යුක්තිය පසිඳලීමේ ශිෂ්ට සම්පන්න ආකෘතියක් තුළ පොලිසිය හෝ විමර්ශන නිලධාරියා යනු සාක්ෂි සොයන්නාය; අධිචෝදකයා යනු එම සාක්ෂිවල නීතිමය පදනම අධිකරණය හමුවේ තබන්නාය. එහෙත් වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවේ බිම් මට්ටමේ අපරාධ විමර්ශන යාන්ත්‍රණය දෙස විමසිලිමත්ව බලන විට පෙනී යන්නේ, යුක්තියේ ආරක්ෂකයින් විය යුතු ඇතැම් නිලධාරීන් ‘කෘත්‍රිම අපරාධකරුවන් නිෂ්පාදනය කරන’ අදෘශ්‍යමාන කර්මාන්තශාලාවක කොටස්කරුවන් බවට පත්ව ඇති අයුරුය.
මෙම ව්‍යුහාත්මක පරිහානිය සහ විමර්ශන අංශවල සාක්ෂි පටලැවීමේ ක්‍රියාන්විතය පිළිබඳව ජ්‍යෙෂ්ඨ නීතිඥ නයන්ත විජේසුන්දර සිය සමාජ මාධ්‍ය ගිණුමේ තැබූ සටහන මෙරට සමස්ත නීති පද්ධතියම නිරුවත් කරන ප්‍රබල පාපොච්චාරණයකි:
“සමහර නඩු තියෙනවා, ඒවායේ අපරාධ කරලා තියෙන්නේ චූදිතයන් නෙවෙයි.
ඒවායේ අපරාධ කරලා තියෙන්නේ විමර්ශකයින් සහ අධි චෝදකයින්. ඒ තාන්න මාන්න ප්‍රසිද්ධිය බලාගෙන බොරු නඩු ගොතලා.
මට හිතෙන දෙයක් තමයි ඒ වගේ නඩු වල චූදිතයන් ගෙවන්නේ පුරුවේ පවක් මිසක් වෙන දෙයක් නොවේ කියලා. ඒ මිනිස්සු කලින් ආත්මවල බොරු නඩු ගොතලා නිර්දෝෂී මිනිස්සුන්ව තලලා පෙලලා ඇති.
අර කලින් කියපු විමර්ශකයිනුයි අධි චෝදකයිනුයි ඔවුන්ට ඉස්සරහට ආත්ම ගානක් ගෙවන්න කර්ම පථයක් අපේ ඇස් පනාපිට දැන් හදා ගන්නවා.
එතකොට මම? විත්තියේ නීතිඥ මම ඇයි මේ පව් බල බලා විඳවන්නේ? මං හිතන්නේ මමත් පව් කාරයෙක්.
මම කලින් ආත්මෙක අසාධාරණය දැක දැක ඒක මගේ ප්‍රශ්නයක් නෙවේ කියලා අහක බලන්නැති. මං ගෙවන්නේ ඒ පව් දැන්.
අපාය තියෙන්නේ මරණින් පස්සේ නෙවෙයි. අපාය තියෙන්නේ මේ මහ පොලොව යට නෙවෙයි.”
මෙය අධිකරණ ශාලාවල විත්තිකූඩුව දෙස බලා හූල්ලන නීතිඥයෙකුගේ හුදු පෞද්ගලික වේදනාවක් පමණක් නොවේ. ලාංකීය අපරාධ විමර්ශනය නමැති යන්ත්‍රය තුළ අහිංසක මිනිසුන් කොටස් කර අඹරන සැබෑ යාන්ත්‍රණයේ දිගහැරුමකි.
