රට පුරා ඇදහැලෙන මෝසම් වැසි සහ ආරම්භ වී ඇති මහා කන්නයේ ගොවිතැන් කටයුතු සමඟ මෙරට ජනජීවිතය කාර්යබහුල වෙද්දී, කිසිවෙකුගේ අවධානයට ලක්නොවන අදෘශ්‍යමාන මාරයෙකු යළිත් ගොවිබිම් සහ ජනාවාස ආක්‍රමණය කරමින් සිටී. සෞඛ්‍ය අංශවලින් ලැබෙන නවතම දත්ත වාර්තා අනුව, මේ වසරේ (2026) මේ දක්වා කාලය තුළ පමණක් මෙරටින් වාර්තා වී ඇති මී උණ (Leptospirosis) ආසාදිතයන් සංඛ්‍යාව 7,000 සීමාව පසුකර ගොස් හමාරය. සුළු ඇඟපත වේදනාවකින් සහ උණ ගතියකින් ඇරඹී, ක්ෂණිකව අභ්‍යන්තර ඉන්ද්‍රියයන් අක්‍රිය කර දමන මෙම නිහඬ ඝාතකයා සම්බන්ධයෙන් සෞඛ්‍ය අංශ මේ වන විටත් දිවයින පුරා දැඩි අනතුරු ඇඟවීම් නිකුත් කර තිබේ.
වැඩිම අවදානම දිස්ත්‍රික්ක 4කට: ඔබේ ප්‍රදේශයත් මේ අතරද?
රට පුරා දිස්ත්‍රික්ක ගණනාවකින් රෝගීන් වාර්තා වුවද, ප්‍රධාන දිස්ත්‍රික්ක හතරක් මේ වන විටත් මී උණ ව්‍යාප්තියේ අධි අවදානම් කලාප හෙවත් “රතු කලාප” ලෙස සෞඛ්‍ය අංශ විසින් නම් කර ඇත:
- රත්නපුර
- කෑගල්ල
- ගාල්ල
- මාතර
මෙම දිස්ත්‍රික්ක හතරම සක්‍රීය තෙත් කලාපයට අයත් වන අතර, පුළුල් කුඹුරු යායවල්, නොසිඳෙන ඇළදොළ, මැණික් පතල් ආශ්‍රිත වළවල් මෙන්ම නිරන්තරයෙන් වැසි ජලයෙන් යටවන පහත් බිම් සහිත ප්‍රදේශ වීම බැක්ටීරියාව වේගයෙන් පැතිර යාමට ප්‍රධානතම ස්වභාවික හේතුව වී තිබේ. මෙම ප්‍රදේශවල ජීවත්වන ජනතාව මෙන්ම වගා කටයුතුවල නිරත වන ගොවි ජනතාවද මේ මොහොතේ පසුවන්නේ කිසිසේත්ම නොසලකා හැරිය නොහැකි ජීවිත අවදානමකය.
පසුගිය වසර 6ක බිහිසුණු වාර්තාව (2020–2026): නොනවතින මරණයේ සෙවණැල්ල
ශ්‍රී ලංකාව තුළ මී උණ යනු ඉඳහිට මතුවන තාවකාලික සෞඛ්‍ය ගැටළුවක් නොවන බවත්, එය සෑම වසරකම සිය ගණනක් මිනිස් ජීවිත නිහඬව උදුරාගන්නා ජාතික ඛේදවාචකයක් බවත් පසුගිය වසර හයක සංඛ්‍යාලේඛන විමසා බැලීමේදී මොනවට පැහැදිලි වේ.
සාමාන්‍යයෙන් මෙරටින් වසරකට මී උණ ආසාදිතයන් 9,000ත් 13,000ත් අතර ඉහළ ප්‍රමාණයක් හඳුනාගැනේ. විශේෂයෙන්ම පසුගිය 2020 වසරේදී මෙරට සෞඛ්‍ය ඉතිහාසයේ වාර්තා වූ ඉහළම අගය සටහන් කරමින් ආසාදිතයන් 8,323ක් වාර්තා විය. එපමණක් නොව, පසුගිය 2025 වසරේදී පමණක් මී උණ සංකූලතා හේතුවෙන් අකාලයේ ජීවිතක්ෂයට පත් වූ සංඛ්‍යාව 200කට ආසන්න විය. මෙම වසරේ (2026) වසර අවසන් වීමටත් පෙර මේ වන විටත් ආසාදිතයන් සංඛ්‍යාව 7,000 සීමාව ඉක්මවා යාම තුළින් පෙනී යන්නේ, පවතින අයහපත් කාලගුණය සහ ගංවතුර තත්ත්වයන් හමුවේ ඉදිරි මාස කිහිපය තුළ මෙම අගය පෙර වාර්තා පවා බිඳහෙළමින් ඉහළ යාමේ සෘජු ප්‍රවණතාවක් පවතින බවයි.
මඩ වතුරට බහින ඔබට මාරාන්තික අනතුරක් වන්නේ කෙසේද?
මී උණ රෝගය හටගන්නේ Leptospira නම් සර්පිලාකාර ක්ෂුද්‍ර බැක්ටීරියාව ආසාදනය වීමෙනි. මීයන්, බණ්ඩාරවකුන් සහ අනෙකුත් ක්ෂීරපායී සතුන්ගේ වකුගඩු ආශ්‍රිතව ජීවත්වන මෙම බැක්ටීරියාව, උන්ගේ මුත්‍ර සමඟ මුසුවී ජලයට සහ තෙත් පසට එක්වේ.
