2023 අංක 9 දරන දූෂණ විරෝධී පනතට ගෙන ඒමට සැලසුම් කළ සංශෝධන කෙටුම්පත සම්බන්ධයෙන් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ලබාදුන් තීන්දුව මේ වන විට මෙරට දේශපාලන සහ නීති ක්ෂේත්රය තුළ දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ. ‘අනිද්දා’ පුවත්පත මගින් අනාවරණය කළ තොරතුරු මූලාශ්ර කොටගනිමින් HariDeshaya.lk මේ පිළිබඳව සිදුකළ පුළුල් ගවේෂණයකදී පෙනී යන්නේ, මෙම නීතිමය සංශෝධනය හුදෙක් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාමය අර්බුදයකට එහා ගිය, සංකීර්ණ මූල්ය අපරාධ මර්දනය කිරීමේ ප්රායෝගික අවශ්යතාව සහ පුරවැසි මූලික අයිතිවාසිකම් අතර පවතින ගැටුමක් නිරූපණය කරන බවයි.
කථානායක ජගත් වික්රමරත්න මහතා විසින් සැප්තැම්බර් 22 වැනිදා පාර්ලිමේන්තුවට නිවේදනය කළ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවට අනුව, සංශෝධන කෙටුම්පතේ 17 වැනි වගන්තිය මගින් අධිකරණ බලය අල්ලස් කොමිසමේ අධ්යක්ෂ ජෙනරාල්වරයා අතට පැවරීමට ගත් උත්සාහය ව්යවස්ථා විරෝධී බැවින් එය සම්මත කිරීමට නම් පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක බලය මෙන්ම ජනමත විචාරණයක අනුමැතියද අනිවාර්ය වේ.
එහෙත් මෙහිදී අවධානය යොමු විය යුතු ප්රධාන පැතිකඩ වන්නේ, විමර්ශන ආයතනයක් වෙත මෙවැනි දැඩි බලතල පැවරීමට ගත් උත්සාහයේ සැබෑ අරමුණ කුමක්ද සහ ජාත්යන්තර වශයෙන් මෙවැනි බලතල ක්රියාත්මක වන්නේ කෙසේද යන්නයි.
අල්ලස් කොමිසමට මෙවැනි බලයක් ලබාදීමේ සුබදායී පැතිකඩ
රටක දූෂණ මර්දන ආයතනයකට දැඩි පරිපාලන හා නීතිමය බලතල පැවරීම සාමාන්යයෙන් යුක්තිසහගත කෙරෙන්නේ සංකීර්ණ ආර්ථික අපරාධකරුවන්ට එරෙහිව නීතිය ක්රියාත්මක කිරීමේදී පවතින බරපතළ බාධාවන් මුල් කරගෙනය:
- සාක්ෂි විනාශ කිරීම සහ සාක්ෂිකරුවන්ට බලපෑම් කිරීම වැළැක්වීම: බලගතු දේශපාලනඥයන් හෝ ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන් මූල්ය වංචා චෝදනා මත අත්අඩංගුවට ගත් සැණින් පහසුවෙන් ඇප ලබා පිටතට පැමිණි විට, තමන් සතු බලය සහ ධනය යොදවා විමර්ශන ලිපිගොනු විනාශ කිරීම, සාක්ෂිකරුවන්ට තර්ජනය කිරීම හෝ රටින් පලායාම ශ්රී ලංකාවේ නිතර දක්නට ලැබෙන තත්ත්වයකි. අධ්යක්ෂ ජෙනරාල්වරයාගේ සහතිකයක් මත සැකකරුවන් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීමේ බලය පැවතීමෙන් විමර්ශන ස්වාධීනව නිම කිරීමට ඉඩ සැලසේ.
- නීතිමය ප්රමාදයන් සහ ලක්ෂ ගණනින් නඩු කල්දැමීම් අවම වීම: සාමාන්ය මහේස්ත්රාත් අධිකරණ මට්ටමේදී දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඇප ඉල්ලුම්පත්ර සහ තාක්ෂණික තර්ක විතර්ක හමුවේ විමර්ශන ඇනහිටී. එවැනි පරිසරයක සෘජුවම මහාධිකරණ අධීක්ෂණයට නඩුව යොමු කිරීමෙන් මූලික අදියරේදීම විමර්ශනයේ වේගය සහ ගුණාත්මකභාවය ආරක්ෂා කරගත හැක.
- ‘සුදු කරපටි අපරාධ’ (White-Collar Crimes) සම්බන්ධයෙන් දැඩි පණිවුඩයක් දීම: සාමාන්ය සොරකමකට වඩා බිලියන ගණනින් මහජන මුදල් කොල්ලකන මූල්ය අපරාධකරුවන්ට එරෙහිව පවතින ලිහිල් නීති වෙනුවට, ඒවා ත්රස්තවාදය වැළැක්වීම හෝ මුදල් විශුද්ධිකරණය වැනි දැඩි අපරාධ ලෙස සලකා දඬුවම් දිය හැකි පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීම මෙහි අපේක්ෂාව විය.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ අනතුරු ඇඟවීම: අධිකරණ බලයට එල්ල වන තර්ජනය
කෙසේ වෙතත්, මෙම සුබදායී අරමුණුවලට යටින් පවතින අනතුර වූයේ එක් තනි නිලධාරියකු අතට අසීමිත අධිකරණමය බලයක් කේන්ද්රගත වීමයි.