- පූර්වාදර්ශ: අධිකරණය හමුවේ බිඳවැටුණු ‘කෘත්‍රිම නඩු’ නාටක
නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව හෝ විමර්ශන අංශ විසින් කිසිදු හිරිකිතයකින් තොරව සාක්ෂි පටලවා අධිකරණයට දැක්කූ නඩු විභාග අවසානයේ අභූත චෝදනා ලෙස ඔප්පු වී විසිවී ගිය ඓතිහාසික පූර්වාදර්ශ රැසක් මෙරට අධිකරණ ඉතිහාසය තුළ සටහන්ව තිබේ:
- සෙවනගල සේනක කුමාරසිංහ නඩුව (නොකළ මිනීමැරුමකට මරණ දණ්ඩනය නියම වීම): කාන්තාවක් ඝාතනය කිරීමේ චෝදනාවට මහාධිකරණය හමුවේ සාක්ෂි ගොතා වැරදිකරු කර මරණ දණ්ඩනය නියම වූ සේනක කුමාරසිංහ නම් අහිංසක ගැමියාට වසර 16කට වැඩි කාලයක් සිරබත් කන්නට සිදුවිය. අවසානයේ අභියාචනාධිකරණයේදී අනාවරණය වූයේ විමර්ශන නිලධාරීන් විසින් සම්පූර්ණයෙන්ම ව්‍යාජ සාක්ෂි එකලස් කර මෙම නඩුව පටලවා ඇති බවයි. ඔහු නිර්දෝෂී වී නිදහස් වන විට ඔහුගේ තාරුණ්‍යය, පවුල සහ ජීවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී හමාරය.
- කොටකෙතන අභිරහස් ඝාතන වැල සහ නිර්මාණය කළ චූදිතයෝ: කහවත්ත කොටකෙතන කාන්තා ඝාතන රැල්ල හමුවේ මහජන විරෝධය එල්ල වෙද්දී, පොලිස් විමර්ශන අංශ විසින් කඩිනමින් “නඩු විසඳූ බව” පෙන්වීමට ප්‍රදේශයේ පුද්ගලයන් කිහිපදෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන ව්‍යාජ සාක්ෂි සහ බලහත්කාර පාපොච්චාරණ මත නඩු පැවරීය. වසර ගණනාවක් රිමාන්ඩ් භාරයේ සිට විභාග වූ එම නඩුවලදී චූදිතයන් නිදහස් වූයේ පොලිසිය විසින් ඉදිරිපත් කළ සාක්ෂිවල කිසිදු විද්‍යාත්මක හෝ නීතිමය පදනමක් නොතිබූ බැවිනි.
- සේයා සදෙව්මි ඝාතනය: ‘කොණ්ඩයා’ සහ පාසල් සිසුවා බිල්ලට දීම: කොටදෙණියාවේ සිදුවූ සේයා සදෙව්මි දැරියගේ ඝාතනයේදී, මාධ්‍ය සංදර්ශන සහ ජනතා පීඩනය සමනය කිරීමට විමර්ශන නිලධාරීන් මුලින්ම පාසල් සිසුවෙකු සහ තවත් අයෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන සමාජ මාධ්‍යවල ප්‍රදර්ශනය කරමින් අපරාධකරුවන් කළේය. පසුව ‘කොණ්ඩයා’ නමැත්තා අත්අඩංගුවට ගෙන ඔහු වටා නඩුවක් ගෙතීමට තැත් කළද, ඩී.එන්.ඒ. (DNA) විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ හමුවේ පොලිසියේ සාක්ෂි ගෙතීමේ නිරුවත රට හමුවේ හෙළිදරව් විය.
- ආන්දෝලනාත්මක දේශපාලන සහ ත්‍රස්ත මර්දන නඩු (PTA අවභාවිතය): සාක්ෂි නොමැතිව සැකය මත පමණක් පුද්ගලයන් අත්අඩංගුවට ගෙන, නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව හරහා කිසිදු ස්වාධීන පෙරහනකින් තොරව අධිචෝදනා ගොනුකළ නඩු දහස් ගණනක් වසර 10-15ක් තිස්සේ මහාධිකරණවල විභාග වී සාක්ෂි නොමැතිකමින් නිශ්ප්‍රභ වී තිබේ.
- කෘත්‍රිම අපරාධකරුවන් නිර්මාණය කිරීමේ ‘Modus Operandi’
අපරාධ නීතියේ ස්වර්ණමය මූලධර්මය වන්නේ සාක්ෂි ඔස්සේ ගොස් අපරාධකරු කොටුකර ගැනීමයි. එහෙත් ලංකාවේ ක්‍රියාත්මක වන විකෘති විමර්ශන ක්‍රියාවලිය තුළ සිදුවන්නේ එහි අනෙක් පැත්තයි: “මුලින්ම ඉලක්කයක් තෝරා ගැනීම, ඉන්පසු ඔහුට ගැළපෙන සේ සාක්ෂි ගෙතීම.”
