ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) යටතේ හිමිවන හයවන සහ හත්වන වාරික දෙකම එකම වසරක් තුළ ලබාගැනීමට ශ්රී ලංකාව දරන උත්සාහය මේ දිනවල ආර්ථික විද්යාඥයින් මෙන්ම වෙළඳපල නිරීක්ෂකයින් අතරද දැඩි කතාබහකට ලක්ව තිබේ.
රජයේ විශ්වාසය
කම්කරු අමාත්ය සහ මුදල් හා ක්රමසම්පාදන නියෝජ්ය අමාත්ය අනිල් ජයන්ත ප්රනාන්දු ප්රකාශ කරන්නේ, ප්රමාද වූ පස්වන සමාලෝචනය මෙන්ම ඉන් පසුව පැමිණෙන හයවන සමාලෝචනයද කඩිනමින් අවසන් කර, පිට පිට වාරික දෙකක් ලබාගැනීමට රජයට හැකිවනු ඇති බවයි.
මෙතෙක් ගමන්මඟ: ඩොලර් බිලියන 2.9ක වැඩසටහන
2022 වසරේදී ශ්රී ලංකාව මුහුණ දුන් දැඩි ආර්ථික අර්බුදය හා ණය පැහැර හැරීමෙන් පසු සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය යළි ගොඩනැගීමේ අරමුණින් මෙම වැඩසටහන ක්රියාත්මක විය.
- අනුමත වූ දිනය: 2023 මාර්තු 22
- සමස්ත වටිනාකම: ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 2.9 (වසර 4ක් සඳහා)
- මෙතෙක් ලබාදී ඇති මුදල: ඩොලර් බිලියන 1.6කට අධික (අදියර 5ක් යටතේ)
- මෑතම වාරිකය: 2025 ජුනි මාසයේදී ලබා දුන් ඩොලර් මිලියන 350.
‘ඩිට්වා‘ කුණාටුවෙන් කල්ගිය පස්වන සමාලෝචනය
හයවන වාරිකය මුදාහැරීමට අදාළ පස්වන සමාලෝචනය මුලින් දෙසැම්බර් 15 වනදාට යෙදී තිබුණද, ‘ඩිට්වා’ (Ditwah) සුළි කුණාටු තත්ත්වය හේතුවෙන් එය කල් ගියේය. ස්වභාවික විපත් හේතුවෙන් කාලසටහන් වෙනස් වුවද, ඉන් IMF කොන්දේසි කිසිසේත් ලිහිල් වන්නේ නැත. සෑම වාරිකයක්ම ලබාදීම සඳහා, ප්රමාණාත්මක කාර්යසාධන නිර්ණායක (QPCs), දර්ශක ඉලක්ක සහ ව්යුහාත්මක මිණුම් සලකුණු ඇගයීමෙන් පසු IMF විධායක මණ්ඩලයේ නිල අනුමැතිය අනිවාර්ය වේ.
2026 අයවැය සහ මූල්ය විනය
ඉදිරි සමාලෝචන සඳහා 2026 අයවැය තීරණාත්මක කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. එහිදී රජය ප්රධාන මූල්ය ඉලක්ක කිහිපයක් සපුරාගත යුතුව ඇත:
- මූල්ය හිඟය: දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් (GDP) 5.1% ක පමණ මට්ටමක පවත්වා ගැනීම.
- ප්රාථමික අතිරික්තය: GDP අනුපාතයක් ලෙස 2.5% ක් පමණ පවත්වා ගැනීම.
- රාජ්ය ණය බර අඩු කිරීම: තවමත් 95-100% ක් පමණ වන රාජ්ය ණය බර අඩු කිරීමේ ගමන් පථයකට ගෙන ඒම.
- බදු ආදායම: එකතු කළ අගය මත බදු (VAT) සහ ආදායම් බදු හරහා බදු-GDP අනුපාතය 14% ට වඩා අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම.
සාර්ව ආර්ථික ස්ථාවරත්වය
මූල්ය ස්ථාවරත්වයද මීට සමානවම වැදගත් වේ. හිඟය පියවීම සඳහා මුදල් මුද්රණය නොකිරීමට සහ උද්ධමනය ප්රතිපත්තිමය සීමාවන් තුළ පවත්වා ගැනීමට ශ්රී ලංකා මහ බැංකුව දක්වන කැපවීම මෙහිදී අතිශය වැදගත්ය. මීට අමතරව, විදේශ ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ ප්රගතිය සහ විදේශ සංචිත ඩොලර් බිලියන 7කට වඩා වැඩි මට්ටමකට ගොඩනැගීමද IMF ඇගයීම්වල ප්රධාන අංගයක් වේ.
එක් වසරක් තුළ වාරික දෙකක් ලබාගත හැකිද?
අතීත උදාහරණ අනුව එය කළ හැක්කකි. එහෙත්, ඒ සඳහා කාර්යසාධන මිණුම් සලකුණු නිසි පරිදි සපුරා තිබීම සහ පසුබෑමකින් තොරව සමාලෝචන අඛණ්ඩව සම්පූර්ණ කිරීම අවශ්ය වේ. සමාලෝචන එකිනෙක ළං කිරීම සඳහා අඛණ්ඩව ශක්තිමත් මූල්ය දත්ත පවත්වා ගැනීම අනිවාර්ය කරුණකි.
ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ කළමනාකාර අධ්යක්ෂිකා ක්රිස්ටලීනා ජෝර්ජියේවා (Kristalina Georgieva) මහත්මිය ඉදිරියේදී ජනාධිපති අනුර කුමාර දිසානායක සහ අග්රාමාත්ය හරිනි අමරසූරිය මහත්මිය සමඟ සාකච්ඡා පැවැත්වීමට නියමිතය. මෙම ඉහළ පෙළේ සාකච්ඡා වැදගත් වුවද, හුදු සංකේතාත්මක හමුවීම් මත පමණක් කොන්දේසි සපුරාලීම යටපත් කළ නොහැක.
“අවසාන වශයෙන්, ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ තීරණය රඳා පවතින්නේ දේශපාලනික ශුභවාදීත්වය මත නොව, නිවැරදි මූල්ය ගණනය කිරීම්, ව්යුහාත්මක ප්රතිසංස්කරණ ප්රගතිය සහ මැනිය හැකි සාර්ව ආර්ථික විනය මතය.”
කඩිනමින් IMF වාරික දෙකක් ලබා ගැනීමට ශ්රී ලංකාව ගෙන ඇති මෙම යෝජනාව තුළින් ප්රතිසංස්කරණ ක්රියාවලිය පිළිබඳ රජයේ විශ්වාසය පිළිඹිබු වුවද, ආයතනික ක්රියාවලිය සහ කාලරාමුව පිළිබඳව එයින් සාධාරණ ප්රශ්න මතු කර ඇත.