).
බැංකුවක් විසින් වෙළෙඳසැලකට POS යන්ත්රයක් ලබා දීමේදී, සිදුවන සෑම ගනුදෙනුවකින්ම 1% – 3% අතර වෙළඳ වට්ටම් අනුපාතයක් (MDR – Merchant Discount Rate) වෙළෙඳසැල විසින් බැංකුවට ගෙවිය යුතුය. නමුත් මෙම ඉන්ධන පිරවුම්හල තමන් දැරිය යුතු එකී 1%ක ගාස්තුව වංචනික ලෙස පාරිභෝගිකයාගේ මුල් බිලට එකතු කර ඇත.
විකල්ප තත්ත්වය:
''මෙය ක්රෙඩිට් කාඩ්පතක් (Credit Card) වී, ඉන්ධනහලේ බිල්පතේ සටහන් වූයේ රු. 10,000ක් පමණක් නම්, අදාළ රු. 100 කපාගෙන ඇත්තේ බැංකුව විසිනි. එය බැංකු ගිණුම් කොන්දේසි යටතේ නීත්යානුකූලව අය කෙරෙන "ඉන්ධන අධිභාරය" (Fuel Surcharge) ලෙස හැඳින්වේ. නමුත් මෙහිදී POS යන්ත්රය හරහාම රු. 10,100ක් ගනුදෙනු වී ඇති බැවින්, වරද සෘජුවම ඉන්ධනහල දෙසට යොමු වේ.''නීතිය සහ මහ බැංකු රෙගුලාසි කඩදාසිවලට පමණද?
ඕනෑම රාජ්ය හෝ පෞද්ගලික බැංකුවක් ක්රියාත්මක විය යුත්තේ ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ නියාමනයට යටත්වය.
- 2005 අංක 28 දරන ගෙවීම් සහ පියවීම් පද්ධති පනත: මෙරට සියලුම ඉලෙක්ට්රොනික ගෙවීම් පද්ධති (POS යන්ත්ර ඇතුළුව) නියාමනය කිරීමේ පූර්ණ බලය මහ බැංකුවට හිමිවේ.
- මූල්ය පාරිභෝගික ආරක්ෂණ රාමුව: පාරිභෝගිකයන්ගෙන් සැඟවුණු ගාස්තු අය කිරීම හෝ වංචනික ලෙස ගාස්තු මාරු කිරීම සපුරා තහනම් කර ඇත.
- MDR ගාස්තු පැනවීම තහනම් කිරීම: මහ බැංකු චක්රලේඛ මෙන්ම Visa, Mastercard සහ LankaPay ජාලයන්හි ගෝලීය රෙගුලාසිවලට අනුව MDR ගාස්තුව පාරිභෝගිකයාගෙන් අය කිරීම නීතිවිරෝධීය. එසේ කරන වෙළෙඳසැල්වල POS පහසුකම වහාම අත්හිටුවීමට බැංකු බැඳී සිටී.
මහ බැංකු අධිපතිවරයා “මෙලෙස අමතර මුදල් කැපිය නොහැකි” බවට මාධ්ය හමුවේ කොතෙක් ප්රකාශ කළද, බිම් මට්ටමේ යථාර්ථය නීති සහ චක්රලේඛ කඩදාසිවලට පමණක් සීමා වී ඇති බවයි. බැංකු තමන්ට ලැබෙන කොමිස් මුදල ගැන පමණක් සිතද්දී, වෙළෙඳ ආයතන පාරිභෝගිකයා සූරාකමින් සිටී. මෙය රාජ්ය මූල්ය පරිපාලනයේ සහ මහ බැංකු නියාමන අධිකාරියේ පවතින බරපතළ අකාර්යක්ෂමතාව නැවතත් මතු කර දක්වයි.
අසාධාරණයට ලක්වූ පාරිභෝගිකයාට කළ හැක්කේ කුමක්ද?
මෙවැනි අසාධාරණයකට ලක්වූ අයෙකුට ගත හැකි හොඳම නෛතික පියවර වන්නේ:
- අදාළ SMS පණිවිඩය සහ ඉන්ධනහලේ රිසිට්පත සමඟ තමන්ගේ බැංකුවට නිල වශයෙන් පැමිණිලි කිරීම.
- ශ්රී ලංකා මහ බැංකුවේ ‘මූල්ය පාරිභෝගික සබඳතා දෙපාර්තමේන්තුවට’ (FCRD) මේ පිළිබඳව වහාම පැමිණිල්ලක් ගොනු කිරීම.