ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවේදී ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිල්වා දැමූ ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනයේ ඔස්ට්‍රේලියානුවන් සිටි බවට වන වාර්තා ගැන ඔස්ට්‍රේලියානු රජය නිහඬයි

මාර්තු 05, 2026

ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවට ආසන්නයේදී ඉරාන යුද නෞකාවක් ගිල්වා දැමූ ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනයේ ඔස්ට්‍රේලියානු හමුදා සාමාජිකයන් (ADF) සිටියේද යන්න පිළිබඳව අදහස් දැක්වීම ඔස්ට්‍රේලියානු රජය ප්‍රතික්ෂේප කර තිබේ.

ඔස්ට්‍රේලියාවට න්‍යෂ්ටික බලයෙන් ක්‍රියාත්මක සබ්මැරීන ලබාගැනීමේ ගිවිසුමට පෙර සූදානමක් ලෙස, ඔස්ට්‍රේලියානු හමුදාවට අයත් සාමාජිකයින් විශාල පිරිසක් මාස ගණනාවක සිට පර්ල් වරාය කේන්ද්‍ර කරගත් ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනවල පුහුණුව ලබමින් සේවය කරනු ලබයි.

ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන්ගෙන් මුදවාගැනීමේ මෙහෙයුම්

පසුගියදා මෙම ඇමෙරිකානු ප්‍රහාරයට ලක්වූ ‘IRIS Dena’ නම් ඉරාන යුද නෞකාව ශ්‍රී ලංකාවට ඔබ්බෙන් වූ මුහුදු සීමාවේදී ගිලී ගිය අතර, ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් විසින් එහි සිටි පුද්ගලයින් 32 දෙනෙකු නිරුපද්‍රිතව බේරාගෙන තවත් මළ සිරුරු 87 ක් සොයාගෙන ඇති බව වාර්තා වේ. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන නෞකාවට ප්‍රහාර එල්ල කළ ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනය තුළ ඔස්ට්‍රේලියානු නාවිකයින් දෙදෙනෙකු සිටි බවට ඔස්ට්‍රේලියාවේ ‘නයින් නිව්ස්’ (Nine News) පුවත් සේවය වාර්තා කර ඇත.

පාර්ලිමේන්තුවේදී ඇතිවූ උණුසුම් තත්ත්වය

මේ සම්බන්ධයෙන් ඔස්ට්‍රේලියානු පාර්ලිමේන්තුවේදී අද (05) විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය පෙනී වොන්ග් (Penny Wong) ගෙන් දැඩි ප්‍රශ්න කිරීම් සිදුවිය. ග්‍රීන්ස් පක්ෂයේ සෙනෙට් සභික ඩේවිඩ් ෂූබ්‍රිජ් එහිදී ඇගෙන් විමසා සිටියේ, “මෙම ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනය ඉරාන නෞකාව ගිල්වා දමා එහි දිවි ගලවා ගත් අය මුහුදේ ගිලීමට හැර දමා යන විට ඔස්ට්‍රේලියානු භටයන් එහි සිටියේද?” යන්නයි.

ඊට පිළිතුරු දෙමින් විදේශ අමාත්‍යවරිය කියා සිටියේ එය තමන්ට අදහස් දැක්විය හැකි කාරණයක් නොවන බවයි. “ඇමෙරිකානු සබ්මැරීන මෙහෙයුම් යනු එක්සත් ජනපදයට අදාළ කාරණයක්. ඔබ ඔස්ට්‍රේලියානු ආරක්ෂක බලකා සාමාජිකයින් ගැන අසනවා. නමුත් මෙහෙයුම් සහ ආරක්ෂක හේතූන් මත, අපගේ සාමාජිකයින් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු අපි හෙළි කරන්නේ නැහැ” යනුවෙන් ඇය වැඩිදුරටත් පැවසුවාය.

දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු පළමු අවස්ථාව

පසුගිය වසරේ (2025) ඔක්තෝබර් මාසයේදී ඔස්ට්‍රේලියානු ආරක්ෂක බලධාරීන් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර තිබුණේ සිය හමුදා සාමාජිකයින් 50 කට වැඩි පිරිසක් ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනවල සේවය කරන බවත්, තවත් 100 ක් පමණ ඇමෙරිකාවේ පුහුණුව ලබන බවත්ය.

ඉරාන යුද නෞකාවට වෙඩි තැබූ සබ්මැරීනය විසින් මාර්ක්-48 (Mark-48) වර්ගයේ ටෝර්පිඩෝවක් ඒ සඳහා භාවිතා කර ඇති බවට ඇමෙරිකානු බලධාරීන් තහවුරු කර ඇත. විශේෂත්වය වන්නේ, දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසු ඇමෙරිකානු සබ්මැරීනයක් විසින් සතුරු යුද නෞකාවකට වෙඩි තබා ගිල්වා දැමූ ප්‍රථම අවස්ථාව මෙය වීමයි.

මැදපෙරදිග යුද අර්බුදයේ පසුබිම

ඉරාන න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන සම්බන්ධයෙන් පැවති සාකච්ඡා අසාර්ථක වීමෙන් අනතුරුව, පෙබරවාරි 28 වන සෙනසුරාදා ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට දැවැන්ත මිසයිල ප්‍රහාර මාලාවක් එල්ල කළේය. මෙම ප්‍රහාරවලින් ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි ඛමේනි ද ඝාතනයට ලක් විය.

ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළේ මෙම ප්‍රහාරයේ අරමුණ ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික හා මිසයිල හැකියාවන් විනාශ කිරීම බවයි. එමෙන්ම ඉරාන රජය පෙරළා දැමීමට සූදානම් වන ලෙසද ඔහු ඉරාන ජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. තමන් මෙම ප්‍රහාරය එල්ල කළේ “ත්‍රස්තවාදී පාලනයෙන් එල්ල වන තර්ජනය ඉවත් කිරීමට” බව ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහු පැවසීය. නමුත් ඉරානය දිගින් දිගටම අවධාරණය කළේ තම න්‍යෂ්ටික ක්‍රියාකාරකම් සම්පූර්ණයෙන්ම සාමකාමී අරමුණු වෙනුවෙන් වන බවයි.

ඉරානයෙන් දැඩි ප්‍රතිචාර

මෙම ප්‍රහාරවලට ප්‍රතිචාර දක්වමින් ඉරානය මේ වනවිට ඊශ්‍රායලයට මෙන්ම එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය, බහරේනය, සෞදි අරාබිය සහ කුවේටය ඇතුළු අසල්වැසි ගල්ෆ් කලාපීය රටවල ස්ථාපිත කර ඇති ඇමෙරිකානු හමුදා ඉලක්ක වෙත ප්‍රහාර එල්ල කිරීම ආරම්භ කර තිබේ. මීට අමතරව සයිප්‍රසය, ඉරාකය සහ ජෝර්දානය යන රටවලින් ද ප්‍රහාර පිළිබඳව වාර්තා වෙමින් පවතී.

(මූලාශ්‍ර: ABC News, Reuters, Nine News ඇතුළු විදෙස් මාධ්‍ය වාර්තා ඇසුරිනි)