විශේෂ ගවේෂණාත්මක දේශපාලන වාර්තාව | harideshaya.lk
විමර්ශන කණ්ඩායමේ වාර්තාවකි
2026 ඔක්තෝබර් 19 වන දින නිල නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් පාර්ලිමේන්තුව සඳහන් කළේ, 2026 අංක 25 දරන දූෂණ විරෝධී (සංශෝධන) පනත් කෙටුම්පත සඳහා කථානායක වෛද්‍ය ජගත් වික්‍රමරත්න මහතා සිය නිල සහතිකය සටහන් කළ බවයි. 2023 අංක 9 දරන මුල් පනතේ පවතින නෛතික, පරිපාලනමය හා අර්ථ නිරූපණ ගැටලු නිරාකරණය කරමින්, මධ්‍යගත ඉලෙක්ට්‍රොනික පද්ධතියක් ඔස්සේ වත්කම් හා බැරකම් ප්‍රකාශන ක්‍රියාවලිය විධිමත් කිරීම මෙන්ම අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාවේ (CIABOC) විමර්ශන හා නඩු පැවරීමේ යාන්ත්‍රණය වඩාත් සවිබල ගැන්වීම මෙකී සංශෝධනවල ප්‍රධාන අරමුණයි.
ශ්‍රී ලංකා ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 79 සහ 80 වගන්ති අනුව පාර්ලිමේන්තුවේ සම්මත වූ පනතක් නීතියක් බවට පත්වීමේදී කථානායකවරයාගේ අත්සන තැබීම අනිවාර්ය ව්‍යවස්ථාපිත පියවරකි. එහෙත්, එකී නිල පෑන පිටුපස සැඟවී ඇති සදාචාරාත්මක අර්බුදය දෙස බලන විට මතුවන්නේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ව්‍යුහයම කම්පනයට පත්කරන බරපතළ ආයතනික ඛේදවාචකයකි.
හේතුව වන්නේ, මෙම පනත මඟින් ශක්තිමත් කිරීමට අපේක්ෂිත අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව හමුවේ කථානායකවරයාට එරෙහිවම දූෂණ පැමිණිලි ගොනු වී විමර්ශන ක්‍රියාත්මක වෙමින් පවතින පසුබිමක, ඊට අදාළ සාක්ෂි වසන් කිරීමේ හා ලිපිගොනු විනාශ කිරීමේ ප්‍රයත්නයන් පිළිබඳ කරුණු දැනටමත් ප්‍රසිද්ධියේ සමාජගතව තිබියදීත්, ඔහු තවදුරටත් එම පුටුවේ රැඳී සිටිමින් මේ පනතට අත්සන් තැබීම රට හමුවේ බරපතළ සදාචාරාත්මක ප්‍රශ්නාර්ථයක් මතු කර තිබීමයි.
ජාත්‍යන්තර සම්ප්‍රදාය: සදාචාරය වෙනුවෙන් පෞද්ගලික ධුර පරිත්‍යාග කළ නායකයෝ
පරිණත පාර්ලිමේන්තු ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රටවල, කථානායක ධුරය (Speakership) සලකනු ලබන්නේ පක්ෂ දේශපාලනයෙන් සහ පෞද්ගලික පැවැත්මෙන් ඔබ්බට ගිය ආයතනික පාරිශුද්ධභාවයේ මුදුන්මල්කඩ වශයෙනි. යම් සැකයක් හෝ විමර්ශනයක් මතු වූ සැණින් ලෝකයේ නායකයන් සිය ආයතනික ගෞරවය ආරක්ෂා කිරීමට කටයුතු කළ ආකාරය ශ්‍රී ලංකාවේ වත්මන් තත්ත්වයට සපුරා වෙනස් පූර්වාදර්ශ සපයයි:
- බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තුවේ මයිකල් මාටින් (2009): මන්ත්‍රීවරුන්ගේ වියදම් දීමනා පිළිබඳ තොරතුරු වසන් කිරීමට උත්සාහ කළ බවට සුළු සැකයක් මතු වූ විගස, කිසිදු අධිකරණ තීන්දුවක් එනතෙක් රැඳී නොසිටි ඔහු පාර්ලිමේන්තුවේ පාරිශුද්ධභාවය සහ මහජන විශ්වාසය ආරක්ෂා කරනු වස් වසර 300කට පසු සිය කැමැත්තෙන්ම ඉල්ලා අස්වූ පළමු බ්‍රිතාන්‍ය කථානායකවරයා බවට පත්විය.
