HariDeshayaLk විශේෂ ගවේෂණාත්මක වාර්තාව
කොළඹ ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණයේ මේ දිනවල විභාග වෙමින් පවතින ආන්දෝලනාත්මක ‘බාල ඖෂධ නඩුව’ එහි තීරණාත්මක අවසන් අදියරට පැමිණ තිබේ. මුළු රටේම අවධානය අධිකරණ ශාලාව දෙසට යොමු වී ඇති මේ මොහොතේ, සමස්ත සමාජයම තමන්ගෙන්ම ඇසිය යුතු, එහෙත් කිසිවෙකුත් නොඅසන භයානක ප්රශ්නයක් තිබේ.
ඇත්තටම මේ රටේ සිදුවූ මහා ඖෂධ වංචාව සහ මහජන මුදල් කොල්ලය පැවත ඇත්තේ කොතැනද?
බොහෝ දෙනා සිතා සිටින්නේ වංචාව යනු කිසිවෙකු විසින් රජයේ මුදල් මල්ලක් හොර රහසේ සාක්කුවේ දමා ගැනීමක් පමණක් බවයි. නමුත් HariDeshayaLk අප විසින් අනාවරණය කරගත් රාජ්ය ඖෂධ ප්රසම්පාදන සහ මිලදී ගැනීමේ රහසිගත දත්ත විශ්ලේෂණය කරන විට, ඊට වඩා සිය දහස් ගුණයකින් භයානක, නීත්යානුකූල මුහුණුවරකින් සිදු කළ දැවැන්ත මහජන මුදල් මංකොල්ලයක සුලමුල හෙළිදරව් වේ.
නියාමනයේ මුවාවෙන් ඇටවූ “කෘත්රිම ඒකාධිකාරී” උගුල
ඖෂධ මාෆියාව තමන්ගේ මඩිය තර කරගන්නේ හුදෙක් අල්ලස් දීමෙන් පමණක් නොවේ. ඔවුන්ගේ ප්රධානතම අවිය වන්නේ රාජ්ය නියාමන ආයතන (NMRA) හරහා වෙළඳපොළ තරඟකාරිත්වය කෘත්රිමව මරා දැමීමයි.

වසර ගණනාවක් පුරා ශ්රී ලංකාවේ ජීවිතාරක්ෂක ඖෂධ, විශේෂයෙන්ම ඉමියුනොග්ලොබියුලින් (Immunoglobulin) වැනි අත්යවශ්ය ඖෂධ ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය පැවතියේ සමාගම් එකකට හෝ දෙකකට පමණක් සීමා වූ අඳුරු ඒකාධිකාරියක් ලෙසය. මෙම ඒකාධිකාරිය බිඳ දමා, වැඩි තරඟකරුවන් පිරිසකට ලියාපදිංචිය ලබා දී විවෘත මිල ගණන් කැඳවිය යුතු බවට එවක ජාතික ඖෂධ නියාමන අධිකාරියේ (NMRA) ප්රධාන විධායක නිලධාරියා විසින් ප්රබල යෝජනාවක් ගෙන එනු ලැබුවේ මෙවන් පසුබිමකය.
SCAPC වාර්තා හෙළි කරන කෝටි ගණනක ගසාකෑම
කැබිනට් මණ්ඩලය විසින් පත් කරන ලද ස්ථාවර ප්රසම්පාදන කමිටු (SCAPC) වාර්තා පරීක්ෂා කිරීමේදී, තරඟකාරිත්වය සීමා කිරීමෙන් රටට අහිමි වූ ධනස්කන්ධයේ තරම මනාව පැහැදිලි වේ:
- තනි අයිතියේ ගසාකෑම: වෙළඳපොළ තරඟකාරිත්වය අවහිර කර තිබූ අවස්ථාවක, “Reliance Life Science” සමාගම ඉමියුනොග්ලොබියුලින් කුප්පියක් සඳහා ඉදිරිපත් කර තිබූ මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 159.00 කි!
- තරඟකරුවන් කපා හැරීම: එම ටෙන්ඩරයට තරඟ කිරීමට සිටි “Bharat Serums” වැනි සමාගම් වෙළඳපොළෙන් ඉවත් වූයේ ඔවුන්ගේ NMRA ලියාපදිංචිය කල් ඉකුත් වී තිබීම යන නියාමන බාධකය නිසාය. අනෙක් අතට, ඩොලර් 112.00 ක් සහ ඩොලර් 108.90 ක් වැනි අඩු මිල ගණන් ඉදිරිපත් කළ “Virchow Healthcare” සමාගම, බ්රිතාන්ය ඖෂධ සංග්රහයට (BP) අනුකූල නොවීම යන තාක්ෂණික කරුණ මත ටෙන්ඩරයෙන් විසි විය.
- රජය සූරාකෑම: තරඟකරුවන් නියාමන උගුල්වල පටලවා ඉවත් කළ පසු, ඉතිරි වූ තනි සැපයුම්කරුට රජය තමන්ට අවශ්ය පරිදි නැටවීමට හැකි විය. අවසානයේ දැඩි සාකච්ඡාවලින් පසු එම මිල ඩොලර් 107.50 දක්වා අඩු කරගත්තද, කුප්පි 45,000 ක් වෙනුවෙන් රජයට ගෙවීමට සිදුවූ මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් 4,837,500.00 (ඩොලර් මිලියන 4.83 කට අධික) දැවැන්ත ධනස්කන්ධයකි!
