ජාතික ගුවන් සේවයේ මුල් පුටුවට වී තරගකරුවන්ට සේවය කරන පුද්ගලයා

– විශේෂ වාර්තාකරුවෙකු විසිනි –

2024 සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවති මැතිවරණ විප්ලවයෙන් පසු ජාතික ගුවන් සේවයට නව සභාපතිවරයෙකු පත් විය. මෙම පත්වීම හඳුන්වා දෙනු ලැබුවේ බරපතල කළමනාකරණ ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙසිනි.

නමුත් ඉන් නිර්මාණය වී ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය ව්‍යවසාය ඉතිහාසයේ දැකිය හැකි, ව්‍යුහාත්මකව වඩාත්ම ගැටලු සහගත අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල සැකැස්මක් විය හැකිය.

ජාතික ගුවන් සේවයේ වත්මන් සභාපතිත්වය දරන නව සභාපතිවරයා (The Bald man), මෙරට ප්‍රබලතම ව්‍යාපාරික සමූහයක් වන ‘ද කෝපරේට්’ (The Corporate) ආයතනය සමග ඇති සිය වාණිජ සබඳතා මෙතෙක් අත්හැර නැත. ‘ද කෝපරේට්’ ආයතනය විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ඔවුන්ගේම ගුවන් සේවා අංශය, ඔහු මේ වන විට නායකත්වය දෙන ආයතනය සමග සෘජුවම තරග වදින වෙනත් ගුවන් සේවා නියෝජනය කරයි.

මෙය අතීතයට අයත් වූ සබඳතාවක් නොවේ. එය වර්තමානයේත් සක්‍රීයව පවතින සබඳතාවකි.

‘ද කෝපරේට්’ හි ගුවන් සේවා අංශය ප්‍රධාන විකුණුම් නියෝජිතායතනයක් (GSA) ලෙස ක්‍රියාත්මක වෙමින්, වෙනත් ගුවන් සමාගම් නියෝජනය කිරීම, ඔවුන්ගේ ආසන අලෙවි කිරීම සහ ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඔවුන්ගේ වෙළඳපල කොටස වර්ධනය කිරීම සිදු කරයි. මෙම ගුවන් සමාගම් වලින් සමහරක් ලන්ඩන් වෙත පියාසර කරයි. සමහරක් සිංගප්පූරුවට පියාසර කරයි. තවත් ඒවා මෙල්බර්න් වෙත පියාසර කරයි. ජාතික ගුවන් සේවය ද මේ ගමනාන්ත තුනටම පියාසර කරයි.

මෙම තත්ත්වය හමුවේ නිල වශයෙන් තීරණ ගැනීම් වලින් ඉවත්වීමේ යාන්ත්‍රණයක් (recusal mechanism) ක්‍රියාත්මක වන බවක් දැනගන්නට නැත. කිසිදු රහස්‍යතා රැකීමේ ක්‍රමවේදයක් පිළිබඳව ද අනාවරණය කර නොමැත. ජාතික ගුවන් සේවයේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලය හමුවේ තරඟකාරීත්වය පිළිබඳ සංවේදී දත්ත තබන විට අදාළ සභාපතිවරයා කරන්නේ කුමක්ද යන්න පැහැදිලි කරන කිසිදු මාර්ගෝපදේශයක් ද නැත.

වත්මන් සභාපතිවරයෙකුට ප්‍රවේශ විය හැකි තොරතුරු වර්ගීකරණයන් කිසිසේත්ම සුළුපටු නොවේ.

• ගමන් මාර්ග පුළුල් කිරීමේ උපාය මාර්ග: ගුවන් සමාගම විසින් සලකා බලමින් සිටින නව ගමනාන්ත මොනවාද යන්න පිළිබඳව ඕනෑම මහජන නිවේදනයකට පෙර දැනගැනීමට ලැබීම, තරඟකරුවෙකුට ප්‍රථමයෙන් එම ස්ථානයන්හි ස්ථාපිත වීමටත්, කල්තියාම භූමි මෙහෙයුම් (ground handling) හවුල්කාරිත්වයන් තහවුරු කර ගැනීමටත් ඉඩ සලසයි.
• මිලකරණ සහ ප්‍රසම්පාදන දත්ත: තරඟකාරී ගුවන් සමාගම් හමුවේ ජාතික ගුවන් සේවය ජයග්‍රහණය කරන්නේද නැතිනම් පරාජය වන්නේද යන්න තීරණය කරන ගතික මිලකරණ දත්ත (Dynamic pricing data), අවම මිල ගණන් සහ තොග ආසන වෙන්කිරීමේ සැකසුම් යනු තරඟකරුවෙකුගේ විකුණුම් නියෝජිතායතනයකට සිය මිල ගණන් ඵලදායී ලෙස පහත හෙළීම සඳහා හරියටම අවශ්‍ය වන තොරතුරු වේ. එසේම, භූමි මෙහෙයුම්, ආහාර සැපයුම් සහ මිලියන ගණනක් වටිනා නඩත්තු කොන්ත්‍රාත්තු ආවරණය කරන ප්‍රසම්පාදන තීරණ යනු විවිධාංගීකරණය වූ අවශ්‍යතා ඇති ව්‍යාපාරික සමූහයකට කල්තියාම එම තොරතුරු දැකගැනීමෙන් විශාල වාසියක් අත්වන ක්ෂේත්‍ර වේ.

