විශේෂ විමර්ශන වාර්තාවකි
ශ්රී ලංකාව මේ වන විට සිය ආර්ථිකය ශක්තිමත් කරගැනීම සඳහා නව මානයන් සොයමින් සිටින අතර, එහි එක් තීරණාත්මක පියවරක් ලෙස මෙතෙක් නියාමනය නොවූ අන්තර්ජාල ඔට්ටු ඇල්ලීමේ ක්ෂේත්රය (Online Betting) නීතිමය රාමුවකට ගෙන ඒමට රජය තීරණය කර ඇත. සන්ඩේ ටයිම්ස් (Sunday Times) පුවත්පත වාර්තා කරන පරිදි, 2025 අංක 16 දරන සූදු නියාමන අධිකාරී පනත මගින් මෙම ක්ෂේත්රය නීතිගත කර ඇත්තේ “අළු වෙළඳපොළ” (Grey Market) ලෙස හැඳින්වෙන නීතිවිරෝධී සූදු ජාලයන් රජයේ බදු දැලට හසුකර ගැනීමේ අරමුණ ඇතිවය.
තිරය මත දිගහැරෙන ‘බෙටින්‘ ආක්රමණය
අප වෙත ලැබී ඇති දෘශ්ය සාක්ෂි (ඡායාරූප සහ වීඩියෝ) පරීක්ෂා කිරීමේදී පෙනී යන්නේ, නීතිගතකරණයටත් පෙර සිටම මෙම අන්තර්ජාල ඔට්ටු ඇල්ලීමේ වෙබ් අඩවි ශ්රී ලාංකීය රූපවාහිනී ප්රේක්ෂකයා ආක්රමණය කර ඇති බවයි.
- ප්රචාරණ උපක්රම: ලැබී ඇති වීඩියෝ පටයේ දැක්වෙන පරිදි, STBet වැනි දේශීය ආයතන “Unleash your winning streak” වැනි ආකර්ශනීය පාඨ භාවිතා කරමින් ක්රීඩා ලෝලීන් සූදුවට පොළඹවයි.
- ජාත්යන්තර සබඳතා: තවත් ඡායාරූපයක Star Sports නාලිකාව ඔස්සේ විකාශය වන සජීවී තරඟයකදී Google Gemini වැනි ලෝකපූජිත තාක්ෂණික සන්නාමයන් සමඟ ඔට්ටු ඇල්ලීමේ දැන්වීම් දිස්වීමෙන් පෙනී යන්නේ මෙය ගෝලීය මට්ටමේ ජාලයක් බවයි.
- දේශීය සබඳතා: 1XBAT, Melbat සහ BetSS වැනි වෙළඳ නාමයන් දේශීය රූපවාහිනී විකාශන සැපයුම්කරුවන් (උදා: Dialog TV) හරහා නිවෙස් තුළටම පැමිණ ඇති ආකාරය ඡායාරූප මගින් තහවුරු වේ.
අභියෝගය: 70%ක් තවමත් නීතිවිරෝධී අඩවිවල
මුදල් අමාත්යාංශය පෙන්වා දෙන පරිදි ශ්රී ලංකාවේ ඔට්ටු අල්ලන්නන්ගෙන් 60% – 70%ක්ම තවමත් භාවිතා කරන්නේ bet365, Betway සහ 1xBet වැනි විදේශීය නීතිවිරෝධී අඩවි වේ. මෙහි වඩාත්ම භයානක තත්ත්වය වන්නේ මෙමගින් රටේ විදේශ විනිමය විශාල වශයෙන් පිටතට ගලා යාමයි.
නව නීතිය යටතේ වලංගු බලපත්රයක් නොමැතිව මෙහෙයුම් සිදු කිරීම රුපියල් මිලියන 10ක දඩයකට හෝ වසර දෙකක සිරදඬුවමකට යටත් වරදක් ලෙස නම් කර ඇත්තේ මෙම විදේශීය ජාලයන් පාලනය කිරීමටය.
ආර්ථික ඉලක්ක සහ “ඉන්දියාවේ මැකාවු” සිහිනය
ශ්රී ලංකාව ඉලක්ක කරන්නේ 2026 වන විට රුපියල් බිලියන 123ක වෙළඳපල වටිනාකමක් අත්පත් කර ගැනීමටයි. කොළඹ ඉදිවන ඩොලර් බිලියන 1.2ක City of Dreams වැනි ඒකාබද්ධ නිවාඩු නිකේතන හරහා ඉන්දියානු සංචාරකයින් ආකර්ෂණය කර ගනිමින් ශ්රී ලංකාව දකුණු ආසියාවේ “මැකාවු” (Macau) බවට පත්කිරීම රජයේ දිගුකාලීන සැලසුමයි.
දේශීය ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුව දැනටමත් ඔට්ටු ඇල්ලීමේ ව්යාපාරවල දළ බද්ද (Levy) 15% සිට 18% දක්වා ඉහළ නංවා ඇති අතර, අන්තර්ජාල පොත් තබන්නන්ගෙන් (Bookmakers) වසරකට රුපියල් මිලියන 5ක ස්ථාවර බද්දක් අය කිරීමට නියමිතය.
