ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) සිය මූල්ය අර්බුදය පියවා ගැනීමට එකම විසඳුම ලෙස නිරන්තරයෙන් විදුලි ගාස්තු ඉහළ දැමීම යෝජනා කරයි. එහෙත්, මෙම මූල්ය හිඟයට සැබෑ හේතුව පාරිභෝගිකයාගේ විදුලි පරිභෝජනය නොව, පෞද්ගලික බලාගාර හිමියන් සහ නිලධාරීන් අතර පවතින අසාධාරණ ගිවිසුම් හරහා සිදුවන මහා පරිමාණ ධන විනාශය බව සංඛ්යාලේඛන පිරික්සීමේදී හෙළි වේ.
1. LTL හෝල්ඩිංග්ස් සහ “උනන්දුව අතර ගැටුම” (Conflict of Interest)
මෙම සමස්ත අර්බුදය පිළිබඳ එක් නිදසුනක් ලෙස LTL Holdings (පෙර ලංකා ට්රාන්ස්ෆෝමර්ස් ලිමිටඩ්) සමාගම සහ එහි ප්රධාන විධායක නිලධාරී යූ.ඩී. ජයවර්ධන මහතාගේ මැදිහත් වීම හඳුනාගත හැකිය.
- අභ්යන්තරිකයින්ගේ බලපෑම: යූ.ඩී. ජයවර්ධන මහතා මීට පෙර ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලයේ සේවය කළ ඉහළ නිලධාරියෙකි. CEB මගින් ආරම්භ කළ LTL සමාගම ක්රමිකව පෞද්ගලිකකරණය වීමත්, එහි පාලනය මණ්ඩලයේම හිටපු නිලධාරීන් අතට පත්වීමත් හරහා බරපතල ගැටලුවක් නිර්මාණය වී ඇත.
- මාෆියා ක්රියාකාරීත්වය: විදුලිබල මණ්ඩලයේ තීන්දු තීරණ ගන්නා ආකාරය සහ අභ්යන්තර තොරතුරු දන්නා පුද්ගලයින්ම පෞද්ගලික සමාගම් මෙහෙයවමින් රජය සමඟ අවාසිදායක ගිවිසුම්වලට එළඹීම “විදුලි මාෆියාවක්” ලෙස විචාරකයින් හඳුන්වයි. මෙහි ප්රතිඵලය වන්නේ රජයේ ආයතනයක් වන CEB පෞද්ගලික සමාගම් කිහිපයක ලාභය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමයි.
2. ‘ධාරිතා ගාස්තු’ (Capacity Charges): විදුලිය නැතිව ගෙවන බිලියන
පෞද්ගලික විදුලි බලාගාර සමඟ ඇති කරගන්නා විදුලිය මිලදී ගැනීමේ ගිවිසුම් (Power Purchase Agreements – PPA) බොහෝ විට සකසා ඇත්තේ “Take or Pay” පදනම මතය.
- සොබාදනවි (Sobadhanavi) අර්බුදය: මෙගාවොට් 350ක ධාරිතාවයකින් යුත් මෙම බලාගාරයෙන් පද්ධතියට ලැබෙන විදුලිය බිංදුවක් වුවද, මාසිකව රුපියල් මිලියන 1,200 බැගින් “ධාරිතා ගාස්තු” ලෙස ගෙවීමට රජය බැඳී සිටී.
- කෙරවලපිටිය බලාගාරය: මෙගාවොට් 300ක ධාරිතාවයක් ඇති මෙම බලාගාරය ක්රියාත්මක වන්නේ මසකට දින 5ක් වැනි කෙටි කාලයක් වුවද (15%ක කාර්යක්ෂමතාවය), ඒ වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 4,225ක් ගෙවනු ලබයි.
- සංඛ්යාලේඛන විශ්ලේෂණය: 2026 වසරේ මුල් මාස තුන සඳහා CEB පවසන ආදායම් හිඟය රුපියල් මිලියන 13,094 කි. එහෙත් මෙම බලාගාර දෙක සඳහා පමණක් ගෙවන මුළු ධාරිතා ගාස්තුව රුපියල් මිලියන 7,826ක් වන අතර, එය මුළු හිඟයෙන් 60%කටත් වඩා වැඩි ප්රමාණයකි.
3. පුනර්ජනනීය බලශක්තිය යටපත් කිරීමේ කුමන්ත්රණය
පිරිවැය අඩු පුනර්ජනනීය බලශක්තිය ප්රවර්ධනය කිරීම වෙනුවට, පෞද්ගලික ඉන්ධන බලාගාර නඩත්තු කිරීම සඳහා CEB විසින් විවිධ බාධා පමුණුවනු ලබයි:
- බැටරි පද්ධති (BESS) අධෛර්යමත් කිරීම: සූර්ය බලශක්තිය ගබඩා කිරීමට අත්යවශ්ය බැටරි පද්ධති සඳහා නිර්දේශිත රු. 52.00ක ගාස්තුව රු. 45.80 දක්වා හිතාමතා අඩු කර ඇත.
- සූර්ය බල පද්ධති (Rooftop Solar) සීමා කිරීම: පද්ධතියේ ධාරිතාව මදි බව පවසමින් සාමාන්ය නිවෙස්වල සවිකරන කිලෝවොට් 5ක වැනි කුඩා පද්ධති සඳහා පවා අනුමැතිය ලබාදීම CEB විසින් දැනට සීමා කර ඇත.
4. යෝජිත විසඳුම සහ ජනතාවට සහනය
අක්රිය බලාගාරවලට නිකරුණේ ගෙවන මුදල් නිසි ලෙස කළමනාකරණය කළහොත්:
| වර්තමාන නාස්තිය | විභව වාසිය |
| LNG බලාගාර සඳහා නිකරුණේ ගෙවන ධාරිතා ගාස්තු | මෙගාවොට් 200ක බැටරි ගබඩා පද්ධති (BESS) ඇති කිරීම |
| සූර්ය බලයට පනවා ඇති බාධා | තවත් මෙගාවොට් 400ක සූර්ය බලය එක් කිරීම හා නිවාස 80,000කට අවස්ථාව දීම |
නිගමනය
ශ්රී ලංකාවේ විදුලි පාරිභෝගිකයා අද වන විට දෙපැත්තකින් බැට කයි. එක් පසෙකින් අක්රිය බලාගාර නඩත්තු කිරීමට සහ ඉහළ නිලධාරීන්ගේ “ඩීල්” පියවීමට ඉහළ විදුලි බිලක් ගෙවීමට සිදුවන අතර, අනෙක් පසින් තමන්ගේම සූර්ය බල පද්ධතියක් සවිකර සහනයක් ලබා ගැනීමට ඇති අවස්ථාව ද අවහිර කර ඇත.
රජය වහාම මැදිහත් වී මෙම අසාධාරණ ගිවිසුම් සහ LTL වැනි සමාගම් සමඟ ඇති සම්බන්ධතා සමාලෝචනය කළ යුතුය. නිකරුණේ වැයවන මහජන ධනය නතර කරන්නේ නම්, විදුලි ගාස්තු වැඩි කිරීම වෙනුවට අඩු කිරීමට ඕනෑ තරම් අවකාශ පවතී.