මහා පරිමාණ පුනර්ජනනීය බලශක්ති ව්යාපෘතියක් පිරිනැමීමේදී සිදුව ඇතැයි කියන අක්රමිකතාවක් සම්බන්ධයෙන් ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ ගොනු කළ මූලික අයිතිවාසිකම් (FR) පෙත්සමක් හේතුවෙන් ශ්රී ලංකාවේ රාජ්ය ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය යළිත් වරක් අධිකරණයේ දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබේ. මෙහි වගඋත්තරකරුවන් ලෙස විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්ය කුමාර ජයකොඩි මහතා, ජ්යෙෂ්ඨ රාජ්ය නිලධාරීන් සහ පෞද්ගලික ආයතන කිහිපයක් නම් කර ඇත.
මෙම නඩුව සාපරාධී චෝදනා මත පදනම් වූවක් නොවූවත්, විනිවිදභාවය, තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලිය සහ රජයට සිදුවිය හැකි මූල්යමය බලපෑම පිළිබඳව මෙහිදී බරපතළ ප්රශ්න මතු කරයි. පෙත්සම්කරු පවසන්නේ මෙම ක්රියාවලිය හේතුවෙන් රුපියල් බිලියන 3කට අධික මහජන මුදලක් රජයට අහිමි වීමේ අවදානමක් පවතින බවයි.
මෙම ලිපිය මගින් නඩුවේ තහවුරු වූ කරුණු, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය හමුවේ පවතින නීතිමය ගැටලු සහ මෙම කරුණ මහජන වැදගත්කමක් ගන්නේ මන්දැයි විමසා බලයි.
නඩුවේ පසුබිම
මෙම නඩුව පැනනැගී ඇත්තේ සියඹලාණ්ඩුව – ඇතිමලේ ප්රදේශයේ මෙගාවොට් 100ක සූර්ය බලශක්ති බලාගාරයක් ඉදිකිරීම සඳහා ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය (CEB) විසින් නිකුත් කරන ලද ටෙන්ඩරයක් මුල් කරගනිමිනි.
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 126 වැනි වගන්තිය යටතේ මෙම මූලික අයිතිවාසිකම් පෙත්සම ගොනු කර ඇති අතර, එමගින් ව්යවස්ථාපිත අයිතිවාසිකම් උල්ලංඝනය වන විධායක හෝ පරිපාලන ක්රියාමාර්ග සමාලෝචනය කිරීමට ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයට බලය ලැබේ. ටෙන්ඩර් ඇගයීම් ක්රියාවලිය සහ කොන්ත්රාත්තුව ප්රදානය කිරීම පිළිගත් ප්රමිතීන්ගෙන් බැහැර වී ඇති බවත්, එමගින් මහජනතාව මත අනවශ්ය මූල්ය බරක් පටවා ඇති බවත් පෙත්සම්කරු තර්ක කරයි.
පෙත්සමෙහි අඩංගු මූලික චෝදනා
අධිකරණ වාර්තා සහ මාධ්ය වාර්තාවලට අනුව පෙත්සම්කරු මතු කරන ප්රධාන චෝදනා මෙසේය:
- අඩු ලංසු නොසලකා හැරීම: කිලෝවොට් පැයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 0.08ක අඩු මිලක් ඉදිරිපත් කළ ලංසුකරුවෙකු නොසලකා හැර, මුලින් ඩොලර් 0.122ක ඉහළ මිලක් ඉදිරිපත් කළ ලංසුකරුවෙකුට ප්රමුඛතාව ලබා දී ඇති බව කියනු ලැබේ.
- යටිතල පහසුකම් පිරිවැය: අවසාන ගිවිසුමේදී අඩු තීරු ගාස්තුව පිළිගෙන තිබුණද, වසර 10ක පමණ කාලයක් සඳහා සම්ප්රේෂණ යටිතල පහසුකම් පිරිවැය රජය විසින් දැරීමට එකඟ වී ඇති බව සඳහන් වේ.
මූල්ය අලාභය: මෙම එකඟතාවය හේතුවෙන් රජයට රුපියල් බිලියන 3කට අධික මූල්ය අලාභයක් සිදුවිය හැකි බව පෙත්සම්කරු ඇස්තමේන්තු කරයි.
- සමාන අයිතිවාසිකම් කඩවීම: ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය විනිවිදභාවයකින් තොර සහ අතාර්කික ලෙස සිදු කර ඇති බැවින්, නීතිය ඉදිරියේ සමාන සැලකිලි ලැබීමේ අයිතිය උල්ලංඝනය වී ඇති බවට තර්ක කර ඇත.
මෙම කරුණු සියල්ල පෙත්සම්කරුගේ චෝදනා පමණක් වන අතර ඒවා මෙතෙක් අධිකරණ විභාගයකින් සනාථ වී නොමැත.