වසර 5ක් හමස් පෙට්ටියේ සිරකර තැබූ ලිපිගොනු සහ ඩොලර් 80 මැජික් එක!
එහෙත්, විවෘත තරඟකාරී ක්රමවේදය ක්රියාත්මක කිරීමත් සමඟ සිදුවූ දේ ඖෂධ මාෆියාවේ හෙළුව මුළු රටටම පෙන්වා දුන්නේය.
2023 වසරේදී NMRA ආයතනය විසින් කළ සොයාබැලීමකදී අනාවරණය වූයේ, ඉමියුනොග්ලොබියුලින් ලියාපදිංචිය සඳහා වසර 5කටත් වඩා පෙර ඉදිරිපත් කළ අයදුම්පත් පවා කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව ඇගයීමකින් තොරව සිරකර තබා ඇති බවයි!
2023 වසරේදී අදාළ කමිටු හරහා එම අයදුම්පත් 7කට වැඩි ප්රමාණයක් විධිමත්ව ඇගයීමට ලක් කිරීමෙන් පසු, ඉන් සමාගම් 4ක් සුදුසුකම් ලබා ලියාපදිංචිය හිමිකර ගත්තේය. ප්රතිඵලය කුමක්ද?
වෙළඳපොළ විවෘත වී තරඟකාරිත්වය ඇති වූ සැණින්, පෙර ඩොලර් 159 ට සහ ඩොලර් 107.50 ට විකුණූ ඉමියුනොග්ලොබියුලින් කුප්පියක මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 80 ක පමණ මට්ටමක් දක්වා එකවර පහත වැටුණි!
සරල ගණිතය මෙයයි: ඩොලර් 107.50 ත් ඩොලර් 80 ත් අතර වෙනස කුප්පියකට ඩොලර් 27.50 කි. කුප්පි 45,000 කින් පමණක් රටට අහිමි කළ මුදල ඩොලර් 1,237,500 (රුපියල් කෝටි 37කට අධික) මුදලකි! ඩොලර් 159 මිල ගණන් සමඟ සැසඳුවහොත් මෙම කොල්ලය ඩොලර් මිලියන ගණනකි.
මෙය ඉමියුනොග්ලොබියුලින්වලට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. රුපියල් 250,000 ක් වැනි අධික මිලකට අලෙවි වූ ‘ටෙනෙක්ටෙප්ලේස්’ (Tenecteplase) නමැති ඖෂධයේ මිල රුපියල් 60,000 දක්වා කඩා වැටුණේද, නියාමන අධිකාරිය තුළ සඟවා තිබූ මෙම කෘත්රිම බාධක ඉවත් කර තරඟකාරිත්වයට ඉඩ දුන් නිසාය.
සැබෑ මාෆියාව කොතැනද?
මෙම දත්ත අපට කියා දෙන තිත්ත ඇත්ත ඉතා පැහැදිලිය. ඖෂධ ක්ෂේත්රයේ “සැබෑ වංචාව” යනු හුදෙක් අත්අඩංගුවට පත්වන කිහිප දෙනෙකුගේ ක්රියාවක් පමණක් නොවේ.
- බලගතු මාෆියා කණ්ඩායම් විසින් නියාමන ආයතනවල පාලනය සියතට ගැනීම.
- වසර 5ක් පුරා නව සැපයුම්කරුවන්ගේ ලිපිගොනු හිතාමතාම හමස් පෙට්ටියේ සිරකර තැබීම.
- සුළු තාක්ෂණික දෝෂ පෙන්වා තරඟකරුවන් කපා හැර, තමන්ගේ හිතවත් සමාගම් එකකට හෝ දෙකකට පමණක් ඩොලර් 130 – 160 අතර මිල ගණන්වලට රජය සූරාකෑමට ඉඩ සලසා දීම.
රටට බාල ඖෂධ ගලා එන්නේත්, අහිංසක රෝගීන්ගේ ජීවිත බිල්ලට දෙමින් රටේ ඩොලර් සංචිත කොල්ලකන්නේත් මෙන්න මේ “නීත්යානුකූල මුහුණුවරක් ගත් කෘත්රිම ඒකාධිකාරය” හරහාය.
දැන් කළ යුත්තේ කුමක්ද?
වර්තමාන අධිකරණ ක්රියාවලිය හරහා වැරදිකරුවන්ට දඬුවම් ලබා දීම අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවිය යුත්තකි. නමුත් එයින් පමණක් මේ මාෆියාව පරාජය කළ නොහැක.
සැබෑ ඖෂධ මාෆියාව මුලිනුපුටා දැමීමට නම්, නියාමන ආයතන තුළ ඇති දූෂිත සහ කෘත්රිම අවහිරතා සම්පූර්ණයෙන්ම අතුගා දැමිය යුතුය. ගුණාත්මකභාවය තහවුරු කළ ඕනෑම සැපයුම්කරුවෙකුට කිසිදු බාධාවකින් තොරව ලියාපදිංචි වී තරඟ කිරීමට හැකි විනිවිද පෙනෙන විවෘත වෙළඳපොළ ක්රමවේදයක් අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යා යුතුය.
එසේ නොවන තාක් කල්, නඩු තීන්දු කොපමණ ලැබුණත්, “කෘත්රිම ඒකාධිකාරියේ” නාමයෙන් මේ රටේ මහජන මුදල් කොල්ලකෑම නතර කළ නොහැකි වනු ඇත.



