ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය පද්ධතිය මෑත ඉතිහාසයේ දරුණුතම අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටින්නේ "බාල ඖෂධ" ගනුදෙනු සහ පද්ධතිමය දූෂණය හේතුවෙනි. මෙහි ආසන්නතම සහ භයානකම පුවත වාර්තා වන්නේ ශල්යකර්මවලින් පසු සහ පිළිකා රෝගීන්ට අත්යවශ්ය වන ඔන්ඩට්රෙස්රෝන් (Ondansetron) එන්නත් මාත්රාවන් සම්බන්ධයෙනි.
මෙම ප්රශ්නගත එන්නත් සාම්පල පරීක්ෂාවට යොමුකර සති දෙකක් ගතවී ඇතත්, එහි වාර්තා මෙතෙක් මහජනයාට හෙළි නොකිරීම පිටුපස ඇති "අදෘශ්යමාන හස්තය" පිළිබඳව සෞඛ්ය වෘත්තීයවේදීන්ගේ විද්වත් සංගමයේ සභාපති රවී කුමුදේශ් මහතා බරපතළ විග්රහයක නිරත වෙයි.
1. ඔන්ඩට්රෙස්රෝන් (Ondansetron) යනු කුමක්ද? එහි ඇති අවදානම කුමක්ද?
ඔන්ඩට්රෙස්රෝන් යනු රෝහල් පද්ධතිය තුළ අතිශය තීරණාත්මක ඖෂධයකි. මෙය ප්රධාන වශයෙන් භාවිතා වන්නේ:
- ශල්යකර්මයකින් පසු රෝගීන්ට ඇතිවන දරුණු වමනය සහ ඔක්කාරය පාලනය කිරීමට.
- පිළිකා රෝගීන්ගේ විකිරණ හෝ රසායනික ප්රතිකාර (Chemotherapy) වලින් පසු ඇතිවන පශ්චාත් අපහසුතා වැළැක්වීමට.
මෙවැනි සංවේදී රෝගීන් පිරිසකට ලබාදෙන ඖෂධයක් “බාල” හෝ “ප්රමිතියෙන් තොර” වීම යනු රෝගියා සෘජු මරණීය අවදානමකට තල්ලු කිරීමකි. එවැනි තත්ත්වයක් තුළ පරීක්ෂණ වාර්තා සති දෙකක් ප්රමාද කිරීම තාක්ෂණික දෝෂයක් නොව සිතාමතා සිදුකරන අපරාධයක් බව කුමුදේශ් මහතා පෙන්වා දෙයි.
2. “තාක්ෂණික ගැටලුවක්ද? කාලය මරාදැමීමේ උපක්රමයක්ද?”
රවී කුමුදේශ් මහතා පෙන්වා දෙන්නේ පරීක්ෂණ ක්රියාවලිය තුළ සිදුවන සැකකටයුතු හැසිරීමයි.
“සාමාන්යයෙන් මෙවැනි හදිසි තත්ත්වයකදී පැය 48ක් හෝ 72ක් ඇතුළත මූලික වාර්තාවක් ලබා දිය හැකියි. සති දෙකක් යන්නේ වාර්තාව හදන්න නොව, වාර්තාව වෙනස් කිරීමට හෝ යටගැසීමට දැයි යන සාධාරණ සැකය අපට තිබේ.”
ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය (NMRA) සතු රසායනාගාරවල ක්රියාකාරීත්වය පිළිබඳව ද ඔහු මෙහිදී ප්රශ්න කරයි. වාර්තා එනතෙක් ඖෂධය භාවිතය නතර කර තිබීම තුළින් රෝගීන්ට සිදුවන හානියට වගකියන්නේ කවුද යන්න ගැටලුවකි.