- ගොවිබිමේ අනතුර: මහා කන්නයේ සී සෑම, මඩ ගැසීම, වල් නෙළීම වැනි කටයුතුවලදී ගොවීන් දිනකට පැය ගණනාවක් මඩ ජලයේ ගිලී සිටියි. එමගින් සම මෘදු වී සිරුරේ ඇතිවන ක්ෂුද්‍ර සීරීම්, කැපුම් තුවාල හෝ ශ්ලේෂ්මල පටල හරහා බැක්ටීරියාව පහසුවෙන්ම රුධිරයට ඇතුළු වේ.
- නාගරික අවදානම: මෙය ගොවීන්ට පමණක් සීමා වූවක් නොවේ. මහ වැසි සමඟ අවහිර වූ කානු පද්ධති පිටාර ගලා මඩ වතුර නගරයේ පාරවල් පුරා ගලා යද්දී, විවෘත පාවහන් පැළඳ හෝ පාවහන් රහිතව එම ජලය මතින් ගමන් කරන සාමාන්‍ය නාගරික ජනතාවද නොදැනුවත්වම මෙම මාරක බැක්ටීරියාවට ගොදුරු වේ.
සාමාන්‍ය උණක් කියා නොසිතන්න: හඳුනාගත යුතු තීරණාත්මක රෝග ලක්ෂණ
බොහෝ දෙනෙකුට ජීවිතය අහිමි වන්නේ මී උණ ආසාදනයේ මුල් ලක්ෂණ සාමාන්‍ය වෛරස් උණක් හෝ සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාවක් ලෙස සලකා, පැරසිටමෝල් පෙත්තකින් එය සමනය කර ගැනීමට උත්සාහ කරමින් නිවෙස්ගතව කාලය නාස්ති කිරීම නිසාය. පමාවන සෑම පැයක් පාසාම බැක්ටීරියාව සිරුර පුරා පැතිර ගොස් වකුගඩු හෝ අක්මාව අක්‍රිය කර දැමීමට සමත්ය.
වහාම රෝහල්ගත විය යුතු අනතුරු ඇඟවීමේ ලක්ෂණ:
- වෙව්ලුම සහිත තද උණ සහ දරාගත නොහැකි දැඩි හිසරදය
- කෙණ්ඩ පෙරළීම, කොන්දේ සහ මාංශපේශීවල තදබල වේදනාව (විශේෂයෙන්ම පාදවල මස්පිඬු ඇල්ලීමේදී ඇතිවන අධික වේදනාව)
- ඇස් රතුවීම සහ ආලෝකය දෙස බැලීමට ඇති අපහසුව
- වමනය, ආහාර අරුචිය සහ දැඩි තෙහෙට්ටුව
- මුත්‍ර පිටවන ප්‍රමාණය කැපීපෙනෙන ලෙස අඩුවීම සහ මුත්‍ර තද තේ කහට පැහැයට හැරීම
ජීවිතය බේරාගන්න එකම එක පියවරක්: “ඩොක්සිසයික්ලින්” නොවරදවාම ලබාගන්න
මෙම රෝගයෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා රජයේ සෞඛ්‍ය අංශ මගින් නිර්දේශ කර ඇති වඩාත්ම සාර්ථක සහ විද්‍යාත්මක පියවර වන්නේ පූර්ව ඖෂධ ප්‍රතිකාරයයි.
- නොමිලේ ඖෂධ ලබාගැනීම: ඔබ කුඹුරකට, වගුරු බිමකට, කාණුවකට, පතල් වළකට හෝ පල්වූ මඩ ජලයට බැසීමට අපේක්ෂා කරන්නේ නම්, ඊට පැය 24කට පෙර ඔබේ ප්‍රදේශයේ මහජන සෞඛ්‍ය පරීක්ෂක (PHI) හෝ සෞඛ්‍ය වෛද්‍ය නිලධාරී (MOH) කාර්යාලයෙන් රජයෙන් නොමිලේ ලබාදෙන ඩොක්සිසයික්ලින් (Doxycycline) කරල් නියමිත මාත්‍රාවෙන් ලබාගන්න.
- ශාරීරික ආරක්ෂාව: අත් පා වල කිසියම් හෝ සීරීමක්, තුවාලයක් ඇත්නම් කිසිසේත්ම මඩ ජලයට නොබසින්න. අත්‍යවශ්‍ය අවස්ථාවලදී ජලයට ඔරොත්තු දෙන ආරක්‍ෂිත පටි (Waterproof plasters) සහ දිගු බූට් සපත්තු භාවිත කිරීමට වගබලා ගන්න.
- ප්‍රමාද නොවී රෝහලට යන්න: ජලයට නිරාවරණය වී දින කිහිපයකට පසු යම් හෙයකින් උණ, ඇඟපත වේදනාව වැනි ලක්ෂණයක් මතු වූ වහාම, කිසිදු වේදනා නාශකයක් භාවිත නොකර ළඟම ඇති රජයේ රෝහල වෙත යන්න. තමන් මඩ ජලයට හෝ කුඹුරකට බැස ඇති බව පරීක්ෂා කරන වෛද්‍යවරයාට මුලින්ම පවසන්න.
මහා කන්නයේ සරු අස්වැන්න සොයා යන ගොවිබිමත්, මහ වැස්සට තෙමෙන නගරයත් ඔබේ ජීවිතය උදුරාගන්නා මරණයේ වළක් කර නොගන්න. සුළු නොසැලකිල්ල මාරාන්තික වීමට පෙර, අදම දැනුවත් වී ආරක්ෂා වන්න!