(‘HariDeshaya.lk’ විශේෂ ගවේෂණාත්මක නීති විශ්ලේෂණය)
“යුක්තිය යනු වෛරය හෝ පළිගැනීම මත පදනම් වූවක් නොව, සාමය සහ සමානත්වය උදෙසා කෙරෙන ගොඩනැඟීමකි.”
2019 පාස්කු ඉරිදා ත්රස්ත ප්රහාරය වළක්වා ගැනීමට අපොහොසත් වීම සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලබා සිටි හිටපු පොලිස්පති පූජිත ජයසුන්දර සහ හිටපු ආරක්ෂක ලේකම් හේමසිරි ප්රනාන්දු යන මහත්වරුන්ට එරෙහිව කොළඹ ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණ විනිසුරු මඩුල්ල විසින් මරණීය දණ්ඩනය නියම කරනු ලැබීම ශ්රී ලංකාවේ සමස්ත අපරාධ නීති රාමුවම උඩුයටිකුරු කළ සිදුවීමක් බවට පත්ව ඇත.
පූර්ව බුද්ධි තොරතුරු ලැබී තිබියදීත් මහජන ආරක්ෂාව තහවුරු නොකිරීම “සාපරාධී රාජකාරි පැහැර හැරීමක්” (Criminal Dereliction of Duty) ලෙස සලකා, එය මනුෂ්ය ඝාතනය සහ මනුෂ්ය ඝාතනය කිරීමට තැත් කිරීම යන චෝදනාවලට අනුරූප කරමින් මරණීය දණ්ඩනය නියම කිරීමට විනිසුරු මඩුල්ලේ බහුතර මතය මගින් තීරණය විය. කෙසේ වෙතත්, මෙම තීන්දුවත් සමඟ මෙරට නීති ක්ෂේත්රයේ ප්රමුඛයන්, හිටපු අධිකරණ අමාත්යවරුන් සහ නීති විශාරදයින් මතු කරන සදාචාරාත්මක හා නීතිමය ගැටලු පාදක කරගනිමින් ‘HariDeshaya.lk’ සිදු කරන ජාත්යන්තර මට්ටමේ දීර්ඝ නීතිමය ගවේෂණය මෙසේය.
1. නීති ක්ෂේත්රයේ ප්රමුඛයන්ගේ හඬ: Mens Rea සහ Proportionality of Punishment
අධිකරණ තීන්දුව ප්රකාශයට පත්වීමත් සමඟම මෙරට ජ්යෙෂ්ඨ නීතිඥවරුන් සහ දේශපාලන අධිකාරියේ ප්රමුඛයන් මතු කළ ප්රධානතම නීතිමය ප්රශ්නාර්ථය වූයේ අපරාධකාරී චේතනාව (Mens Rea) සහ දඬුවමෙහි ප්රමානුපාතික බව (Proportionality of Punishment) යන්නයි.
(A) හිටපු අධිකරණ අමාත්යවරයාගේ නීතිමය විශ්ලේෂණය:
හිටපු අධිකරණ අමාත්යවරයා තැබූ දීර්ඝ සටහනට අනුව, පාස්කු ප්රහාරය වළක්වා ගැනීමට අපොහොසත් වීම යනු ආරක්ෂක ව්යුහයන්ගේ දැවැන්ත බිඳවැටීමක් මිස බුද්ධි තොරතුරු නොමැතිකම පිළිබඳ ප්රශ්නයක් නොවේ. නමුත් ඔහු අවධාරණය කරන්නේ අපරාධ වගකීම (Criminal Liability) සහ සදාචාරාත්මක, පරිපාලනමය හෝ දේශපාලනික වගකීම (Moral, Administrative & Political Responsibility) අතර පැහැදිලි වෙන්කිරීමක් තිබිය යුතු බවයි.
- Mens Rea හි අවශ්යතාව: අපරාධ නීතියේ මූලික සිද්ධාන්තය වන Actus non facit reum nisi mens sit rea (අපරාධකාරී සිතුවිල්ලකින් තොරව සිදුකරන ක්රියාවක් මගින් යමෙකු වරදකරුවෙකු නොවේ) යන්න මෙහිදී සිහිපත් කෙරෙයි. නොසලකා හැරීමක් (Negligence) කෙතරම් බරපතල වුවද, නැතහොත් රාජකාරිය පැහැර හැරීමක (Dereliction of Duty) ප්රතිඵලය කෙතරම් විනාශකාරී වුවද, එය නීතිමය වශයෙන් මනුෂ්ය ඝාතනයක් සිදුකිරීමේ චේතනාවට (Intention to Kill) සමාන කළ නොහැක.
- තීන්දුවේ නීතිමය පදනම: මනුෂ්ය ඝාතනයක් සඳහා වන චේතනාව (Mens Rea) ස්ථාපිත කර නොමැති නම්, නොසලකා හැරීමක් වෙනුවෙන් මරණීය දණ්ඩනය වැනි අත්යන්ත දඬුවමක් (Ultimate Punishment) නියම කිරීම නීති විද්යාවේ මූලික පදනම ප්රශ්න කරන්නකි.
