රජයේ අයවැය යෝජනා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් වී පැය කිහිපයක් ගතවීමටත් මත්තෙන්, ලාෆ්ස් ගෑස් (LAUGFS Gas) සමාගම සිය ගෘහස්ථ ගෑස් සිලින්ඩරවල මිල දැවැන්ත ලෙස ඉහළ දැමීම මෙරට දේශපාලන හා ආර්ථික කරළිය තුළ දැඩි කතාබහකට ලක්ව තිබේ. කිලෝග්රෑම් 12.5ක ගෘහස්ථ සිලින්ඩරයක් රුපියල් 1,775කින් (නව මිල රු. 6,740) සහ කිලෝග්රෑම් 5ක සිලින්ඩරයක් රුපියල් 732කින් (නව මිල රු. 2,720) ඉහළ දැමීමට සමාගම ගත් හදිසි තීරණය, හුදු වෙළෙඳපොළ මිල සංශෝධනයකට එහා ගිය “දේශපාලන කුමන්ත්රණයක්” බව කර්මාන්ත සහ ව්යවසාය සංවර්ධන අමාත්ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති මහතා පාර්ලිමේන්තුවේදී ප්රකාශ කළේය.

කෙසේ වෙතත්, අමාත්යවරයාගේ මෙම ප්රකාශයත් සමඟම සමාගමේ වත්මන් කොටස් හිමිකාරිත්වය පිළිබඳව දේශපාලන හා ව්යාපාරික ක්ෂේත්රයන්හි නව සංවාදයක් මතුව තිබේ.
පාර්ලිමේන්තුවේදී ඇමති හඳුන්නෙත්ති ඉදිරිපත් කළ ස්ථාවරය
අමාත්ය සුනිල් හඳුන්නෙත්ති මහතා පාර්ලිමේන්තුව හමුවේ අවධාරණය කළේ, අයවැය හරහා ජනතාවට ලැබුණු සහන පිළිබඳව සමාජය තුළ ඇති වූ ප්රසාදය මකා දමා, විපක්ෂයට දේශපාලන සටන් පාඨයක් නිර්මාණය කර දීමේ අරමුණින් ලාෆ්ස් සමාගම මෙම මිල වැඩි කිරීම සිදු කර ඇති බවයි.
එහිදී අමාත්යවරයා මතු කළ ප්රධාන තර්ක කිහිපයකි:
- ආයෝජන මණ්ඩල (BOI) වරප්රසාද: ශ්රී ලංකා ආයෝජන මණ්ඩලයේ බදු පහසුකම් සහ වරප්රසාද ලබාගෙන ඇති මෙම සමාගම, දේශීය වෙළෙඳපොළ තුළ ඊට පටහැනි ක්රමවේදයකට කටයුතු කරන බව අමාත්යවරයා පෙන්වා දුන්නේය.
- වෙළෙඳපොළ සැපයුම: සමස්ත ගෑස් වෙළෙඳපොළෙන් 90%ක් නියෝජනය කරන රාජ්ය ලිට්රෝ සමාගම මාසිකව සිලින්ඩර් ලක්ෂ 20ක් නිකුත් කරද්දී, ලාෆ්ස් සපයන්නේ සිලින්ඩර් ලක්ෂ 3ක් පමණක් බැවින් රට තුළ ගෑස් අර්බුදයක් නොමැති බව ඔහුගේ ස්ථාවරය විය.
- සමාගමේ අභ්යන්තර පාඩු: කලක සිට රුපියල් බිලියන 10ක පමණ පාඩුවක් ලබන පෞද්ගලික සමාගමක අභ්යන්තර කළමනාකරණ ගැටලුවක් ජාතික ප්රශ්නයක් ලෙස හුවා දැක්වීමට උත්සාහ කරන බවට අමාත්යවරයා චෝදනා කළේය.
ලාෆ්ස් සමාගම ඉදිරිපත් කරන මූල්යමය පැහැදිලි කිරීම
අමාත්යවරයාගේ චෝදනාවන්ට ප්රතිචාර දක්වමින් ලාෆ්ස් ගෑස් සමාගමේ ප්රධාන විධායක නිලධාරී නලින්ද කුරුකුලසූරිය මහතා ප්රකාශ කළේ, මෙම මිල සංශෝධනය හුදෙක් ජාත්යන්තර හා දේශීය මූල්යමය පිරිවැය ඉහළ යාම මත පදනම් වූවක් බවයි. සමාගම පෙන්වා දෙන පරිදි, පවතින ජාත්යන්තර යුදමය වාතාවරණය හමුවේ ලෝක වෙළෙඳපොළේ ගෑස් මිල තීරණය කරන සෞදි අරාම්කෝ මිල දර්ශකය ඉහළ යාම නිසා කිලෝග්රෑම් 12.5ක සිලින්ඩරයකට රුපියල් 706ක අමතර පිරිවැයක් එක්ව තිබේ. ඊට අමතරව නැව් හා රක්ෂණ ගාස්තු ඉහළ යාමෙන් රුපියල් 417ක්, විනිමය අනුපාත වෙනස්වීම නිසා රුපියල් 299ක්, සියයට දහඅටක වැට් (VAT) බද්ද ලෙස රුපියල් 256ක් සහ ණයවර ලිපි හා බැංකු පොලී පිරිවැය ලෙස රුපියල් 90ක් එකතු වූ විට සිලින්ඩරයක සමස්ත අමතර පිරිවැය රුපියල් 1,769ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව සමාගම පැහැදිලි කරයි.