නව සභාපතිවරයාට (The Bald man) මේ සියල්ලටම ප්‍රවේශය ඇත. මෙම තොරතුරු අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල කාමරයෙන් පිටවූ පසු කොතැනට යන්නේද යන්න කිසිදු බලධාරියෙකු විසින් මෙතෙක් පරීක්ෂා කර නොමැත.

ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිය මේ සම්බන්ධයෙන් නිහඬ නැත. දූෂණ විරෝධී පනත මගින් රාජ්‍ය නිලධාරීන් සඳහා වන ‘බැඳියාවන්ගේ ගැටුම්’ (conflict of interest) සම්බන්ධයෙන් පෙර පැවති ඕනෑම නීති සම්පාදනයකට වඩා දැඩි ප්‍රතිපාදන අන්තර්ගත කර ඇත. ශ්‍රී ලංකා පාරිභෝගික කටයුතු අධිකාරී පනත මගින් තරඟකාරී වෙළඳපොලවල් තුළ පවතින තොරතුරු අසමමිතිය (informational asymmetry) පිළිබඳව ආමන්ත්‍රණය කරයි. පොදු කොන්ත්‍රාත්තු පනත මගින් ප්‍රසම්පාදන අඛණ්ඩතාව පිළිබඳ බැඳීම් පනවයි.

එහෙත් මේ කිසිවක් මෙතෙක් ක්‍රියාත්මක කර නොමැත. කිසිදු පරීක්ෂණයක් ආරම්භ කර නැත. කිසිදු සිතාසියක් නිකුත් කර නැත.

ඔහුගේ පත්වීම සිදු වූ වකවානුව තුළම, ‘ද කෝපරේට්’ හි ගුවන් සේවා අංශයද සක්‍රීයව ව්‍යාප්ත වීමක් දක්නට ලැබුණි. ආදායම් ප්‍රතිසාධනය කරගැනීම වෙනුවෙන් ජාතික ගුවන් සේවය යැපෙන මගී කොටස් සෘජුවම ඉලක්ක කරන වෙනත් ගුවන් සමාගම්වල නියෝජන අයිතිය තහවුරු කර ගැනීමද ඊට ඇතුළත් විය.

ජාතික ගුවන් සේවය යනු පෞද්ගලික පාඩු අවශෝෂණය කරන පෞද්ගලික ව්‍යවසායක් නොවේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ බදු ගෙවන්නන් විසින් ගෙවනු ලබන මහජන ණය දරා සිටින ආයතනයකි. ඔවුන් මුහුණ දෙන සෑම උපායමාර්ගික අවාසියක්ම, තරඟකරුවෙකු වේගවත්ව ක්‍රියා කිරීම හෝ මිල අඩු කිරීම හේතුවෙන් ඔවුන්ට අහිමි වන සෑම ගමන් මාර්ගයක්ම, සාමාන්‍ය පුරවැසියන්ට බරක් බවට පත්වේ.

ගුවන් සමාගමට තරඟ කිරීමට නොහැකි වීම සම්බන්ධයෙන් ලබාදෙන සාමාන්‍ය නිදහසට කරුණු වන්නේ ඉන්ධන පිරිවැය, ගුවන් යානා සමූහයේ පැරණි බව සහ නිලධාරිවාදයයි. මේවා සාධාරණ කරුණු වේ. නමුත් තමන් පරාජය කිරීමට උත්සාහ කරන පාර්ශවයන්ට සිය උපායමාර්ගයන් විවෘතව පෙනෙන්නට සලස්වා ගුවන් සමාගම තරඟ කළේද යන කාරණය ඒවායින් ආමන්ත්‍රණය නොකෙරේ.