- දකුණු අප්‍රිකාවේ නෝසිවිවේ මාපිසා-න්කාකුලා (2024): තමන්ට එරෙහිව අල්ලස් හා දූෂණ චෝදනාවක් මතුව පොලිස් විමර්ශනයක් ප්‍රකාශයට පත් වූ සැණින් ඇය කියා සිටියේ, “පාර්ලිමේන්තුවේ ගෞරවයට වඩා මගේ පෞද්ගලික තනතුර කිසිසේත් උතුම් නොවේ” යනුවෙනි. ඇය විමර්ශනවලට පෙරම කථානායක ධුරය මෙන්ම මන්ත්‍රී ධුරයද අත්හරිමින් ඉල්ලා අස්වූවාය.
- පෘතුගාලයේ ඇන්ටෝනියෝ කොස්තා (2023): තම කාර්යාලය සම්බන්ධ කරගනිමින් දූෂණ විමර්ශනයක් ඇරඹි බව දැනගත් මොහොතේම, තමන් පෞද්ගලිකව නිර්දෝෂී බව අවධාරණය කරමින්ම අගමැති ධුරය අතහැරියේය. විමර්ශනයකට ලක්වන නායකයෙකු පාලන තන්ත්‍රයේ රැඳී සිටීම පද්ධතියේ විශ්වසනීයත්වයට කරන හානියක් බව ඔහු වටහාගෙන තිබිණි.
ලෝකයේ නායකයන් ආයතනික විනය සහ සදාචාරය වෙනුවෙන් මෙසේ ධුරයන් අත්හරිද්දී, ශ්‍රී ලංකාවේ කථානායකවරයා සියලු විවේචන හා විමර්ශන හමුවේ තවදුරටත් එම පුටුවේ රැඳී සිටීම ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විනය පිළිබඳ බරපතළ ප්‍රශ්නාර්ථයක් මතු කරයි.
අප මීට පෙර හෙළිදරව් කළ පාර්ලිමේන්තු පරිපාලන අර්බුදය
harideshaya.lk හරහා මීට පෙර පාඨක ජනතාව වෙත සවිස්තරව අනාවරණය කළ පරිදි, පාර්ලිමේන්තු මහලේකම්වරිය විසින් ජනාධිපතිවරයා වෙත යොමු කරන ලද පිටු 12කින් සමන්විත විශේෂ රහස් ලේඛනය මඟින් කථානායකවරයාගේ අභ්‍යන්තර හැසිරීම් රටාව සහ පරිපාලනමය පිරිහීම මනාව තහවුරු විය.
එමඟින් පෙන්වා දී තිබූ ප්‍රධාන ආයතනික ගැටලු මෙසේය:
- ස්වාධීනත්වයට බාධා කිරීම: ස්වාධීන පරිපාලන නිලධාරිනියක ලෙස මහලේකම්වරියට සිය ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම් නීත්‍යනුකූලව ඉටු කිරීමට ඉඩ නොදී කථානායකවරයා දිගින් දිගටම බාධා පමුණුවා ඇති බවත්, අවස්ථා ගණනාවකදී ඇයට අගෞරවනීය අයුරින් බලපෑම් කර ඇති බවත්.
- තර්ජනාත්මක බලහත්කාරය: ඇයගේ ස්වකැමැත්තෙන් සහ නීතිමය පටිපාටියෙන් බැහැරව, විවිධ අභ්‍යන්තර පරිපාලන තීන්දු අනුමත කරවා ගැනීමට තර්ජනාත්මක ස්වරූපයෙන් බලපෑම් කර තිබීම.