සමාජ වගකීම සහ ඇබ්බැහිය
නව නීතියේ වැදගත්ම අංගයක් වන්නේ සූදුවට ඇබ්බැහි වීම වැළැක්වීම සඳහා පනවා ඇති කොන්දේසි වේ. සියලුම මෘදුකාංග සඳහා:
- Self-exclusion tools (තමන්වම සූදුවෙන් බැහැර කරගැනීමේ පහසුකම්)
- Spending limits (වියදම් සීමා පැනවීම) අනිවාර්ය කර ඇත. ලැබී ඇති එක් ඡායාරූපයක (BetSS) “18+ Only” සහ සූදුව මූල්ය අවදානමක් සහිත බවට වන අවවාදය කුඩාවට සටහන් කර තිබුණද, මෙම නීති ප්රායෝගිකව කෙතරම් දුරට ක්රියාත්මක වේද යන්න ගැටලුවකි. විශේෂයෙන්ම තරුණ පරපුර මේ සඳහා ඇබ්බැහි වීම වැළැක්වීම නව Gambling Regulatory Authority (GRA) හමුවේ ඇති ප්රධාන අභියෝගයයි.
සමාජ වගකීම සහ ඇබ්බැහිය
නව නීතියේ වැදගත්ම අංගයක් වන්නේ සූදුවට ඇබ්බැහි වීම වැළැක්වීම සඳහා පනවා ඇති කොන්දේසි වේ. සියලුම මෘදුකාංග සඳහා ‘තමන්වම සූදුවෙන් බැහැර කරගැනීමේ පහසුකම්’ (Self-exclusion tools) සහ වියදම් සීමා පැනවීම (Spending limits) අනිවාර්ය කර ඇත. ලැබී ඇති එක් ඡායාරූපයක (BetSS) “18+ Only” සහ සූදුව මූල්ය අවදානමක් සහිත බවට වන අවවාදය කුඩාවට සටහන් කර තිබුණද, මෙම නීති ප්රායෝගිකව කෙතරම් දුරට ක්රියාත්මක වේද යන්න ගැටලුවකි.
T20 උණුසුම අස්සේ පාසල් දරුවන් බිලිගන්නා සූදු මෙහෙයුම
මෑතකදී නිමාවට පත් වූ T20 ක්රිකට් තරගාවලිය අතරතුරදී මෙම ඛේදවාචකයේ තවත් අඳුරු පැතිකඩක් අනාවරණය විය. ‘Star Sports’ නාලිකාව ඔස්සේ තරග විකාශය වන අතරතුර විරාමයන්හිදී දේශීය නියෝජිතයින්ට හිමිවන රූපවාහිනී දැන්වීම් අවකාශය (Local Ad Slots) වැඩි වශයෙන්ම භාවිතා කර ඇත්තේ මෙම අන්තර්ජාල ඔට්ටු ඇල්ලීමේ (Online Betting) ආයතන විසින් බව මේ වන විට හෙළිදරව් වී තිබේ.
රජය විසින් අන්තර්ජාල සූදුව නීතිගත කිරීමට පියවර ගෙන තිබුණද, මෙරට තුළ සූදු ක්රීඩා ප්රවර්ධනය කිරීමේ සහ දැන්වීම් පළ කිරීමේ නෛතික සීමාවන් පැහැදිලිව පවතී. එසේ තිබියදීත්, මෙරට ප්රධාන පෙළේ විදුලි සංදේශ සමාගමකට අයත් රූපවාහිනී ජාලයක් හරහා මෙම සිත්ගන්නාසුලු සූදු දැන්වීම් නිරන්තරයෙන් ප්රචාරය වීම බරපතල නීතිමය සහ සදාචාරාත්මක ගැටලුවකි.
මෙහි වඩාත්ම ඛේදනීය තත්ත්වය වන්නේ, ක්රිකට් උන්මාදයෙන් පෙළෙන පාසල් දරුවන් මිලියන ගණනක් මෙම ආකර්ෂණීය දැන්වීම්වලට සෘජුවම නිරාවරණය වීමයි. මේ වන විටත් පාසල් සිසුන් විශාල පිරිසක් අදාළ සූදු යෙදුම් සහ සබැඳි (Links) තම ජංගම දුරකථන වෙත බාගත කරගෙන ඇති බවට තොරතුරු වාර්තා වේ. මෙය හුදෙක් ව්යාපාරික ප්රවර්ධනයක් පමණක් නොව, මෙරට අනාගත සිසු පරපුර සූදුවට නතු කරගැනීමේ සංවිධානාත්මක කුමන්ත්රණයක ආරම්භයක් ද යන්න පිළිබඳව රජයෙන් සහ අදාළ බලධාරීන්ගෙන් දැඩිව ප්රශ්න කිරීමට ප්රධාන පෙළේ ගුරු සංවිධාන මේ වන විටත් සූදානම් වෙමින් සිටියි.
නිගමනය
ශ්රී ලංකාව සූදු කර්මාන්තය හරහා ඩොලර් සෙවීමට සැරසෙන්නේ ඉතා අවදානම් සහගත මාවතකය. නීතිගතකරණය හරහා රජයට ආදායම් ලැබුණද, දෘශ්ය සාක්ෂි මගින් තහවුරු වන පරිදි සමාජය වෙළාගෙන ඇති මෙම සූදු සංස්කෘතිය පාලනය කිරීමට හුදෙක් බදු පැනවීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. 2026 ජුනි මස වන විට මෙම අධිකාරිය පූර්ණ ක්රියාකාරී තත්ත්වයට පත්වන විට, එය දේශීය ආර්ථිකයට ආශිර්වාදයක්ද නැතිනම් සමාජයීය විනාශයක්ද යන්න තීරණය වනු ඇත.