පොදු ව්‍යාපාර පිළිබඳ කාරක සභාව (COPE කමිටුව) විසින් නව සභාපතිවරයා කැඳවා දිවුරුම් දීමක් යටතේ සාක්ෂි ලබා ගත යුතුය. එහිදී ජාතික ගුවන් සේවයේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල රැස්වීම් වලදී ඔහු ප්‍රවේශ වූ තොරතුරු මොනවාද යන්න සහ එම තොරතුරු ‘ද කෝපරේට්’ හි ගුවන් සේවා මෙහෙයුම් වෙත ළඟා වීම වළක්වන යාන්ත්‍රණයන් මොනවාද යන්න පිළිබඳව විශේෂිත ප්‍රශ්න ඇසිය යුතුය.

අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) විසින් මෙම ද්විත්ව භූමිකාව දූෂණ විරෝධී පනත යටතේ බැඳියාවන්ගේ ගැටුමක් (conflict of interest) නිර්මාණය කරන්නේද යන්න තක්සේරු කළ යුතුය. මෙම වාණිජ සබඳතා යනු මේ වන විටත් ලේඛනගත කර ඇති කරුණු වේ.

2024 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිට ජාතික ගුවන් සේවය ගෙන ඇති තීරණ පිළිබඳව විගණකාධිපතිවරයා විසින් විශේෂ විගණනයක් සිදු කළ යුතු අතර, එහිදී කිසියම් හෝ ප්‍රසම්පාදන, ගමන් මාර්ග, හෝ මිලකරණ ප්‍රතිඵලයක් ‘ද කෝපරේට්’ ආයතනයේ තරඟකාරී අවශ්‍යතා සමඟ සමපාත වී ඇත්දැයි පරීක්ෂා කළ යුතුය.

මේවා අසාමාන්‍ය ඉල්ලීම් නොවේ. ප්‍රතිසංස්කරණ පිළිබඳව බැරෑරුම් ලෙස සිතන ඕනෑම රජයක් විසින් තමන් පත්කළ පුද්ගලයින්ට එරෙහිව වුවද ක්‍රියාත්මක කළ යුතු වගවීමේ මූලික පදනම මෙයයි.

මෙම ද්විත්ව භූමිකාව කිසිදු විමර්ශනයකින් තොරව දිගටම පවත්වාගෙන යන්නේ නම්, ඉන් ලබාදෙන පණිවිඩය ඉතා පැහැදිලිය. එනම් අදාළ පුද්ගලයා ප්‍රමාණවත් තරම් බලගතු සබඳතා ඇති අයෙකු නම්, ව්‍යුහාත්මක බැඳියාවන්ගේ ගැටුම් රජයකට පිළිගත හැකි බවයි.

එය මෙම රජය තේරී පත් වූ ප්‍රතිසංස්කරණ ජනවරම සෘජුවම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමක් වනු ඇත. එමෙන්ම රජය වෙනස් වුවද, වරප්‍රසාද වල නිර්මාණාත්මක ව්‍යුහය වෙනස් මුහුණුවරකින් යුතුව තවදුරටත් නොනැසී පවතින බව එයින් තහවුරු වනු ඇත.

ජාතික ගුවන් සේවයේ මගීන්, එහි සේවකයින් සහ එහි ණය බර දරන බදු ගෙවන්නන් එක් ප්‍රශ්නයකට සෘජු පිළිතුරක් දැනගැනීමට අයිතියක් ඇත.

ඔබ ජාතික ගුවන් සේවයේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩල මේසයේ අසුන් ගන්නා විට, ඔබ සේවය කරන්නේ කාටද?

සටහන -මෙම ලිපිය පදනම් වී ඇත්තේ ලේඛනගත වාණිජ සබඳතා සහ ප්‍රසිද්ධියේ නිරීක්ෂණය කළ හැකි ආයතනික සැකසුම් මත ය. විශේෂිත වෙළඳ රහස් හුවමාරු වූ බවට මෙයින් චෝදනා නොකරයි. කිසිදු විමසිල්ලකින් තොරව ක්‍රියාත්මක වීමට ඉඩ දී ඇති ව්‍යුහාත්මක බැඳියාවන්ගේ ගැටුමක් පිළිබඳ විධිමත් විමර්ශනයක් මෙයින් ඉල්ලා සිටියි.