- රාජ්‍ය නායකයාගේ දැඩි කනස්සල්ල: ආණ්ඩු පක්ෂයේ ආරංචි මාර්ග තහවුරු කළ පරිදි, මෙම තත්ත්වයේ බරපතළකම අවබෝධ කරගත් ජනාධිපතිවරයා, රාජ්‍යයේ ඉහළම පරිපාලන නිලධාරිනියකට පාර්ලිමේන්තුව වැනි උත්තරීතර ආයතනයක් තුළ මෙවැනි තර්ජනාත්මක පරිසරයකට මුහුණ දීමට සිදුවීම පිළිබඳව අමාත්‍යවරුන් හමුවේ සිය දැඩි කනගාටුව සහ කනස්සල්ල පළ කර තිබිණි.
දැනටමත් ප්‍රසිද්ධියේ සමාජගත වූ සාක්ෂි වසන් කිරීමේ සහ ලිපිගොනු විනාශ කිරීමේ චෝදනා
අල්ලස් හෝ දූෂණ චෝදනා විමර්ශන කොමිෂන් සභාව (CIABOC) හමුවේ පවතින විමර්ශනවලට අමතරව, ඊට අදාළ සාක්ෂි වසන් කිරීමට තැත් කිරීම, අදාළ ලිපිගොනු අතුරුදහන් කිරීමට උත්සාහ දැරීම සහ අභ්‍යන්තර නිලධාරීන්ට බලපෑම් කරමින් විමර්ශන කඩාකප්පල් කිරීමට දැරූ ප්‍රයත්නයන් පිළිබඳව දැනටමත් ප්‍රසිද්ධියේම සමාජගත වී හමාරය.
- විමර්ශන කඩාකප්පල් කිරීමේ ප්‍රයත්නය: අල්ලස් කොමිසමේ නිලධාරීන්ගේ අවධානයට ලක්විය හැකි වැදගත් ලිපිගොනු සහ අභ්‍යන්තර සාක්ෂි පාර්ලිමේන්තු සංකීර්ණය තුළින් වසන් කිරීමට හෝ විනාශ කිරීමට කථානායකවරයා සිය නිල බලතල අවභාවිත කර ඇති බවට දැනටමත් සමාජය සහ මාධ්‍ය තුළ විවෘතව සාකච්ඡා වෙමින් පවතී.
- නීතියේ ආධිපත්‍යයට එල්ල කළ පහර: තමන්ට එරෙහි විමර්ශනයකට පූර්ණ සහයෝගය ලබාදෙනවා වෙනුවට, ආයතනික බලය යොදාගනිමින් සාක්ෂි හැංගීමේ හා විමර්ශන යටපත් කිරීමේ ප්‍රසිද්ධ චෝදනා කරපින්නාගත් නායකයෙකු, දූෂණ වැළැක්වීමේ සංශෝධන පනතකට සහතිකය සටහන් කිරීම තුළින් එකී නීතියේ විශ්වසනීයත්වයට සිදුවන ආයතනික හානිය අතිමහත්ය.
“පුටුව රකින්න බැරි නම් ඉල්ලා අස්වෙන්න”: ආණ්ඩුවෙන්ම එල්ල වූ රතු එළිය
මෙම අර්බුදය තවදුරටත් විපක්ෂයේ දේශපාලන විවේචනයකට සීමා වී නැත. ආණ්ඩු පක්ෂයේ පසුපෙළ මෙන්ම ප්‍රබල අමාත්‍යවරුන් පවා පෙන්වා දෙන්නේ, කථානායකවරයා වටා ගෙතී ඇති මෙකී විමර්ශන සහ චෝදනා හේතුවෙන් රජයේ ප්‍රතිරූපයට සහ දූෂණ විරෝධී වැඩපිළිවෙළට දැවැන්ත කැළලක් එක්වන බවයි.
විශේෂයෙන්ම, කථානායකවරයාගේ මෙම ආන්දෝලනාත්මක හැසිරීම් හමුවේ ජනාධිපතිවරයා පවා සෘජුවම අවධාරණය කර තිබුණේ, “කථානායක පුටුවේ ගෞරවය සහ විනය ආරක්ෂා කරගැනීමට නොහැකි නම්, තවදුරටත් එහි රැඳී නොසිට වහාම ඉල්ලා අස්වී ගෙදර යා යුතු බවයි.”
