විමර්ශනාත්මක වාර්තාව – [2026 ජනවාරි 08]
ශ්රී ලංකාවේ බලශක්ති ක්ෂේත්රය යනු කාලාන්තරයක් තිස්සේ දූෂිත දේශපාලඥයන්, ජාවාරම්කාර නිලධාරීන් සහ අතයට ගනුදෙනු කරන ව්යාපාරිකයන්ගේ පාරාදීසයකි. මෙවර නොරොච්චෝලේ බලාගාරයට ගල් අඟුරු සැපයීමේ ටෙන්ඩරය හරහා සිදුව ඇත්තේ එම ජාලයේම තවත් එක් නින්දිත ජයග්රහණයකි. සුදුසුකම් නොමැති, දූෂණ චෝදනා සහිත සමාගමකට රටේ බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය පාවා දීම හරහා ජනතාවට අහිමි වීමට යන මුදල රුපියල් බිලියන 10 ඉක්මවයි.
1. අංක ගණිතයෙන් හෙළිවන මහා විනාශය: බාල ගල් අඟුරු නිසා රටට අහිමි වන බිලියන 10
ප්රමිතියෙන් තොර ගල් අඟුරු ආනයනය කිරීම හුදු තාක්ෂණික දෝෂයක් නොව, පූර්ව සැලසුම් සහගත මූල්ය වංචාවකි. ලංකා ගල් අඟුරු සමාගම විසින් මිලදී ගන්නා ලද ගල් අඟුරු වල කැලරි වටිනාකම (GCV) සඳහා ප්රතික්ෂේප කිරීමේ අගය 5900 kcal/kg කි. මෙම අගය අනුව සිදුකරන තාක්ෂණික ගණනය කිරීම් මෙසේය:
- සාමාන්ය අවශ්යතාවය: එක් බොයිලේරුවකින් පැයකට මෙගා වොට් 300 ක් ජනනය කිරීමට අවශ්ය වන්නේ ගල් අඟුරු මෙට්රික් ටොන් 107 කි.
- වත්මන් තත්ත්වය: ඉන්දියානු සැපයුම්කරු (Trident Chemphar) ලබා දී ඇති බාල ගල් අඟුරු නිසා එම මෙගා වොට් 300 නිපදවීමට පවා මෙට්රික් ටොන් 120 කට වඩා වැය වේ.
- අමතර නාස්තිය: මෙයින් අදහස් වන්නේ එක් බොයිලේරුවකට පැයකට අමතරව ගල් අඟුරු මෙට්රික් ටොන් 13 ක් පමණ දහනය කිරීමට සිදුවන බවයි.
- බලාගාරයේ මුළු පාඩුව: නොරොච්චෝලේ සතුව මෙගා වොට් 300 බැගින් වූ බොයිලේරු තුනක් ඇත. ඒ අනුව පැයකට අමතරව වැය වන මුළු ගල් අඟුරු ප්රමාණය මෙට්රික් ටොන් 39 කි.
39MT/hrx24hours = 936MT per day
වාර්ෂිකව ගත් කල මෙය අතිරේක ගල් අඟුරු මෙට්රික් ටොන් 351,640 කි. මෙය අතිරේක ගල් අඟුරු නැව් 6 කට ආසන්න ප්රමාණයකි. වත්මන් ගල් අඟුරු මිල අනුව (USD 100/MT) රජයට සිදුවන අමතර පිරිවැය ආසන්න වශයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 34 කි. එය රුපියල් බිලියන 10 ඉක්මවූ මහා නාස්තියකි.
කණගාටුදායක කරුණ: මෙලෙස ගෙන ආ පළමු නැව තත්ත්වයෙන් බාල නිසා ආපසු හරවා යවා ඇත. දෙවන නැවේද තිබී ඇත්තේ බාල ගල් අඟුරුය. එහෙත් මේවාට රජය දැනටමත් මුදල් ගෙවා අවසන්ය! ජනතාවගේ බදු මුදල් මුහුදට දමා ඇත්තේ එලෙසය.
2. ටෙන්ඩර් කොන්දේසි ‘ටේලර් මේඩ්’ (Taylor Made) කළ හැටි
Trident Chemphar සමාගමට මෙම ටෙන්ඩරය පිරිනැමීම සඳහා ප්රසම්පාදන මාර්ගෝපදේශ උල්ලංඝනය කරමින් සිදු කළ වෙනස්කම් පිළිකුල් සහගතය:
- සුදුසුකම් 90% කින් කපා හැරීම: 2021 දී අවම පළපුරුද්ද මෙට්රික් ටොන් මිලියනයක් වුවද, 2025 දී එය මෙට්රික් ටොන් 100,000 දක්වා 90% කින් පහත හෙළා ඇත.
- කාලය මරා දැමීම: සාමාන්යයෙන් සති 8 ක් ලබා දෙන ටෙන්ඩරය සති 3 කට සීමා කළේ අනෙකුත් දක්ෂ සැපයුම්කරුවන් හැලීමටය.
- ඇමති කුමාර ජයකොඩිගේ භූමිකාව: වත්මන් බලශක්ති ඇමතිවරයා මීට පෙර පොහොර සංස්ථාවේ සිදු වූ ටෙන්ඩර් අක්රමිකතාවක් සම්බන්ධයෙන් අල්ලස් කොමිසම නඩු පවරා ඇති (නඩු අංක 49) අයෙකි. ඔහු යටතේ මෙවැනි වංචාවක් සිදුවීම පුදුමයක් නොවේ.