(B) හිටපු විදේශ කටයුතු අමාත්ය අලි සබ්රී මහතාගේ අදහස:
අධිකරණ තීන්දුවෙන් පසු වහාම අදහස් දැක්වූ අලි සබ්රී මහතා, පූර්ව බුද්ධි තොරතුරු තිබියදීත් එය වැළැක්වීමට නොහැකි වීම සැබෑවක් වුවද, අපරාධකාරී චේතනාවක් (Mental Element) නොමැති තැනකදී මෙවැනි මරණීය දණ්ඩනයක් නියම කිරීම සමඟ තමන් කිසිසේත්ම එකඟ විය නොහැකි බව කෙලින්ම ප්රකාශ කළේය.
(C) ජ්යෙෂ්ඨ නීතිඥ ශිරාල් ලක්තිලක මහතාගේ ස්ථාවරය:
නීතිඥ ශිරාල් ලක්තිලක මහතා මෙම තීන්දුව පිළිබඳව දැඩි කම්පනය පළ කරමින් කියා සිටියේ, මෙම දඬුවම නීති විද්යාවේ ප්රධාන සංකල්පයක් වන දඬුවමෙහි ප්රමානුපාතික බව (Proportionality of Punishment) යන්නට සපරාදේ පටහැනි බවයි. යම් වරදකට දෙනු ලබන දඬුවම එම වරදෙහි ස්වභාවයට අනුරූප විය යුතු අතර, පරිපාලනමය අසමත් වීමකට මරණ දඬුවම පැපිරීම ඉදිරියේදී යුක්තිය ඉටුවීමේ ස්වභාවය පිළිබඳ භයානක පූර්වාදර්ශයක් සපයන බව පවසමින් ඔහු “මා හට අනුව පූජිත අහිංසකයෙකි” යනුවෙන් අවධාරණය කළේය.
2. මරණීය දණ්ඩනය පිළිබඳ විමර්ශනය සහ ප්රායෝගික තත්ත්වය
ශ්රී ලංකා දණ්ඩ නීති සංග්රහය යටතේ මනුෂ්ය ඝාතන චෝදනාවකට මරණීය දණ්ඩනය නීත්යානුකූලව පැමිනවිය හැකි වුවද, 1976 වසරේ සිට වසර 50කට ආසන්න කාලයක් ශ්රී ලංකාව තුළ මරණීය දණ්ඩනය ක්රියාත්මක කර නැත (Moratorium).
එබැවින් මෙම තීන්දුව ප්රායෝගිකව ජීවිතාන්තය දක්වා වූ සිරදඬුවමක් බවට පත්වීමේ සම්භාවිතාව ඉහළය. එසේම, ත්රිපුද්ගල විනිසුරු මඩුල්ලේ පැවති විසම්මත මතය සහ නීති ක්ෂේත්රයෙන් මතුවන මෙම බරපතල තාක්ෂණික තර්ක පදනම් කරගනිමින් විත්ති පාර්ශ්වය ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කිරීමට නීතිමය ඉඩකඩ පවතින අතර, එහිදී අපරාධකාරී චේතනාව සහ සාපරාධී නොසලකා හැරීම අතර ඇති වෙනස නැවතත් දීර්ඝ ලෙස ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ සමාලෝචනයට ලක්වනු ඇත.
3. ජාත්යන්තර පූර්වාදර්ශ සමඟ සැසඳීම (Comparative Jurisprudence)
ලොව පුරා සිදු වූ මෙවැනි බරපතල නොසලකා හැරීම් සහ පද්ධතිමය බිඳවැටීම් හමුවේ විදේශීය අධිකරණ සහ රජයන් ක්රියා කළ ආකාරය ශ්රී ලංකාවේ තීන්දුව සමඟ සංසන්දනය කළ හැක:
1. දකුණු කොරියාවේ සෙවොල් (Sewol) බෝට්ටු අනතුර (2014)
- සිදුවීම: රජයේ සහ වෙරළාරක්ෂක අංශවල නොසලකා හැරීම නිසා සිසුන් 300කට වැඩි පිරිසක් ගිලී මියයාම.
- අධිකරණ තීන්දුව: වෙරළාරක්ෂක ප්රධානීන්ට නඩු පවරන ලද්දේ “වෘත්තීය නොසලකා හැරීම” (Professional Negligence) යටතේය. අධිකරණය ඔවුන්ට දීර්ඝ සිරදඬුවම් නියම කළද, එය මනුෂ්ය ඝාතනයක් ලෙස සලකා මරණීය දණ්ඩනය තෙක් ගෙන ගියේ නැත.
- ශ්රී ලංකාවට අදාළත්වය: නොසලකා හැරීමට දඬුවම් දුන්නද, දකුණු කොරියාව රාජකාරි අසමත් වීම සහ මනුෂ්ය ඝාතනය අතර සීමාව පැහැදිලිව පවත්වා ගත්තේය.