මෙම සාක්ෂි පටලැවීමේ ක්‍රියාන්විතය ක්‍රියාත්මක වන්නේ මූලික අදියර කිහිපයක් ඔස්සේය:
- සැලසුම් සහගත ‘නඩු දැමීම’ (Planting Evidence): ප්‍රදේශයේ සුළු අපරාධකරුවෙකු, විරුද්ධවාදියෙකු හෝ දේශපාලන/ව්‍යාපාරික බලවතුන්ගේ සතුරෙකු මට්ටු කිරීමට අවශ්‍ය වූ විට, ප්‍රාදේශීය පොලිස් මට්ටමින් අත්අඩංගුවට ගෙන “හෙරොයින්”, “කසිප්පු” හෝ “නීතිවිරෝධී අවි” ළඟ තබාගත් බවට කෘත්‍රිම සාක්ෂි සටහන් පොත්වල ඇතුළත් කිරීම.
- බී-වාර්තාව හරහා අධිකරණය නොමඟ යැවීම: මහේස්ත්‍රාත්වරයා හමුවට ඉදිරිපත් කරන මූලික බී-වාර්තාවේ (B Report) ඇතුළත් වන්නේ සම්පූර්ණ සත්‍යය නොවේ. සාක්ෂි පටලවා, සැකකරුට ඇප ලබාදීම වැළැක්වෙන ආකාරයෙන් අතිශයෝක්ති වාර්තා සකස් කිරීම බහුලව සිදුවේ.
- දැඩි නීති අවභාවිතය (PTA සහ ICCPR): සාමාන්‍ය නීතිය යටතේ නඩුවක් ඔප්පු කිරීමට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂි නොමැති වූ විට, විමර්ශන අංශ විසින් ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත හෝ ICCPR පනත වැනි දැඩි වගන්ති ඇතුළත් කරනු ලබයි. එමඟින් චූදිතයාගේ ඇප අයිතිය සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි කර, විමර්ශන නාමයෙන් වසර ගණනාවක් සිරගත කර තැබීමේ හැකියාව විමර්ශකයා අතට පත්වේ.
- තාන්න මාන්න සහ මාධ්‍ය සංදර්ශන: විමර්ශන පටලවන ප්‍රධාන පෙළඹවීම
විමර්ශන නිලධාරීන් සහ අධිචෝදකයින් මෙලෙස හිතාමතා සාක්ෂි පටලවන්නේ මන්ද? නීතිඥ නයන්ත විජේසුන්දර පෙන්වා දෙන පරිදි, එහි ප්‍රධාන එන්ජිම වන්නේ “තාන්න මාන්න සහ ප්‍රසිද්ධියයි.”
- මාධ්‍ය සංදර්ශන සඳහා ගොදුරු සෙවීම: ආන්දෝලනාත්මක අපරාධයක් සිදුවූ වහාම මහජන අවධානය සහ මාධ්‍ය පීඩනය ඉහළ යයි. නියම අපරාධකරුවන් සොයා විමර්ශනය කිරීම වෙනුවට, “පැය 24ක් තුළ සැකකරු දැලේ” යැයි සිරස්තල මැවීමට පහසු පුද්ගලයෙකු අත්අඩංගුවට ගෙන මාධ්‍ය ඉදිරියේ ප්‍රදර්ශනය කරයි.
- උසස්වීම් සහ පොලිස් ලකුණු: විසඳූ නඩු ප්‍රමාණය මත උසස්වීම් තීරණය වන පරිසරයක, සත්‍ය වශයෙන්ම නඩුවක් විසඳනවාට වඩා පහසු වන්නේ ලිපිගොනු මත “නඩුවක් ගෙතීමයි”. ව්‍යාජ සාක්ෂි සහ බලහත්කාරයෙන් ලබාගත් පාපොච්චාරණ (Confessions) හරහා නඩුව සම්පූර්ණ කර උසස් නිලධාරීන්ගෙන් ලකුණු දමා ගැනීම මෙහි සාමාන්‍ය ක්‍රමවේදයයි.