3. රසායනාගාර ප්රමිතිගත නොකිරීමේ කුමන්ත්රණය
මෙරටට ගෙන්වන ඖෂධවල ගුණාත්මකභාවය පරීක්ෂා කරන රසායනාගාර ජාත්යන්තර ප්රමිතීන්ට (ISO/WHO Standards) අනුව ප්රමිතිගත කිරීමට බලධාරීන් ඉඩ නොදෙන බවට කුමුදේශ් මහතා චෝදනා කරයි.
- හේතුව: රසායනාගාරයක් ප්රමිතිගත වුවහොත් එහි වාර්තා වෙනස් කළ නොහැක.
- ප්රතිඵලය: රසායනාගාර දුර්වල මට්ටමක තබා ගැනීම ජාවාරම්කරුවන්ට තමන්ගේ වාසියට වාර්තා සකස් කර ගැනීමට මග පාදයි.
- නීතිමය සිදුරු: ප්රමිතියෙන් තොර රසායනාගාර වාර්තා අධිකරණයකදී අභියෝගයට ලක් කළ හැකි බැවින්, වැරදිකරුවන් බේරා ගැනීමට අවශ්ය පසුබිම මෙයින් නිර්මාණය වේ.
4. ඇමතිවරයාගේ “මාස හයේ” විමර්ශන නාටකය
සෞඛ්ය අමාත්යවරයා ප්රශ්නගත සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් විමර්ශනය කරන බව පවසමින් සිදු කරන්නේ “කාලය මැරීමක්” බව කුමුදේශ් මහතාගේ විග්රහයයි. එකම දූෂිත නිලධාරීන් කණ්ඩායමට යළි යළිත් පරීක්ෂණ පැවරීම හරහා සැබෑ දූෂණය යටපත් කර ජනතාවගේ ඇස්වලට වැලි ගැසීම සිදු වන බව ඔහු අවධාරණය කරයි.
5. සෞඛ්ය සේවය දේශපාලනීකරණය කිරීමේ බරපතළ වරද
සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය වැනි විද්යාත්මක පදනමක් සහිත අංශයක් දේශපාලන වුවමනාවන් මත මෙහෙයවීම නිසා සිදු වී ඇති හානිය සුළුපටු නොවේ:
- වෘත්තීයභාවය අහිමි කිරීම: දක්ෂ වෘත්තීයවේදීන් වෙනුවට දේශපාලන හිතවතුන් NMRA වැනි ආයතනවලට පත් කිරීම.
- වගවීමක් නොමැතිකම: බාල ඖෂධ නිසා රෝගීන් මියගියද, කිසිදු බලධාරියෙකු සෘජුව වගකීම භාර නොගැනීම.
නිගමනය: මාරක අනතුරක පෙරනිමිති
රවී කුමුදේශ් මහතාගේ හෙළිදරව්ව මගින් තහවුරු වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ සෞඛ්ය සේවය මහා පරිමාණ දූෂිත මකුළු දැලක හිරවී ඇති බවයි. රසායනාගාර ප්රමිතිගත නොකිරීම, කල්මරන විමර්ශන සහ දේශපාලන අතපෙවීම් හරහා සිදු කරන්නේ රෝගීන්ගේ ජීවත් වීමේ අයිතිය උදුරා ගැනීමයි.
රටේ ජනතාව සුවපත් කිරීම වෙනුවට, ඖෂධ මාෆියාවේ ලාභය වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සෞඛ්ය බලධාරීන් වහාම රටට පිළිතුරු දිය යුතුය. ඔන්ඩට්රෙස්රෝන් පරීක්ෂණ වාර්තාව තුළ ඇත්තේ හුදු දත්ත සමුදායක් නොව, මේ රටේ රෝගීන්ගේ ජීවත් වීමේ අයිතියයි. එය තවදුරටත් සඟවා තැබීමට ඉඩ දිය නොහැක.
( සෞඛ්ය වෘත්තීයවේදීන්ගේ විද්වත් සංගමයේ සභාපති රවී කුමුදේශ් මහතා විසින් සිදු කළ විශේෂ හෙළිදරව්ව ඇසුරිනි).