ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 12(1) ව්‍යවස්ථාව ප්‍රකාරව නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම සහ නීතියේ රැකවරණය ලැබීම සම්බන්ධයෙන් සියලු පුරවැසියෝ එක හා සමානය. ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නීති පද්ධතියක මූලික පදනම වන්නේ දේශපාලන අධිකාරිය, තරාතිරම හෝ පක්ෂපාතීත්වය මත නීතියේ දැඩිභාවය හෝ ලිහිල්භාවය තීරණය නොවිය යුතුය යන මූලධර්මයයි.
කෙසේ වෙතත්, මෑතකාලීනව දේශපාලනඥයන් සහ ප්‍රභූ පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විභාග වන මූල්‍ය අක්‍රමිකතා හා දූෂණ නඩු විමර්ශනවලදී, පැමිණිල්ල පාර්ශ්වය (නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව හෝ අල්ලස් කොමිසම) විසින් අනුගමනය කරන නෛතික ප්‍රවේශයන්හි පවතින පරස්පරතා නීති ක්ෂේත්‍රයේ මෙන්ම මහජන කතිකාව තුළද ප්‍රශ්න මතු කරමින් පවතී.
ඇප පනතේ මූලධර්මය සහ පැමිණිල්ලේ භූමිකාව
1997 අංක 30 දරන ඇප පනත අනුව, සාමාන්‍ය නීතිය යටතේ ඇප ලබාදීම නීතියක් (Rule) වන අතර, ඇප ප්‍රතික්ෂේප කර රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම ව්‍යතිරේකයකි (Exception).
අධිකරණයකට ඇප ලබාදීම හෝ නොදීම තීරණය කළ හැක්කේ නඩුවේ පැමිණිල්ල පාර්ශ්වය ඉදිරිපත් කරන කරුණු සහ විරෝධතා පදනම් කරගෙනය. ඇප පනතේ 14 වන වගන්තිය යටතේ විත්තිකරුවෙකුට ඇප ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකි ප්‍රධාන කරුණු තුනකි:
- විත්තිකරු අධිකරණය මඟහැර පලායාමේ අවදානමක් පැවතීම.
- සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීමේ හෝ සාක්ෂි විනාශ කිරීමේ ඉඩකඩක් පැවතීම.
- සමාජ අසහනයක් හෝ බරපතළ මහජන කැලඹීමක් ඇතිවීමේ ප්‍රවණතාව.
මෙම නෛතික සන්දර්භය තුළ, එකම මූල්‍ය අපරාධ හෝ රාජ්‍ය මුදල් අවභාවිත චෝදනා විෂයෙහි විවිධ විත්තිකරුවන් ඉදිරියේ පැමිණිල්ල දක්වන ප්‍රතිචාරවල සමානතාවක් තිබේද යන්න මෙහිදී විමසා බැලිය යුතු වැදගත්ම කරුණයි.
සංසන්දනාත්මක පරස්පරය: එකම නීතියක් – වෙනස් ප්‍රවේශ දෙකක්?
මෑතකාලීන නඩුකරයන් දෙස බැලීමේදී, පැමිණිල්ලේ හැසිරීම තුළ කැපී පෙනෙන නිරීක්ෂණ දෙකක් හඳුනාගත හැක:
- තාක්ෂණික විරෝධතා සහ දැඩි සීමා පැනවීමේ ප්‍රවේශය
ඇතැම් දේශපාලනඥයන්ට (උදාහරණයක් ලෙස නාමල් රාජපක්ෂ ඇතුළු පාර්ශ්වයන්ට එරෙහිව ගොනු වූ මූල්‍ය චෝදනා නඩුවලදී) එරෙහිව නීතිය ක්‍රියාත්මක වීමේදී, පැමිණිල්ල නිරන්තරයෙන් ඇප ලබාදීමට දැඩි තාක්ෂණික විරෝධතා මතු කිරීම සාමාන්‍ය සම්ප්‍රදාය විය. විමර්ශන අවසන් නොවීම, මුදල් විශුද්ධිකරණ පනතේ සුවිශේෂී වගන්ති හෝ සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීමේ අවදානම ඉදිරිපත් කරමින් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම ඉල්ලා සිටීම හෝ විදෙස් ගමන් තහනම් කිරීම් ඇතුළු දැඩි කොන්දේසි පැනවීමට පැමිණිල්ල දිගින් දිගටම තර්ක ගොඩනැගීම දැකගත හැකි විය.