- වගඋත්තරකරුවන්ගේ ජාලය: පොලිස් කූඩුවේ සිට නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව දක්වා
මෙම අපරාධය හුදෙක් එක් පොලිස් කොස්තාපල්වරයෙකුගේ ක්‍රියාවක් නොවේ. එය පද්ධතියක් ලෙස එකිනෙකට බැඳුණු ජාලයකි:
- ප්‍රාදේශීය පොලිස් ස්ථානාධිපතිවරුන් (OICs) සහ අපරාධ විමර්ශන අංශ: නීතිවිරෝධී අත්අඩංගුවට ගැනීම්වල ආරම්භකයන් වන මොවුන්, ඉහළින් එන දේශපාලන බලපෑම් සහ මුදල් මත සාක්ෂි ගොනු සකස් කරයි.
- විශේෂ විමර්ශන ඒකක (CID, TID, CCD): ඉහළ පෙළේ නඩුවලදී බොහෝවිට සැබෑ වැරදිකරුවන් දේශපාලන ආරක්ෂාව ලබන විට, ඒ වෙනුවට වෙනත් පාර්ශ්ව හෝ කනිෂ්ඨ සාමාජිකයන් වෙත චෝදනා පටලවා නඩුව “වසා දැමීමේ” වගකීම භාරගන්නේ මෙවැනි විශේෂ ඒකකයන්ය.
- නඩු මෙහෙයවන අධිචෝදකයින් (නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන්): විමර්ශන ලිපිගොනු (Dockets) නීතිපති දෙපාර්තමේන්තුව වෙත පැමිණි පසු, එම සාක්ෂිවල නිරවද්‍යතාව ස්වාධීනව පෙරහන් කිරීමට ඔවුන් නීතියෙන් බැඳී සිටී. එහෙත් සාධාරණ සැකයකින් ඔබ්බට ඔප්පු කළ නොහැකි බව පැහැදිලිව පෙනෙන කරුණු හමුවේ පවා, හුදු විමර්ශන සටහන් මත පමණක් පදනම්ව කිසිදු වගවිභාගයකින් තොරව මහාධිකරණවල අධිචෝදනා පත්‍ර ගොනු කරනු ලබන්නේ මෙම නිලධාරීන් විසිනි. විමර්ශකයා ගෙතූ බොරුව අධිකරණමය ලේඛනයක් බවට පත් කර නිර්දෝෂී මිනිසුන්ව දශක ගණනාවක් විත්තිකූඩුවට දක්කන්නේ මෙකී අන්ධ නඩු පැවරීම් මඟිනි.
- විනාශ වන ජීවිත සහ ‘මහ පොළොවේ අපාය’
අපරාධ නඩුවක් යනු නීති පොත්වල ලියැවුණු වචන කිහිපයක් නොවේ; එය මිනිස් ජීවිතයකි. සාක්ෂි ගොතා අධිකරණයට දක්කන නිර්දෝෂී මිනිසෙකුගේ අවසානය කෙබඳුද?
- සමාජ මරණය: නඩුව ආරම්භයේදීම මාධ්‍ය මඟින් ඔහුගේ මුහුණ සහ අනන්‍යතාව ප්‍රසිද්ධ කර “මහා අපරාධකරුවෙකු” ලෙස ලේබල් කරයි. වසර ගණනාවකට පසු සාක්ෂි නොමැතිව ඔහු නිදහස් වන විට, ඔහුට බිරිඳක්, දරුවන්, පවුලක් හෝ රැකියාවක් ඉතිරිව නැත.
- නඩු විභාගයම දඬුවමක් වීම (Process is the Punishment): ලංකාවේ මහාධිකරණ නඩුවක් අවසන් වීමට සාමාන්‍යයෙන් වසර 8 සිට 15 දක්වා කාලයක් ගතවේ. නඩුවෙන් නිදහස් වුවද, තම ජීවිතයේ වටිනාම තාරුණ්‍යය සිර මැදිරියක සහ උසාවි පඩිපෙළ උඩ දියකර හැරීමට චූදිතයාට සිදුවේ.