කොළඹ කොටස් වෙළෙඳපොළේ ලියාපදිංචි සමාගමක් ලෙස කොටස් හිමියන්ට සහ බැංකු පද්ධතියට වගකිව යුතු බැවින්, තවදුරටත් පාඩු ලබමින් ගෑස් අලෙවි කළ නොහැකි නිසා පිරිවැය පියවා ගැනීමට පමණක් මෙම මිල සංශෝධනය කළ බවත්, එයින් අමතර ලාභයක් අපේක්ෂා නොකරන බවත් සමාගම වැඩිදුරටත් අවධාරණය කරයි.
කොටස් හිමිකාරිත්වය සහ ‘ධම්මික පෙරේරා’ සාධකය
මෙම සිදුවීම දෙස විමර්ශනාත්මකව බලන විචාරකයින් පෙන්වා දෙන්නේ, ලෝක වෙළෙඳපොළේ සෞදි අරාම්කෝ මිල ගණන් සෑම මසකම ආරම්භයේදී ප්රකාශයට පත් වුවද, අයවැය ඉදිරිපත් කළ රාත්රියේම මෙම මිල වැඩි කිරීම ප්රකාශයට පත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් අමාත්යවරයා මතු කරන සැකය තේරුම් ගත හැකි බවයි.
කෙසේ වෙතත්, අමාත්යවරයා සිය චෝදනාව එල්ල කරන ආකාරය සම්බන්ධයෙන් දේශපාලන විශ්ලේෂකයින් වැදගත් ප්රශ්නයක් මතු කරයි. ඒ වත්මන් ලාෆ්ස් සමූහයේ (LAUGFS Holdings) හිමිකාරිත්ව ව්යුහය පිළිබඳවයි. 2025 සැප්තැම්බර් මාසයේ සිදුවූ ව්යාපාරික ගනුදෙනුවකින් පසු, නිර්මාතෘ ආචාර්ය ඩබ්ලිව්. කේ. එච්. වෑගපිටිය මහතාගෙන් 10.4%ක් සහ හිටපු අධ්යක්ෂ යූ. කේ. තිලක් ද සිල්වා මහතාගෙන් 39.6%ක් මිලදී ගනිමින්, ව්යාපාරික ධම්මික පෙරේරා මහතා සිය ‘වැලිබල් ත්රී (පෞද්ගලික) සමාගම’ හරහා ලාෆ්ස් සමාගමේ 50%ක කොටස් හිමිකාරිත්වයක් අත්පත් කර ගත්තේය. ඒ අනුව, වර්තමානයේදී ආචාර්ය වෑගපිටිය සහ ධම්මික පෙරේරා 50:50 අනුපාතයට සමාන කොටස් හිමිකරුවන් ලෙස ලාෆ්ස් සමූහයේ පාලනය මෙහෙයවති.
වත්මන් රජය සමඟ සමීප සබඳතාවක් පවත්වන බවට ප්රකට ව්යාපාරික ධම්මික පෙරේරා මහතා සමාගමේ අඩක (50%) හිමිකාරිත්වය දරන පසුබිමක, “ලාෆ්ස් සමාගම ආණ්ඩුවට එරෙහිව දේශපාලන කුමන්ත්රණයක් කරනවා” යැයි අමාත්ය හඳුන්නෙත්ති පවසන විට එම චෝදනාව ධම්මික පෙරේරා මහතාටද අදාළ වන්නේද යන්න දේශපාලන කරළියේ කතාබහට ලක්ව තිබේ. ඇමතිවරයා සිය ප්රකාශයේදී ධම්මික පෙරේරා මහතාගේ නම සඳහන් නොකිරීම හිතාමතා සිදු කළ දෙයක්ද, නැතහොත් සමාගමේ නව හිමිකාරිත්ව ව්යුහය පිළිබඳ නිසි අවධානයකින් තොරව කළ ප්රකාශයක්ද යන්න විචාරකයින්ගේ අවධානයට යොමුව ඇත.
පාරිභෝගිකයාට ඇති බලපෑම සහ ඉදිරි පියවර
මසකට සිලින්ඩර් ලක්ෂ 20ක් ආනයනය කරන ලිට්රෝ සමාගමට හිමිවන තොග මිල වාසිය, සිලින්ඩර් ලක්ෂ 3ක් පමණක් අලෙවි කරන ලාෆ්ස් සමාගමට නොලැබෙන බව ආර්ථික විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. නමුත්, ලිට්රෝ සමාගම වෙළෙඳපොළට නව හිස් සිලින්ඩර නිකුත් කිරීම සීමා කර ඇති බැවින්, ලාෆ්ස් කහ සිලින්ඩර භාවිත කරන පාරිභෝගිකයින්ට වෙනත් සමාගමකට මාරු වීමේ ප්රායෝගික අපහසුතාවක් පවතී. එබැවින්, මෙය සිලින්ඩර් ලක්ෂ 3ක පමණක් ගැටලුවක් ලෙස සැලකීමෙන් පාරිභෝගිකයින් දැඩි අසීරුතාවකට පත්වන බව පාරිභෝගික අයිතීන් සුරැකීමේ සංවිධාන පෙන්වා දෙයි.
ලාෆ්ස් සමාගම ආයෝජන මණ්ඩල නීති උල්ලංඝනය කරන්නේ නම්, පාර්ලිමේන්තු ප්රකාශවලට පමණක් සීමා නොවී නීතිමය ක්රියාමාර්ග ගැනීම රජයේ වගකීමක් බව විචාරකයින්ගේ මතයයි. එමෙන්ම, සිලින්ඩරයේ වර්ණය කුමක් වුවත් පාරිභෝගිකයාට සාධාරණ මිලකට ගෑස් ලබාගත හැකි විනිවිද පෙනෙන පොදු මිල සූත්රයක් හඳුන්වා දීම කාලීන අවශ්යතාවක් බවට පත්ව තිබේ.