රාජ්‍ය නායකයාගේ පටන් ආණ්ඩුවේම වගකිවයුතු අංශ විසින් ආයතනික ගෞරවය වෙනුවෙන් පසෙකට වන්නැයි අනතුරු අඟවා තිබියදීත්, සාක්ෂි වසන් කිරීමේ සහ නිලධාරීන්ට බලපෑම් කිරීමේ ප්‍රසිද්ධ චෝදනා හමුවේ කථානායකවරයා තවදුරටත් එම පුටුවේ රැඳී සිටීමෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ කුමන ආකාරයේ වගවීමක්ද යන්න අද මුළු රටම ප්‍රශ්න කරමින් සිටී.
ව්‍යවස්ථාපිත ආවරණය පිටුපස ඇති සදාචාරාත්මක හිස්බව
ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 79 සහ 80 වගන්ති අනුව සම්මත වූ පනතකට සහතිකය සටහන් කිරීම කථානායකවරයාගේ අනිවාර්ය ව්‍යවස්ථාපිත රාජකාරියක් (Mandatory Constitutional Duty) බව සැබෑවකි. එහෙත් සැබෑ ආයතනික විනයක් සහිත නායකයෙකුට ගත හැකිව තිබූ ගෞරවනීය විකල්ප පැහැදිලිවම පැවතිණි:
- විමර්ශන අවසන් වන තෙක් ඉවත් වීම: තමන්ට එරෙහි දූෂණ චෝදනා සහ සාක්ෂි වසන් කිරීමේ විමර්ශන අවසන් වන තුරු කථානායක ධුරයේ රාජකාරිවලින් ස්වේච්ඡාවෙන්ම බැහැර වීම.
- නියෝජ්‍ය කථානායකවරයා වෙත පැවරීම: අදාළ පනත් කෙටුම්පතට සහතිකය සටහන් කිරීම ඇතුළු ව්‍යවස්ථාපිත කටයුතු නියෝජ්‍ය කථානායකවරයා වෙත පවරා, තමන්ට එරෙහි විමර්ශන අවසන් වන තෙක් ආයතනික තීන්දු ගැනීමෙන් වැළකී සිටීම.
- ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වීම: ජනාධිපතිවරයාගේ උපදෙස්වලට සහ මහජන අපේක්ෂාවන්ට ගරු කරමින්, පාර්ලිමේන්තුවේ ඉතිරිව ඇති ගෞරවය රැකගැනීම සඳහා ස්වේච්ඡාවෙන්ම ධුරය අත්හැරීම.
එම කිසිදු සදාචාරාත්මක මාවතක් තෝරා නොගෙන, විමර්ශන ගොනු හමුවේ බලයේ රැඳී සිටිමින් මෙවැනි පනතකට අත්සන් තැබීම හරහා සිදුව ඇත්තේ දූෂණ විරෝධී (සංශෝධන) පනතේ නෛතික අර්ථයට වඩා එහි සදාචාරාත්මක පදනම බරපතළ අවිශ්වාසයකට ලක්වීමයි.
ආයතනික පාරිශුද්ධභාවයේ අවශ්‍යතාව
දූෂණ විරෝධී පනතක් බලාත්මක විය යුත්තේ රටේ යහපාලනය, මූල්‍ය විනය සහ නීතියේ ආධිපත්‍යය තහවුරු කිරීමට මිස, චෝදනාවලට ලක්වූවන්ට සිය ආයතනික ප්‍රතිරූපය ආරක්ෂා කරගැනීමේ ආවරණයක් සැපයීමට නොවේ.
කථානායක වෛද්‍ය ජගත් වික්‍රමරත්න මහතා තැබූ මෙම අත්සන, නෛතිකව වලංගු වූවද, එය ශ්‍රී ලාංකේය පාර්ලිමේන්තු ඉතිහාසය තුළ සටහන් වන්නේ දේශපාලන සදාචාරය, ආයතනික ස්වාධීනත්වය සහ මහජන විශ්වාසය දැඩි ලෙස අභියෝගයට ලක් වූ අඳුරු සන්ධිස්ථානයක් ලෙසය. රට හමුවේ සැබෑ දූෂණ විරෝධයක් තහවුරු කිරීමට නම්, පුද්ගලික පැවැත්මට වඩා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ආයතනවල විනය සහ පාරිශුද්ධභාවය ආරක්ෂා කරගැනීම අත්‍යවශ්‍ය කොන්දේසියකි.
Sarath Abeykoon
නිදහස් ලේකක