2. ප්රංශයේ දූෂිත ලේ නඩුව (Contaminated Blood Scandal – 1990 දශකය)
- සිදුවීම: සෞඛ්ය අමාත්යවරයා ඇතුළු නිලධාරීන්ගේ නොසලකා හැරීම නිසා එච්.අයි.වී. වෛරසය සහිත ලේ බෙදාහැර සිය ගණනක් මියයාම.
- අධිකරණ තීන්දුව: ප්රංශ අධිකරණය නිලධාරීන්ව මනුෂ්ය ඝාතන චෝදනාවලින් (Murder/Manslaughter) නිදහස් කළේය. වෙනුවට රාජකාරි පැහැර හැරීම වෙනුවෙන් විශේෂිත රාජ්ය නිලධාරී නීති රාමුවක් (Court of Justice of the Republic) යටතේ පරිපාලනමය වගවීම් තීන්දු කළේය.
- ශ්රී ලංකාවට අදාළත්වය: ප්රංශය සාපරාධී මනුෂ්ය ඝාතනය සහ රාජකාරි නොසලකා හැරීම පැහැදිලිව වෙනස් නීතිමය තල දෙකක තබා විභාග කළේය.
3. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ 9/11 ත්රස්ත ප්රහාරය (2001)
- සිදුවීම: පූර්ව බුද්ධි තොරතුරු තිබියදීත් CIA සහ FBI ආයතනවල නොසලකා හැරීම නිසා ප්රහාරය වළක්වා ගැනීමට නොහැකි වීම.
- ගනු ලැබූ ක්රියාමාර්ගය: කිසිදු බුද්ධි ප්රධානියෙකුට එරෙහිව මනුෂ්ය ඝාතන නඩු පවරා මරණ දඬුවම් දුන්නේ නැත. වෙනුවට 9/11 Commission හරහා සමස්ත පද්ධතියේම පැවති දුර්වලතා හඳුනාගෙන, Homeland Security වැනි නව රාජ්ය ව්යුහයන් නිර්මාණය කරමින් සමස්ත පද්ධතියේම වගවීම තහවුරු කළේය.
- ශ්රී ලංකාවට අදාළත්වය: ඇමරිකාව තනි පුද්ගලයන්ට මරණ දඬුවම් දෙනවාට වඩා පද්ධතිමය ප්රතිසංස්කරණවලට මුල් තැන දුන්නේය.
4. නිගමනය: “යුක්තිය” යනු වෛරයක් නොව ගොඩනැඟීමකි
“යුක්තිය යනු වෛරය හෝ පළිගැනීම මත පදනම් වූවක් නොව, සාමය සහ සමානත්වය උදෙසා කෙරෙන ගොඩනැඟීමකි.”
පාස්කු ප්රහාරයේ විපතට පත් වූවන්ට යුක්තිය ඉටුවිය යුතු බවට කිසිදු තර්කයක් නැත. නමුත් හැඟීම්බර මොහොතකදී වුවද අධිකරණයක් නීතියේ මූලික සිද්ධාන්තවලින් පිටතට නොයා යුතුය.
තනි තනි නිලධාරීන්ට අපරාධකාරී චේතනාවක් නොමැති තැන මරණීය දණ්ඩනය ලබා දී නඩුව අවසන් කිරීමෙන් පමණක් රාජ්යයක ආරක්ෂාව තහවුරු වන්නේ නැත. සැබෑ යුක්තිය ඉටු වන්නේ:
1. පද්ධතිමය වෙනසක් සිදුකිරීමෙන්: බුද්ධි අංශ තොරතුරු ලබා දුන් පසු ඒවාට ක්ෂණිකව ක්රියාත්මක විය හැකි, දේශපාලන අධිකාරියේ බලපෑම්වලින් තොර ආරක්ෂක ව්යුහයක් සෑදීමෙන්.
2. නීතිමය ව්යුහය යාවත්කාලීන කිරීමෙන්: රාජ්ය නිලධාරීන්ගේ “බරපතල නොසලකා හැරීම්” (Gross Negligence) ආවරණය වන පරිදි, මරණ දඬුවමට ලක් නොවන නමුත් දැඩි වගවීමක් සහිත නූතන නීතිමය ප්රතිපාදන ශ්රී ලංකා දණ්ඩ නීති සංග්රහයට එකතු කිරීමෙන්.
පුද්ගලයන්ට මරණ දඬුවම නියම කිරීමෙන් පමණක් රාජ්යයක ආරක්ෂාව තහවුරු නොවේ. සැබෑ යුක්තිය ඉටු වන්නේ, නැවත කිසිදිනෙක මෙවැනි බිඳවැටීමක් සිදු නොවන පරිදි සමස්ත රාජ්ය පද්ධතියම නැවත ගොඩනැඟීමෙන් පමණි.
වාර්තාකරණය: HariDeshaya.lk විශේෂ ගවේෂණාත්මක නීති සහ දේශපාලන විශ්ලේෂණ සෙවන