(SL Leader හි පළවූ ලිපියක් ඇසුරින් සකස් කරන ලදී)
ශ්රී ලංකාව දැවැන්ත ආර්ථික අර්බුදයකින් ගොඩඒමට ජනතාව මත අධික බදු බර පටවමින්, රාජ්ය භාණ්ඩාගාරයට ලැබෙන සෑම සතයක්ම අතිශය තීරණාත්මක මොහොතක, මෙරට වාහන ආනයන බදු දැලේ පවතින ව්යුහාත්මක හිඩැසක් (Loophole) හරහා වාර්ෂිකව රුපියල් බිලියන 100 ත් 120 ත් අතර දැවැන්ත මුදලක් ජාතික භාණ්ඩාගාරයට අහිමි වෙමින් පවතී.
වාහන ආනයන තහනම ඉවත් කිරීමත් සමග මහ බැංකු දත්ත වලට අනුව 2026 වසරේ පළමු කාර්තුව තුළ පමණක් වාහන ආනයනයට ඩොලර් මිලියන 600 ක් වැය වී ඇති අතර, වසර අවසන් වන විට එය ඩොලර් බිලියන 2.4 දක්වා ඉහළ යනු ඇත. එහෙත් ඊට සරිලන බදු ආදායමක් රජයට ලැබෙනවාද?
2025 දී රුපියල් බිලියන 870 ක් වූ වාහන රේගු බදු ආදායම, 2026 වසර සඳහා රුපියල් බිලියන 266 ක් දක්වා 69.4% ක දැවැන්ත කඩාවැටීමක් පෙන්වනු ඇතැයි රේගුවම පුරෝකථනය කර තිබේ. මේ මහා ආදායම් කාන්දුව පිටුපස ඇත්තේ කාර් සේල් ජාවාරම්කරුවන් සහ බලධාරීන්ගේ අදෘශ්යමාන හස්තයකි.
70% ක වෙළෙඳපොළ යටපත් කළ 15% ක්ෂයවීමේ නෛතික වංචාව
මෙරට අලෙවි වන වාහනවලින් බලයලත් නිල නියෝජිතයින් (Authorized Dealers) ගෙන්වන්නේ 30% ක ප්රමාණයකි. ඉතිරි 70% ක දැවැන්ත ප්රමාණය පාලනය කරන්නේ සමන්තර ආනයනකරුවන් (කාර් සේල් හිමියන්) විසිනි. මෙම 70% ක වෙළෙඳපොළ කොටස තුළ රජයේ බදු ආදායම සුරmapping කරන මහා ජාවාරම ක්රියාත්මක වේ.
මීට නෛතික ආවරණය සපයන්නේ 2016 නිකුත් කළ අංක 1971/10 දරන රේගු ගැසට් නිවේදනයයි.
- නිල නියෝජිතයා: ඩොලර් 50,000 ක අලුත්ම වාහනයක් (Brand-new) ගෙන්වීමේදී සම්පූර්ණ වටිනාකමටම රේගු බදු ගෙවයි.
- කාර් සේල් හිමියා: එම වාහනයම පිටරටදී දින කිහිපයකට ලියාපදිංචි කර ‘පාවිච්චි කළ වාහනයක්’ (Reconditioned) ලෙස ලංකාවට ගෙන්වයි. එහිදී 15% ක ක්ෂයවීම් (Depreciation) සහනයක් ලබමින් තක්සේරු අගය ඩොලර් 42,500 දක්වා අඩු කරගනී.
- එක්සත් රාජධානියෙන් ගෙන්වන වාහන: පවුම් 100,000 ක වාහනයක් අපනයනයේදී එරට 20% VAT බද්ද (පවුම් 20,000) අහෝසි වන අතර, ලංකාවට ආ පසු ලැබෙන 15% සහනයත් සමග රේගු තක්සේරුව පවුම් 85,000 දක්වා පල්ලම් බසියි.
එන්ජින් ධාරිතාවය (CC) වෙනස් කිරීම සහ බිලියන 120ක බිලිපූජාව
සිලෝන් මෝටර් ට්රේඩර්ස් සංගමය (CMTA) පෙන්වා දෙන පරිදි:
- Honda Vezel: නිල නියෝජිතයා රු. මිලියන 3.4 ක බද්දක් ගෙවද්දී, කාර් සේල් හිමියා ගෙවන්නේ රු. මිලියන 1.6 කි. (එක් වාහනයකින් රජයට රු. මිලියන 1.8 ක පාඩුවක්).
- Toyota Raize: ගෙන්වා ඇති Raize රථ 8,900 හරහා පමණක් රජයට අහිමි වූ ආදායම රුපියල් බිලියන 18.7 කි!
- Toyota Yaris: අහිමි වූ ආදායම රුපියල් බිලියන 12 කි.
