ශ්රී ලංකා සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුවේ ආදායම පසුගිය වසර තුන තුළදී සියයට 60 කට අධික ප්රතිශතයකින් වර්ධනය වී ඇති බව සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව උදම් අනයි. මත්පැන් බෝතල්වල ආරක්ෂිත ස්ටිකර් (Foolproof Stickers) ඇළවීම හරහා බදු ආදායම ප්රශස්ත ලෙස රැස් කරගැනීමට හැකිවීම මෙම වර්ධනයට ප්රධාන හේතුව බව ඔවුන්ගේ නිල නිවේදනවල දැක්වේ.
කෙසේ වෙතත්, ඉලක්කගත ආදායම අභිබවා යාම සතුටට කරුණක් වුවද, මෙම ව්යාපෘතියේ පසුබිම සහ වර්තමාන ක්රියාකාරීත්වය දෙස ගැඹුරින් බැලීමේදී පෙනී යන්නේ කඩදාසි මත පෙන්වන සාර්ථකත්වයට වඩා වෙනස් වූ, තවමත් නොවිසඳුණු බරපතළ ගැටලු රැසක් ක්ෂේත්රය තුළ පවතින බවයි.
ඉලක්කම්වලින් පෙන්වන සාර්ථකත්වය
2022 වසරේ ජනවාරි මාසයේදී ආරම්භ කරන ලද මෙම ආරක්ෂිත ස්ටිකර් ව්යාපෘතිය හරහා රජයේ බදු දැලට හසු නොවූ විශාල ආදායමක් එකතු කර ගැනීමට හැකි වී තිබේ.
- 2022 වසර: රුපියල් බිලියන 170 (2021 ට සාපේක්ෂව බිලියන 30ක වර්ධනයක්)
- 2023 වසර: රුපියල් බිලියන 178
- 2024 වසර: රුපියල් බිලියන 226
- 2025 වසරේ මුල් මාස 9 (ජනවාරි – සැප්තැම්බර්): මෙම කාලය සඳහා ඉලක්කය වූයේ රුපියල් බිලියන 177ක් වුවද, බිලියන 190ක ආදායමක් උපයා ගැනීමට දෙපාර්තමේන්තුව සමත් විය. (මෙය ඉලක්කයට වඩා බිලියන 13.4ක වැඩිවීමකි).
හිටපු සුරාබදු කොමසාරිස් ජනරාල් එම්.බී.එන්.ඒ. පේමරත්න සඳහන් කර තිබූ පරිදි, එය 2024 වර්ෂයට සාපේක්ෂව 18% ක වර්ධනයකි.
ස්ටිකරයේ කතාව සහ ක්රියාන්විතය
මෙරට සුරාබදු බලපත්රලාභී මත්පැන් නිෂ්පාදන ආයතන 70ක් සහ ආනයන ආයතන 18ක් ඉලක්ක කරමින් ක්රියාත්මක වන මෙම ව්යාපෘතිය සඳහා කොන්ත්රාත්තුව හිමිවූයේ ඉන්දියාවේ මැඩ්රාස් සෙකියුරිටි ප්රින්ටර්ස් (MSP) ආයතනයටයි. ස්ටිකර් 1000ක් සඳහා ඇමෙරිකානු ඩොලර් 5.99ක් (එනම් එක් ස්ටිකරයක් සඳහා ආසන්න වශයෙන් රුපියල් 1.21ක්) රජය විසින් ගෙවනු ලබයි.
ආරම්භයේදී මත්පැන් සමාගම් මෙම නීතියට අනුගත නොවීම නිසා රජයට හිමිවිය යුතු ආදායමෙන් 50%ක් පමණ අහිමි වන බවට චෝදනා එල්ල විය. කෙසේ වෙතත්, වැටලීම් සහ පරීක්ෂණ හරහා තත්ත්වය යම්තාක් දුරට පාලනය කිරීමට සුරාබදු දෙපාර්තමේන්තුව සමත් වී ඇති අතර, පාර්ලිමේන්තු කෝප් කමිටුවේ (COPE) නිර්දේශ මත නව ස්මාර්ට් යෙදවුමක් ද නිර්මාණය කර මේ වන විට ශ්රී ලංකා සර්ට් (CERT) ආයතනය වෙත යොමු කර ඇත.