- අවම විරෝධය සහ විධිමත්භාවයට සීමා වූ ප්‍රවේශය
ඊට හාත්පසින්ම වෙනස්ව, 2016 වසරේ ලංකා පොහොර සමාගමේ ප්‍රසම්පාදන ක්‍රියාවලියකදී රුපියල් 8,859,708ක සෘජු රාජ්‍ය මූල්‍ය පාඩුවක් සිදුකළ බවට අල්ලස් හෝ දූෂණ පනතේ 70 වගන්තිය යටතේ කොළඹ මහාධිකරණය හමුවේ අධිචෝදනා භාරදුන් හිටපු අමාත්‍ය කුමාර ජයකොඩිගේ නඩුවේදී පැමිණිල්ලේ හැසිරීම මීට වඩා බොහෝ සෙයින් ලිහිල් ස්වරූපයක් ගත් බව වාර්තා විය.
මෙහිදී පැනනගින තාක්ෂණික ගැටලුව වන්නේ, රාජ්‍ය මුදල් හා සම්බන්ධ බරපතළ ප්‍රසම්පාදන අක්‍රමිකතාවක් පිළිබඳ චෝදනා ගොනු කර තිබියදීත්:
- සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීමේ හැකියාව පිළිබඳව දැඩි විරෝධතා මතු නොවීම.
- රුපියල් මිලියනය බැගින් වූ පුද්ගලික ඇප දෙකක් වැනි අවම කොන්දේසි හමුවේ නඩු කටයුත්ත ඉදිරියට ගෙනයාමට පැමිණිල්ල එකඟතාව හෝ උදාසීන බවක් දැක්වීම.
පැනනගින නෛතික සහ ප්‍රතිපත්තිමය ප්‍රශ්නාර්ථ
මෙම නඩු දෙකෙහිම විත්තිකරුවන් අධිකරණයකින් වරදකරුවන් කර නොමැති අතර, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 13(5) වගන්තිය ප්‍රකාරව ඔවුන් දෙපාර්ශ්වයම “නිරපරාධීභාවයේ පූර්ව නිගමනයට” (Presumption of Innocence) හිමිකම් ලබයි. අධිකරණය තීන්දු ලබාදෙන්නේ ඉදිරිපත් වන කරුණු මත පමණි.
එසේ නම් සමාජයේ සහ නීති ක්ෂේත්‍රයේ අවධානය යොමුවිය යුත්තේ පහත කරුණු කෙරෙහිය:
- පැමිණිල්ලේ අභිමතය (Prosecutorial Discretion): එකම ස්වභාවයේ මූල්‍ය චෝදනා එල්ල වන අවස්ථාවලදී එක් පුද්ගලයෙකු සම්බන්ධයෙන් දැඩි රක්ෂිත බන්ධනාගාර නියෝග හෝ දැඩි ඇප කොන්දේසි ඉල්ලා සිටීමටත්, තවත් අයෙකු සම්බන්ධයෙන් සාමාන්‍ය පුද්ගලික ඇප කොන්දේසිවලට විරෝධය නොදැක්වීමටත් පැමිණිල්ල භාවිත කරන නිශ්චිත නෛතික මිණුම්දණ්ඩ කුමක්ද?
- මහජන විශ්වාසය: රාජ්‍ය මූල්‍ය දූෂණ විමර්ශනවලදී විත්තිකරුගේ දේශපාලන බලය, පසුබිම හෝ බලයේ සිටින පාර්ශ්වය අනුව පැමිණිල්ලේ දැඩිභාවය අඩු වැඩි වන බවට සමාජය තුළ හැඟීමක් ඇති වුවහොත්, එය සමස්ත අධිකරණ පද්ධතිය පිළිබඳ මහජන විශ්වාසය පළුදු කිරීමට හේතු නොවේද?
නීතියේ ආධිපත්‍යය සුරැකෙන්නේ නීති සංග්‍රහයන් තුළ සමානාත්මතාව ලියැවී තිබීමෙන් පමණක් නොවේ; එය අධිකරණය හමුවේ ක්‍රියාත්මක කරන පැමිණිල්ලේ සෑම ක්‍රියාමාර්ගයකදීම එක හා සමාන අපක්ෂපාතීත්වයකින් ක්‍රියාත්මක වන බව මහජනතාවට ප්‍රත්‍යක්ෂ වීමෙනි.