ට්රාන්ස්පෙරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් ශ්රී ලංකා ආයතනය, විකල්ප ප්රතිපත්ති කේන්ද්රය, ශ්රී ලංකා නීතිඥ සංගමය සහ මහාචාර්ය ජී.එල්. පීරිස් ඇතුළු පාර්ශ්ව පෙත්සම් 15ක් මගින් පෙන්වා දුන්නේ, ‘ඇප දීම මූලික රීතිය වන අතර ඇප නොදීම ව්යතිරේකය විය යුතුය’ යන මූලික නෛතික සම්ප්රදාය බිඳවැටී, චෝදනාවක් එල්ල වූ පමණින් රක්ෂිත බන්ධනාගාරගත කිරීම ප්රධාන සම්මතය බවට පත්වන බවයි.
ශිරාන් ගුණරත්න, මහින්ද සමයවර්ධන සහ සම්පත් විජේරත්න යන ත්රිපුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ල තීන්දු කළේ, සැකකරුවකුට ඇප දෙනවාද නැද්ද යන්න තීරණය කිරීමේ ස්වාධීන අධිකරණ බලය විධායක නිලධාරියකුගේ සහතිකයකින් සීමා කිරීම ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 3, 4(ඇ) සහ 13(2) යන වගන්ති උල්ලංඝනය කිරීමක් බවයි. එමෙන්ම ජනමාධ්ය ප්රධානීන්ගේ වත්කම් ප්රකාශයට අදාළ 6(7) වගන්තිය මෙන්ම සහවාසී පවුලේ සාමාජිකයන් වත්කම් ප්රකාශ කිරීමෙන් නිදහස් කරමින් වත්කම් සැඟවීමට ඉඩ සලසන 7 වැනි වගන්තිය සම්මත කිරීමටද පාර්ලිමේන්තුවේ තුනෙන් දෙකක බලයක් අවශ්ය බව තීන්දු විය.
ජාත්යන්තර අත්දැකීම්: විදේශ රටවල් මෙවැනි බලතල ලබා දී තිබේද?
ජාත්යන්තර වශයෙන් දූෂණ මර්දන ආයතන සවිබල ගැන්වීමේදී, විමර්ශන බලතල සහ අධිකරණමය බලතල අතර පැහැදිලි සීමාරේඛාවක් පවත්වාගෙන යනු ලැබේ.
- සිංගප්පූරුව (CPIB – Corrupt Practices Investigation Bureau): ලොව සාර්ථකම දූෂණ විරෝධී ආයතනයක් වන සිංගප්පූරු CPIB ආයතනයට වරෙන්තුවක් නොමැතිව සැකකරුවන් අත්අඩංගුවට ගැනීමේ සහ රඳවා තබා ප්රශ්න කිරීමේ ඉතා දැඩි බලතල ඇත. එහෙත්, සැකකරුවන්ට අවසන් වශයෙන් ඇප ලබාදීම හෝ දීර්ඝකාලීනව සිරගත කිරීම තීරණය කරන්නේ ස්වාධීන අධිකරණය විසිනි.
- මැලේසියාව (MACC – Malaysian Anti-Corruption Commission): මැලේසියානු දූෂණ විරෝධී කොමිසමට සැකකරුවන්ගේ විදේශ ගමන් තහනම් කිරීම, බැංකු ගිණුම් අත්හිටුවීම සහ වත්කම් තාවකාලිකව රාජසන්තක කිරීමේ විධායක බලය ඇතත්, ඇප ලබාදීමේ අයිතිය විනිසුරුවරුන්ගෙන් උදුරාගෙන නොමැත.
- හොංකොං (ICAC – Independent Commission Against Corruption): ICAC ආයතනයට තම ආදායමට වඩා වැඩි ධනයක් උපයාගත් පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ගොනු කිරීමේදී, ‘තම වත්කම් නීත්යානුකූල බව ඔප්පු කිරීමේ වගකීම සැකකරු සතු කිරීමේ’ (Reverse burden of proof) සුවිශේෂී නීතිමය බලයක් ඇත. එහෙත් රඳවා තබා ගැනීම් සම්බන්ධ සියලු තීන්දු දැඩි අධිකරණ අධීක්ෂණයට යටත් වේ.
- එක්සත් රාජධානිය (SFO – Serious Fraud Office): පැහැදිලි කළ නොහැකි ධන සම්පත් නියෝග (Unexplained Wealth Orders – UWO) ක්රියාත්මක කිරීමට විශේෂ බලතල පැවතියද, පුද්ගල නිදහස අහිමි කිරීමේ හෝ ඇප සීමා කිරීමේ සියලු තීන්දු ගනු ලබන්නේ මහාධිකරණය (High Court) විසිනි.
තුලනාත්මක නිගමනය
දූෂණ මර්දනය වේගවත් කිරීම සඳහා විමර්ශන ආයතනවලට දැඩි නීතිමය ශක්තියක් අවශ්ය බව සත්යයකි. එහෙත් ජාත්යන්තර අත්දැකීම් මෙන්ම මෙරට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ තීන්දුවද අවධාරණය කරන්නේ, දූෂණය පිටුදැකීමේ නාමයෙන් පුරවැසියන්ගේ මූලික නීතිමය රැකවරණය සහ අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය විධායක නිලධාරීන් අතට පත් නොකළ යුතු බවයි.
රටකට සැබවින්ම අවශ්ය වන්නේ විමර්ශන ආයතනවලට දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම්වලින් තොරව කටයුතු කිරීමට ඇති තාක්ෂණික සහ නීතිමය ස්වාධීනත්වය මිස, අධිකරණයේ කාර්යභාරය විධායකය විසින් අත්පත් කරගැනීම නොවන බව මෙම නඩු තීන්දුව මැනවින් පෙන්වා දෙයි.
(සටහන: ‘අනිද්දා’ පුවත්පතේ පළ වූ වාර්තාවේ නීතිමය කරුණු මූලාශ්ර කරගනිමින් HariDeshaya.lk පුවත් අංශය විසින් මෙම ගවේෂණාත්මක විශ්ලේෂණය සකස් කරන ලදි.)