විශේෂ විමර්ශනාත්මක වාර්තාවකි.
2026 නව වසර උදාවත් සමඟ ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තරය හමුවේ දැවැන්ත පසුබෑමකට ලක්ව ඇති බව සනාථ කරමින්, ලොව අඩුම සෞඛ්ය සම්පන්න රටවල් 40 අතරට ශ්රී ලංකාව ඇතුළත් වී තිබේ. CEO World Global Health Index 2025 දර්ශකයට අනුව රටවල් 200කට ආසන්න සංඛ්යාවක් අතුරින් ශ්රී ලංකාවට හිමිව ඇත්තේ 158 වන ස්ථානයයි. 54.55 ක දර්ශක අගයක් ගනිමින් ලංකාව අද පත්ව ඇත්තේ අප්රිකානු කලාපයේ අතිශය දිළිඳු රටවල් පවතින මට්ටමටය.
මෙම අවාසනාවන්ත පසුබෑම හුදෙක් ඉලක්කම්වලට සීමා වූවක් නොව, වර්තමාන සෞඛ්ය අමාත්ය වෛද්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා ඇතුළු බලධාරීන්ගේ අදූරදර්ශී පාලනයේ සහ අකර්මන්යතාවයේ සෘජු ප්රතිඵලයකි.
අතීත රන් යුගය: ලෝකයේම ඇගයීමට ලක්වූ ලාංකීය සෞඛ්ය සේවාව
අද පවතින මේ අඳුරු තත්ත්වයට හාත්පසින්ම වෙනස් වූ, ලෝකයම ශ්රී ලංකාව දෙස ගෞරවයෙන් බැලූ යුගයක් 2019ට පෙර පැවතිණි. විශේෂයෙන්ම හිටපු සෞඛ්ය අමාත්ය රාජිත සේනාරත්න මහතාගේ කාලසීමාව තුළ ශ්රී ලංකාව ජාත්යන්තරව ලැබූ ඇගයීම් කිහිපයක් මෙසේ සිහිපත් කළ යුතුය:
ලෝක නායකයින් සහ ජාත්යන්තර ආයතන ලබාදුන් සහතික
- ග්රාසා මාචෙල් (Graca Machel) මහත්මියගේ ඇගයීම: 2018 මැයි 20 දින ජිනීවා නුවර පැවැති 71 වන ලෝක සෞඛ්ය සමුළුවේදී ඇය ප්රකාශ කළේ දකුණු ආසියාවේ ශ්රී ලංකාව 1951 සිට සමස්ත ජනගහනයටම නොමිලේ සෞඛ්ය සේවාව ලබාදීම හරහා විශිෂ්ට ජයග්රහණ ලබා ඇති බවයි. ලංකාවේ මාතෘ මරණ අනුපාතය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ඇතැම් ප්රාන්තවලට වඩා අඩු මට්ටමක පවතින බව ඇය එහිදී විශේෂයෙන් පෙන්වා දුන්නාය.
- බිල් ගේට්ස් (Bill Gates) ගේ ප්රශංසාව: 2018 අප්රේල් 18 වන දින මයික්රොසොෆ්ට් නිර්මාතෘ බිල් ගේට්ස් ලන්ඩන් නුවර පැවැති පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රාජ්ය නායක සමුළුවේදී (CHOGM), උසස් තත්ත්වයේ ප්රාථමික සෞඛ්ය සේවාවක් යනු කුමක්දැයි දැනගැනීමට අවශ්ය නම් ශ්රී ලංකාව දෙස බලන ලෙස ඔහු ලෝකයටම අවධාරණය කළේය.
“උසස් තත්ත්වයේ ප්රාථමික සෞඛ්ය සේවාව යනු කුමක්දැයි දැන ගැනීමට නම් ශ්රී ලංකාව දෙස බලන්න”
- පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය මහලේකම් පැට්රීෂියා ස්කොට්ලන්ඩ්: ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය ආවරණය සමස්ත ජනගහනයටම පාහේ ව්යාප්ත වී තිබීම “දිදුලන උදාහරණයක්” ලෙස ඇය 2018 වසරේදී ඇගයීමට ලක් කළාය.
- ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ (WHO) අධ්යක්ෂ ජනරාල්: වෛද්ය ටෙඩ්රොස් අද්නාම් ගෙබ්රෙයිසස් මහතා ප්රකාශ කළේ ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය සේවාව ආසියාවේ පමණක් නොව ලෝකයේම පවතින හොඳම සේවාවන් අතරින් එකක් බවයි.
සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයේ සුවිශේෂී ජයග්රහණ (2016 – 2019)
- වෝසික රෝග තුරන් කිරීම: 2016 වසරේදී ශ්රී ලංකාවෙන් මැලේරියාව සහමුලින්ම තුරන් කිරීමට හැකි වූ බව UNICEF ආයතනය තහවුරු කර ඇත.
- HIV/ලිංගික රෝග පාලනය: මවගෙන් දරුවාට HIV හෝ සිපිලිස් රෝග සම්ප්රේෂණය වීම වැළැක්වීමේ (EMTCT) සහතිකය ලබාගත් ලොව 4 වන රට බවට ශ්රී ලංකාව පත්වූයේ රාජිත සේනාරත්න අමාත්යවරයාගේ නායකත්වය යටතේය.