යථාර්ථය සහ කඩතුරාව පිටුපස ඇති දූෂණය
දෙපාර්තමේන්තුව සියයට 60ක ආදායම් වර්ධනයක් ගැන ප්රීති වුවද, මෙම ආදායම මීට පෙර සිටම රජයට අහිමි වෙමින් පැවති බව අප අමතක නොකළ යුතුය. පසුගිය රජයන් සමයේදී ද මෙම ව්යාජ මත්පැන් සහ බදු වංචා පිළිබඳව කොතෙකුත් සාකච්ඡා වුවද, සුරාබදු අධිකාරිය නිසි කොන්ද කෙළින් තබාගෙන ඊට අදාළ පියවර ගත්තා නම් මේ සා විශාල ජාතික ධනයක් වසර ගණනාවක් තිස්සේ අපතේ යන්නේ නැත.
වඩාත් කණගාටුදායක තත්ත්වය නම්, අදටත් මෙම පද්ධතිය 100%ක් විනිවිදභාවයෙන් යුක්ත නොවීමයි.
- නිලධාරීන්ගේ ආශිර්වාදය ලබන ජාවාරම්: සුරාබදු ආදායම ඉහළ ගිය ද, ව්යාජ ස්ටිකර් යෙදූ මත්පැන් බෝතල් තවමත් වෙළෙඳපොළේ සංසරණය වේ. අනවසර මත්පැන් නිෂ්පාදනාගාර සහ නීතිවිරෝධී අලෙවිසැල් තවමත් ක්රියාත්මක වන්නේ, සුරාබදු අධිකාරියේම සිටින දූෂිත නිලධාරීන් කිහිපදෙනෙකුගේ සෘජු සහ වක්ර ආශිර්වාදය යටතේ බවට බරපතළ චෝදනා පවතී. නීතිය රකින්නන්ම නීතිය කඩකරන්නන්ට රැකවරණය දෙන්නේ නම්, ස්ටිකර් මිලියන ගණනක් ගැසුවද එයින් පූර්ණ ඵල ප්රයෝජන ලබාගත නොහැක.
- ව්යාජ ස්ටිකර් මාෆියාව: තාක්ෂණය දියුණු වෙත්ම ජාවාරම්කරුවන් ද ඊට සමගාමීව ව්යාජ ස්ටිකර් මුද්රණය කිරීමට පෙළඹී ඇත. ඉහළ ගුණාත්මක බවින් යුතු යැයි කියන ස්ටිකර් ව්යාපෘතියක් තුළින් මෙවැනි හිඩැස් නිර්මාණය වීම, ව්යාපෘතියේම ප්රායෝගිකත්වය පිළිබඳ ප්රශ්නාර්ථයක් මතු කරයි.
- සාමාන්ය ජනතාවගේ බදු බර: මත්පැන් සමාගම් සහ ජාවාරම්කරුවන් විසින් රජයට ගෙවිය යුතු බදු මුදල් පැහැර හරින විට, රජය එම ආදායම් හිඟය පියවා ගන්නේ වැට් (VAT) වැනි වක්ර බදු හරහා සාමාන්ය ජනතාවගේ පිට පටවමිනි.
නිගමනය
සියයට 60ක ආදායම් වර්ධනයක් යනු කිසිසේත්ම සුළුකොට තැකිය හැකි ජයග්රහණයක් නොවේ. එහෙත් එය සැබෑ ජයග්රහණයක් වන්නේ, ඉතිරි වී ඇති බදු කාන්දුවීම් සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කළහොත් පමණි.
දූෂිත නිලධාරීන් නීතියේ රැහැනට කොටු කර, ව්යාජ මත්පැන් සහ ව්යාජ ස්ටිකර් මාෆියාව මුලිනුපුටා දමා, මත්පැන් කර්මාන්තයෙන් රජයට ලැබිය යුතු බදු ආදායම සියයට සියයක්ම (100%) සාර්ථක කරගත් දාට පමණක්, සාමාන්ය ජනතාව මත පටවා ඇති අසාධාරණ බදු බර යම් පමණකට හෝ ලිහිල් කිරීමට රජයට අවකාශ සැලසෙනු ඇත. එතෙක් මෙය ආදායම් වාර්තාවල අංක හරඹයක් පමණක් වනු නිසැකය.