මෙයට අමතරව එන්ජින් ධාරිතාව (CC) සඟවා කෙරෙන වංචාද අතේ පත්තුවී ඇත. මෑතකදී Audi A5 රථ 13 ක් 1400 CC ලෙස ප්රකාශ කර තිබූ අතර, නිල නියෝජිතයා මැදිහත්වී ඒවා 2000 CC බව තහවුරු කිරීමෙන් රුපියල් මිලියන 160 ක බදු වංචාවක් අසුකර ගැනීමට හැකි විය.
පාරිභෝගිකයාට සහනයක් නැත – කළු සල්ලි උණ්ඩියල් හරහා පිටරටට!
රජයට අහිමි වන මේ බිලියන ගණනින් පාරිභෝගිකයාට කිසිදු සහනයක් ලැබෙන්නේ නැත. වාහන සිල්ලර මිල අඩුවන්නේ නැති අතර, සමස්ත බදු සහනයේ ලාභය යන්නේ කාර් සේල් හිමියාගේ සාක්කුවටයි.
මෙලෙස උපයන අතිවිශාල කළු සල්ලි හවාලා (Hawala) සහ උණ්ඩියල් (Undial) වැනි නීති විරෝධී ක්රමවේද හරහා යළිත් විදේශගත වන බවට කර්මාන්ත ප්රවීණයෝ අනතුරු අඟවති.
COPF කෝප් කමිටුවේ අසරණකම සහ WTO අවදානම
නිල නියෝජිතයින් යටිතල පහසුකම් සපයමින්, EPF/ETF ගෙවමින්, වසර 5 ක Warranty දෙමින් ව්යාපාර කරද්දී, සමන්තර ආනයනකරුවන් බොහොමයක් දුරකථන අංකයකින් පමණක් ජාවාරම මෙහෙයවති. අනෙක් අතට, පාවිච්චි කළ වාහන ආනයනකරුවන්ගේ සංගමය (VIASL) චෝදනා කරන්නේ දේශීය අගය එකතු කිරීමකින් තොරව සිදුවන SKD එකලස් කිරීම් හරහා ඩොලර් මිලියන 500 ක් අපතේ යන බවයි.
මෙම විකෘති බදු ක්රමය හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාව ලෝක වෙළෙඳ සංවිධානයේ (WTO) ආරවුල් විසඳීමේ කමිටුව හමුවට පැමිණවීමේ අවදානමක්ද මතුව ඇත. පාර්ලිමේන්තුවේ මුදල් කාරක සභාවේ (COPF) සභාපති ආචාර්ය හර්ෂ ද සිල්වා රේගුවෙන් ප්රශ්න කළද, රේගුවේ පිළිතුර වූයේ “මුදල අමාත්යාංශය 1971/10 ගැසට්ටුව වෙනස් කරන තුරු අපිට කරන්න දෙයක් නෑ” යන්නයි.
ප්රතිපත්තිමය ප්රමාදය පිටුපස ඇත්තේ කාර් සේල් කාටෙල් එකේ දේශපාලන ඩීල් එකද?
COPF කමිටුවේදී පවා රහස් එළිවී තිබියදීත්, අදාළ ගැසට් නිවේදනය සංශෝධනය කිරීමට රජය දිගින් දිගටම පස්ස ගහන්නේ ඇයි?
දේශපාලන විචාරකයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙහි පිටුපස ප්රබල දේශපාලන ඩීල් එකක් පවතින බවයි. 70% ක වාහන වෙළෙඳපොළක් පාලනය කරන, යෝධ මූල්ය ශක්තියක් සහිත කාර් සේල් හිමියන්ගේ කඳවුර තරහ කරගැනීමට වත්මන් පාලකයින් බියෙන් පසුවෙයි. 15% බදු සහනය අහෝසි කළහොත් මෙම ව්යාපාරිකයින් ඉදිරි මැතිවරණ වලදී ආණ්ඩුවට එරෙහිව වෙනත් දේශපාලන බලවේග වෙනුවෙන් සල්ලියි බලයයි හලනු ඇතැයි යන භීතිය බලධාරීන් වෙලාගෙන ඇත.
සම්පූර්ණයෙන්ම සමාන වාහන දෙකකට ක්රම දෙකකට බදු පැනවීම මහා අසාධාරණයකි. පද්ධති වෙනසක් (System Change) ගැන කතා කරන රජය, දේශපාලන හිතවත්කම් සහ මැතිවරණ බිය පසෙකලා මෙම යල්පැනගිය 1971/10 රේගු ගැසට් නිවේදනය වහාම සංශෝධනය කළ යුතුය. භාණ්ඩාගාරය හිස් කරමින්, උණ්ඩියල් ජාවාරමට පාර කපන මෙම නෛතික හිඩැස වසා දැමීමට රජය ගන්නා තීරණය, ඔවුන්ගේ ආර්ථික කළමනාකරණයේ අවංකභාවය මනින සැබෑ පරීක්ෂණයයි!