- ඖෂධ මිල පාලනය: 2016 ඔක්තෝබර් 21 දින ගැසට් පත්රයක් මගින් අත්යවශ්ය ඖෂධ 48 ක් සඳහා මිල සීමා පැනවීම රෝගීන්ගේ අයිතිවාසිකම් සුරැකීමේ “දැවැන්ත ජයග්රහණයක්” ලෙස ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය ඇගයීය.
- හෘද රෝග සහ මරණ අවම කිරීම: රජයේ රෝහල්වලට නොමිලේ ස්ටෙන්ට් (Stents) ලබාදීමට සහ ට්රොපොනින් පරීක්ෂණ නොමිලේ සිදුකිරීමට එවකට සෞඛ්ය අමාත්යාංශය ගත් තීරණය ජාත්යන්තර ‘Heart’ සඟරාවේ ඇගයීමට ලක්විය.
- දුම්කොළ පාලනය: දුම්කොළ පාලනය සඳහා වන ප්රොටෝකෝලයට (WHO FCTC) අත්සන් තැබූ දකුණු ආසියාවේ පළමු රට බවට ශ්රී ලංකාව පත්වීම සම්බන්ධයෙන් ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානය එවකට අමාත්යවරයා වෙත විශේෂ ස්තූතියක් පිරිනැමීය.
ලෝක සෞඛ්ය සංවිධානයේ 2016 වාර්තාවලට අනුව ශ්රී ලංකාව බෝ නොවන රෝග (NCDs) පාලනය කිරීමට දැඩි දේශපාලන කැපවීමක් පෙන්නුම් කළ අතර, සීනි සහිත බීම සඳහා “වර්ණ සංඥා” (Traffic light labelling) හඳුන්වා දීමට පවා කටයුතු කළේය.
වත්මන් ඛේදවාචකය: හිස් වචන සහ අකර්මන්යතාව
මෙවැනි විශිෂ්ට ඉතිහාසයක් තිබූ සෞඛ්ය සේවාවක් අද ඇද වැටී ඇත්තේ ඇයි? වර්තමාන සෞඛ්ය අමාත්ය වෛද්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා තීරණ ගැනීමේ හැකියාවක් නැති, උද්දච්ච ලෙස හිස් වචන පමණක් දේශනා කරන අයෙකු බවට විචාරකයෝ චෝදනා කරති.
- රෝහල් පද්ධතියේ බිඳ වැටීම: දිවයින පුරා රෝහල්වල අත්යවශ්ය ඖෂධ සහ උපකරණ හිඟය උග්ර වී ඇත. ජනතාවට සහන දෙන බව පැවසුවද, රජය සෞඛ්ය සඳහා වෙන් කරන ප්රතිපාදන කපා හැරීම නිසා සාමාන්ය රෝගියා අන්ත අසරණ වී ඇත.
- නිදන්ගත රෝග ව්යාප්තිය: දියවැඩියාව, අධික රුධිර පීඩනය සහ තරබාරුකම අතින් ලංකාව ලොව අවදානම් කලාපයට ඇතුළත් වී තිබේ. හෘද රෝග සහ ආඝාතය මරණයට ප්රධානතම හේතුව ලෙස WHO තවදුරටත් අවධාරණය කරන පසුබිමක, රජයේ මැදිහත්වීම ප්රමාණවත් නැත.
- අනාරක්ෂිත රෝගීන්: හෘද රෝගීන් සඳහා අවශ්ය ස්ටෙන්ට් (Stents) සහ ට්රොපොනින් (Troponin) පරීක්ෂණ වැනි පහසුකම් රජයේ රෝහල් පද්ධතිය තුළ නිසි ලෙස කළමනාකරණය නොවීම නිසා මරණ අනුපාතය ඉහළ යමින් පවතී.
නිහතමානී වීමේ කාලය එළඹ ඇත
අමාත්ය නලින්ද ජයතිස්ස මහතා කළ යුත්තේ රූපවාහිනී තිර ඉදිරියේ පාරට්ටු කර ගැනීම නොව, බිඳ වැටුණු සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය යළි ගොඩනැගීම සඳහා වහා පියවර ගැනීමයි. ඒ සඳහා, මීට පෙර සාර්ථකව මෙම අමාත්යාංශය මෙහෙයවූ, ජාත්යන්තර ගෞරවය දිනාගත් හිටපු ඇමතිවරුන්ගෙන් උපදෙස් ලබා ගැනීමට තරම් ඔහු නිහතමානී විය යුතුය.
දේශපාලන බේදයකින් තොරව, ලාංකීය ජනතාවගේ ජීවත්වීමේ අයිතිය තීරණය කරන සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය, පුද්ගලික අහංකාරය නිසා විනාශ වීමට ඉඩ දිය නොහැක. බලධාරීන් තවදුරටත් නිදා සිටියහොත්, ශ්රී ලංකාව සෞඛ්ය සිතියමෙන් සහමුලින්ම මැකී යාම වැළැක්විය නොහැකි වනු ඇත.
කෙසේ වෙතත්, 2026 වසර උදාවන විට ශ්රී ලංකාව ලොව සෞඛ්ය සම්පන්න නොවන රටවල් 40 අතරට (158 වන ස්ථානය) ඇද වැටී තිබීම, මෙම ඓතිහාසික ජයග්රහණ සහ ගොඩනැගූ පද්ධති සහමුලින්ම බිඳවැටී ඇති බවට ප්රබල සාක්ෂියකි.