ශ්රී ලංකාවේ ඉහළම අධිකරණය වන ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ වත්මන් විනිසුරුවරයෙකු වන ඒ.එච්.එම්.ඩී. නවාස් මහතා, වසර දහයකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ සිය කීර්තිනාමයට හානි කරමින් අන්තර්ජාලයේ පළ වී ඇති ලිපි ඉවත් කරන ලෙසට ගූගල් ඉන්දියා (Google India) සමාගමට බල කිරීම සඳහා ඉන්දියාවේ බැංගලූරු නුවර පිහිටි කර්ණාටක මහාධිකරණය හමුවේ පෙත්සමක් ගොනු කර තිබේ. මෙය මෙරට නීති ක්ෂේත්රය තුළ දැඩි කතාබහට ලක්වූ දුර්ලභ මෙන්ම සුවිශේෂී පියවරකි.
ශ්රී ලාංකික විනිසුරුවරයෙකු ඉන්දීය අධිකරණයක් වෙත ගියේ ඇයි?
ශ්රී ලංකාවේ අග්රගණ්ය විනිසුරුවරයෙකු තම නඩුවක් සඳහා වෙනත් රටක අධිකරණයකට යෑම පිටුපස වැදගත් නෛතික සහ ආචාරධර්මීය හේතුවක් පවතී.
“කිසිදු පුද්ගලයෙකු තමන්ගේම නඩුවක විනිශ්චයකරුවෙකු නොවිය යුතුය” (nemo judex in causa sua)
නවාස් මහතා ශ්රී ලංකාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකු බැවින්, මෙරට අධිකරණ පද්ධතිය තුළම තම නඩුවක් ගොනු කිරීම ආයතනික වශයෙන් සංකීර්ණ ගැටලු මතු කළ හැකි බව ඔහුගේ නීතිඥයින් පෙන්වා දී ඇත. එබැවින්, අදාළ අපහාසාත්මක ලිපි ලොව පුරා පතුරුවා හරින සෙවුම් යන්ත්රය වන ගූගල් (Google) සමාගමේ ඉන්දීය මූලස්ථානය බැංගලූරු නුවර පිහිටා ඇති නිසා, කර්ණාටක මහාධිකරණයට මෙම නඩුව ඇසීමේ බලය පවතින බව පෙත්සම මගින් තහවුරු කර තිබේ.
මතභේදයට තුඩුදුන් ලිපි සහ චෝදනා
මෙම පෙත්සමට පදනම් වී ඇත්තේ අන්තර්ජාල මාධ්ය ඔස්සේ පළ වූ ලිපි පෙළකි. ඊට අදාළ ප්රධාන කරුණු පහත පරිදි වේ:
- පළකළ කාල සීමාව: 2015 සහ 2020 වසරවලදී.
- පළකළ වෙබ් අඩවි: ‘Colombo Telegraph’ සහ ‘Lanka eNews’.
- අන්තර්ගතය: නවාස් මහතා නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරයාව සිටි සමයේ රාජ්ය සමාගමකට අදාළ අල්ලස් විමර්ශනයකට සම්බන්ධ බවටත්, 2020 වසරේදී එවකට ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගේ නිර්දේශය මත ඔහු අභියාචනාධිකරණයේ සභාපතිවරයා ලෙස පත්වීම ප්රශ්න කරමින් සහ විවේචනය කරමින් මෙම ලිපි පළ වී තිබුණි.
සියලු චෝදනා ප්රතික්ෂේප කරන විනිසුරුවරයා අවධාරණය කරන්නේ, තම සම්පූර්ණ අධිකරණ දිවිය තුළ කිසිදු විෂමාචාර චෝදනාවක් තමන්ට එරෙහිව ඔප්පු වී නොමැති බවත්, මෙම පදනම් විරහිත ලිපි මගින් ජාත්යන්තර නීති ප්රජාව ඉදිරියේ තම “චරිතය ඝාතනය කිරීමක්” සිදුවන බවත්ය.
නඩුවට පදනම් වූ ජාත්යන්තර නීතිමය සංකල්ප: ‘අමතක කර දැමීමේ අයිතිය’
මෙම නඩුව සාමාන්ය අපහාස කිරීමේ නීතියෙන් ඔබ්බට ගිය එකකි. මෙහිදී නවාස් මහතාගේ නීතිඥයින් විසින් ගොනු කර ඇති ප්රබල නීතිමය තර්ක කිහිපයකි:
- ජීවත්වීමේ සහ පුද්ගල ගෞරවයේ අයිතිය: විදේශිකයන්ට පවා අදාළ වන පරිදි ඉන්දියානු ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවේ 21 වැනි වගන්තියෙන් තහවුරු කර ඇති අයිතිවාසිකම්.
- ජාත්යන්තර සම්මුති: සිවිල් හා දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්යන්තර සම්මුතිය (ICCPR).
- අමතක කර දැමීමේ අයිතිය (Right to be forgotten): යුරෝපීය නීති පද්ධතියේ බහුලව භාවිත වන, යම් පුද්ගලයෙකු පිළිබඳ අන්තර්ජාලයේ ඇති අසත්ය හෝ යල්පැනගිය සෙවුම් ප්රතිඵල (Search results) ඉවත් කිරීමට ඇති අයිතිය. ඉන්දියානු අධිකරණය හමුවේ මෙම සංකල්පය ඉල්ලා සිටීම මෙහි ඇති වඩාත්ම සුවිශේෂී තර්කයයි.
වත්මන් තත්ත්වය සහ ඉදිරි පියවර
විනිසුරුවරයා 2023 වසරේදී අදාළ ප්රකාශකයින්ට සහ ගූගල් ආයතනයට නීතිමය දැනුම්දීම් සිදු කළද, අධිකරණ නියෝගයක් නොමැතිව එම සබැඳි (Links) ඉවත් කළ නොහැකි බව ගූගල් සමාගම දන්වා තිබුණි.
The Hindu සහ The Indian Express වැනි ඉන්දීය පුවත්පත් වාර්තා කරන පරිදි, මෙම දේශසීමා ඉක්මවා ගිය ඩිජිටල් නීතිමය අභියෝගය සලකා බැලූ කර්ණාටක මහාධිකරණය, මේ වන විටත් ගූගල් ඉන්දියා සමාගමට සහ ඉන්දියාවේ ඉලෙක්ට්රොනික හා තොරතුරු තාක්ෂණ අමාත්යාංශයට නොතීසි නිකුත් කර ඇත. ඊට අදාළ ප්රතිචාර දැක්වීම සඳහා එළඹෙන මාර්තු 16 වැනිදා දක්වා ඔවුන්ට කල් ලබා දී තිබේ. ඩිජිටල් යුගයේ අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ නිදහස සහ කීර්තිනාමය රැකගැනීම අතර තුලනය පිළිබඳව මෙම නඩුවෙන් නව නීතිමය පූර්වාදර්ශයක් සැපයෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කෙරේ.