3. වංචාකරුවන්ගේ ‘දැල’ සහ දේශීය නියෝජිතයන්ගේ කළු ඉතිහාසය
මෙම ටෙන්ඩරය පිරිනමා ඇති Trident Chemphar සමාගම සහ එහි දේශීය හවුල්කරුවන්ගේ පැටිකිරිය මෙසේය:
- සරත් චන්ද්ර රෙඩ්ඩි (හිමිකරු): 2022 දී නවදිල්ලියේ මුදල් විශුද්ධිකරණය සම්බන්ධයෙන් අත්අඩංගුවට පත්වූවෙකි.
- සනත් බණ්ඩාර ජයසුන්දර (දේශීය නියෝජිත): තරඟ පාවාදීමට උත්සාහ කර ICC වසර 7 ක තහනමකට ලක්වූවෙකි.
- රඛිත රාජපක්ෂ: හිටපු අධිකරණ ඇමති විජේදාස රාජපක්ෂගේ පුත්. මෙම මගඩිය පිටුපස සිටින ප්රබල දේශපාලන සබැඳියාව මෙයයි.
- චමින්ද ජයසූරිය: NPP ජාතික විධායක සභිකයෙකු ලෙස පෙනී සිටිමින් මෙම ගනුදෙනු වලට මැදිහත් වීම හරහා දූෂණයට පක්ෂ භේදයක් නැති බව තහවුරු කරයි.
- සැඟවුණු හස්තයන්: සමාගමේ දේශීය නියෝජිතයන් අතර බෞද්ධ භික්ෂුවකගේ මැදිහත් වීම සහ පොහොර වංචාවකට හසුව වැඩ තහනමට ලක්වූ කාන්තාවක අධ්යක්ෂවරියක ලෙස සිටීම හරහා මෙම වංචාවේ ස්වරූපය පැහැදිලි වේ.
4. වගකීම් විරහිත පාලනය සහ ජනතාවට එල්ල වන පහර
විදුලිය අත්යවශ්ය සේවාවක් ලෙස ගැසට් කරන රජය, බලාගාරයට බාල ගල් අඟුරු ලබා දෙමින් මුළු විදුලි පද්ධතියම බිඳවැට්ටවීමේ අවදානමකට රට තල්ලු කර ඇත. සාමාන්යයෙන් මාර්තු මාසයේ කැඳවන ටෙන්ඩරය ජූලි මාසය දක්වා ප්රමාද කළේ ‘හදිසි’ යැයි පවසමින් තමන්ට අවශ්ය දූෂිත සමාගමට මෙය පැවරීමටය.
අවසාන ප්රතිඵලය:
- බාල ගල් අඟුරු නිසා බලාගාරයට හානි සිදුවීම.
- වැඩිපුර ගල් අඟුරු දහනය කිරීම නිසා සිදුවන බිලියන 10 ක මූල්ය අලාභය.
- මෙම අලාභය පියවීමට ඉදිරියේදී ජනතාවගේ විදුලි බිල යළිත් ඉහළ දැමීම.
දේශපාලඥයන්, ඉහළ නිලධාරීන් සහ ජාවාරම්කාර ව්යාපාරිකයන් එකතු වී කරන මෙම ‘මහජන මුදල් කොල්ලය’ වහාම නැවැත්විය යුතුය. බාල ගල් අඟුරු ගෙන ඒමට සහ රටට බිලියන ගණනක අලාභයක් සිදු කිරීමට මුල් වූ ඇමතිවරයාගේ සිට නිලධාරීන් දක්වා සියල්ලන්ට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක විය යුතුය.
5. ව්යාජ ලේඛන සහ බාල තොග
Trident Chemphar සමාගමට දකුණු අප්රිකාවෙන් හෝ රුසියාවෙන් ගල් අඟුරු සැපයීමේ පළපුරුද්දක් නැත. ඔවුන් ඉදිරිපත් කළ වරාය ගාස්තු සහ පැටවීමේ අනුපාත (Loading rates) වැරදි සහගතය. ඔවුන් ඉදිරිපත් කළ Bills of Lading (BL) ව්යාජ ඒවා බවට බරපතල සැකයක් පවතින අතර, පළමු නැව ප්රතික්ෂේප වී ආපසු හැරී යාමත්, දෙවන නැවේ බාල ගල් අඟුරු තිබීමත් එම සැකය තහවුරු කරයි.
ගෙවිය යුත්තේ ජනතාවද?
නොරොච්චෝලේ බලාගාරය අඩපණ වුවහොත් රටේ විදුලි අවශ්යතාවයෙන් 50%ක් අහිමි වේ. එවැනි අවදානමක් ගනිමින්, බිලියන 10ක පාඩුවක් රටට පටවමින් මේ සිදු කරන සෙල්ලම වහාම නැවැත්විය යුතුය. දේශපාලඥයන් නැතිව වුවද රාජ්ය නිලධාරීන් සහ ව්යාපාරිකයන් එක්ව දූෂණ ජාලය පවත්වාගෙන යන බවට මෙය හොඳම නිදසුනකි.
විදුලිය අත්යවශ්ය සේවාවක් ලෙස ගැසට් කරන ජනාධිපතිවරයාට, තම අමාත්ය මණ්ඩලයේ සිටින දූෂණ චෝදිතයන් සහ මේ සිදුවන මහා පරිමාණ ටෙන්ඩර් මංකොල්ලය නොපෙනීම පුදුම සහගතය. මේ පාඩුව පියවීමට හෙට දින නැවතත් විදුලි බිල වැඩි කළහොත් එහි සම්පූර්ණ වගකීම මෙම ‘ගල් අඟුරු මාෆියාව’ සහ ඔවුන්ට අනුබල දෙන දේශපාලන අධිකාරිය භාරගත යුතුය.