නම් කර ඇති වගඋත්තරකරුවන්
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් පහත සඳහන් පාර්ශවයන් වෙත නොතීසි නිකුත් කර ඇත:
විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්ය කුමාර ජයකොඩි
ලංකා විදුලිබල මණ්ඩලය
විදුලිබල හා බලශක්ති අමාත්යාංශයේ ලේකම්
කැබිනට් මණ්ඩල ලේකම්
මෙම ව්යාපෘතියට සම්බන්ධ රජයේ සහ පෞද්ගලික ආයතන කිහිපයක්
මෙහිදී තනි පුද්ගලයකුගේ ක්රියාවකට වඩා සමස්ත පරිපාලනමය තීරණ මාලාවක් ප්රශ්න කරන බැවින් ආයතනික පාර්ශව රැසක් වගඋත්තරකරුවන් ලෙස නම් කර ඇත.
මෙතෙක් අධිකරණ ක්රියාදාමය
2025 පෙබරවාරි 20 වන දින ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මඩුල්ලක් විසින් සියලුම වගඋත්තරකරුවන් වෙත නොතීසි නිකුත් කිරීමට නියෝග කරන ලදී.
- මෙහිදී නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව වෙනුවෙන් නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරයෙකු පෙනී සිටියේය.
- පවතින මහජන උනන්දුව සහ සිදුවිය හැකි මූල්ය අලාභය සලකා මෙම කරුණ හදිසි අවශ්යතාවයක් ලෙස සලකා විභාග කරන ලෙස පෙත්සම්කරු ඉල්ලා සිටියේය.
- අධිකරණය මෙතෙක් ඉදිරිපත් කර ඇති චෝදනා සම්බන්ධයෙන් කිසිදු නිගමනයකට එළඹ නොමැති අතර, ඉදිරි දිනවලදී වැඩිදුර කරුණු ඉදිරිපත් කිරීමට නියමිතය.
නඩුවේ නෛතික ස්වභාවය
මෙම නඩුව සම්බන්ධයෙන් පහත කරුණු අවබෝධ කර ගැනීම වැදගත් වේ:
- මෙය අපරාධ නඩුවක් හෝ දූෂණ චෝදනා සම්බන්ධ නඩුවක් නොවේ.
- මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුවකදී අවධානය යොමු වන්නේ අදාළ රාජ්ය ක්රියාමාර්ග නීත්යානුකූලද, සාධාරණද සහ ව්යවස්ථාවට අනුකූලද යන්න පිළිබඳව පමණි.
- යම් උල්ලංඝනයක් සිදුව ඇති බව තහවුරු වුවහොත්, අධිකරණයට සහන සැලසීමට හෝ මඟපෙන්වීම් නිකුත් කිරීමට හැකියාව ඇතත්, එමගින් අපරාධමය වැරදිකරුවෙකු ලෙස තීරණය නොකෙරේ. ඒ සඳහා වෙනම නීතිමය ක්රියාදාමයක් අවශ්ය වේ.
පවතින මහජන වැදගත්කම
මෙම නඩුව ශ්රී ලංකාවේ පාලන පද්ධතිය තුළ නැවත නැවතත් මතු වන ගැටලු කිහිපයක් ඉස්මතු කරයි:
- මහා පරිමාණ බලශක්ති ව්යාපෘතිවල ප්රසම්පාදන විනිවිදභාවය.
- පුනර්ජනනීය බලශක්ති සංවර්ධනය සහ රාජ්ය මූල්ය වගකීම අතර තුලනය.
- විධායකයේ තීරණවලට එරෙහිව අධිකරණ අධීක්ෂණය ක්රියාත්මක වීම.
අවසාන තීන්දුව කුමක් වුවත්, මහජන මුදල් විශාල වශයෙන් වැය වන අවස්ථාවලදී වගවීම තහවුරු කරන ප්රධාන වේදිකාවක් ලෙස ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ භූමිකාව මෙමගින් තහවුරු වේ.
සමාප්තිය
අමාත්ය කුමාර ජයකොඩි මහතා සම්බන්ධ මෙම පෙත්සම තවදුරටත් විභාග වෙමින් පවතින ව්යවස්ථාපිත කරුණක් වන අතර එය වරදක් කර ඇති බවට තීන්දු කළ අවස්ථාවක් නොවේ. අදාළ ප්රසම්පාදන තීරණ ව්යවස්ථාවට අනුව සාධාරණ ද යන්න පිළිබඳව අධිකරණයේ අවසාන තීන්දුව තීරණාත්මක වනු ඇත. එතෙක්, මෙම චෝදනා සනාථ නොවූ ඒවා වන අතර සියලු වගඋත්තරකරුවන්ට නීත්යානුකූලව කටයුතු කර ඇති බවට පවතින පූර්ව නිගමනයට යටත්ව කටයුතු කිරීමට අයිතිය ඇත.