- ආර්ථික අගාධය: නඩු දිනවලට පැමිණීම, ඇපකරුවන් සොයා ගැනීම සහ නීතිඥ ගාස්තු ගෙවීම වෙනුවෙන් පවුලේ සියලු ඉඩකඩම් විකුණා දමා මහමගට වැටුණු පවුල් දහස් ගණනකි.
නීතිඥ නයන්ත විජේසුන්දර පවසන පරිදි, නිර්දෝෂී මිනිසුන් මෙම අගාධයට ඇද දමන ක්‍රියාවලිය දෙස බලා සිටීමට සිදුවීම විත්තියේ නීතිඥයෙකුට මෙන්ම යුක්තිය අගයන ඕනෑම සමාජයකට මහ පොළොව මත නිර්මාණය වූ සැබෑ අපායකි.
HariDeshaya.lk ගවේෂණාත්මක නිගමනය: සාක්ෂි ගොතන මාෆියාව බිඳ දැමිය හැක්කේ කෙසේද?
බොරු නඩු ගොතන නිලධාරීන් සමාජය හමුවේ “වීරයන්” වී, නිර්දෝෂී මිනිසුන් සිරගෙවල්වල කුණු වන තාක් රටකට යුක්තියක් හෝ නීතියේ ආධිපත්‍යයක් තිබිය නොහැක. මේ සඳහා වහාම ක්‍රියාත්මක විය යුතු ප්‍රතිසංස්කරණ මෙසේය:
- විමර්ශකයන්ට සහ අධිචෝදකයන්ට පුද්ගලික නීතිමය වගවීම: යම් නඩුවකදී සාක්ෂි ගොතා ඇති බව හෝ අභූත චෝදනා නගා ඇති බව අධිකරණයකදී ඔප්පු වන්නේ නම්, අදාළ පොලිස් හෝ විමර්ශන නිලධාරීන්ට එරෙහිව සෘජුවම සාපරාධී නඩු පැවරිය යුතුය.
- වන්දි අයකර ගැනීම: අසාධාරණ ලෙස සිරගත කෙරෙන පුද්ගලයන්ට ගෙවන වන්දි රජයේ භාණ්ඩාගාරයෙන් (මහජන බදු මුදලින්) නොව, එම බොරු නඩුව ගෙතූ විමර්ශන නිලධාරීන්ගේ පෞද්ගලික වත්කම්වලින් අයකර ගැනීමට නීති සම්පාදනය කළ යුතුය.
- ස්වාධීන අධිචෝදනා සේවයක් (Independent Prosecution Service): පොලිසියෙන් සහ දේශපාලන අධිකාරියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන්වූ, සාක්ෂිවල ගුණාත්මකභාවය ස්වාධීනව ඇගයීමට ලක්කළ හැකි නඩු පැවරීමේ ආයතනයක් බිහිවිය යුතුය.
- විද්‍යාත්මක සාක්ෂි අනිවාර්ය කිරීම: හුදු වාචික සාක්ෂි, සැකකරුගෙන් බලහත්කාරයෙන් ලබාගත් පාපොච්චාරණ සහ සැක සහිත සාක්ෂිකරුවන් මත පමණක් නඩු පැවරීම තහනම් කර, අධිකරණ වෛද්‍ය සහ ඩිජිටල්/විද්‍යාත්මක සාක්ෂි පදනම අනිවාර්ය කළ යුතුය.
යුක්තියේ නාමයෙන් කරන අපරාධ නතර නොවන්නේ නම්, අපරාධකරුවන් නිදැල්ලේ සිටින අතරතුර නිර්දෝෂී මිනිසුන්ගෙන් පිරී යන සිරගෙවල් දෙස බලා අපට අනාගතයේදීත් කීමට සිදුවන්නේ එකම දෙයකි: “අපාය ඇත්තේ මහ පොළොව යට නොව, අපේම විමර්ශන ලිපිගොනු ඇතුළේය.”