ඇමෙරිකානු-ඊශ්රායල ප්රහාරය සහ කලාපීය අර්බුදය පිළිබඳ විග්රහයක්
මාර්තු 1 වැනිදා අලුයම ඉරානයට එල්ල වූ දැවැන්ත ඇමෙරිකානු සහ ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ගුවන් ප්රහාර මාලාවත් සමග සමස්ත මැදපෙරදිග කලාපයම මේ වන විට ගිනි කන්දක් බවට පත්ව තිබේ. ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය කළ බවට ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් කළ ප්රකාශයත් සමග, දශක ගණනාවක් පුරා කලාපය තුළ පැසවමින් තිබූ භූ දේශපාලනික අර්බුදය දැන් පුළුල් කලාපීය යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වී ඇත. මේ තත්ත්වය හමුවේ බොහෝ දෙනෙකු නගන ප්රධාන ප්රශ්නය වන්නේ, “මෙය තෙවැනි ලෝක යුද්ධයක ආරම්භය ද?” යන්නයි.
ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය සහ මැදපෙරදිග කලාපයේ කියවීම
ජනාධිපති ට්රම්ප් විසින් අලි කමේනිගේ මරණය “යුක්තිය ඉටුවීමක්” ලෙසත් ඉරාන ජනතාවට ලැබුණු නිදහසක් ලෙසත් හඳුන්වා දුන්නද, මැදපෙරදිග කලාපය එය දකින්නේ ඊට හාත්පසින්ම වෙනස් කෝණයකිනි. කලාපීය රාජ්යයන් සහ විශ්ලේෂකයින් බහුතරයකගේ මතය වන්නේ මෙය ස්වෛරී රාජ්යයකට එල්ල කළ අන්තනෝමතික, ප්රකෝපකාරී සහ බලහත්කාරී මැදිහත්වීමක් බවයි.
පසුගිය කාලය පුරා පලස්තීනය සහ ගාසා තීරය වෙත එල්ල වූ අඛණ්ඩ ප්රහාර සහ ඊශ්රායලයේ බලහත්කාරකම් පිළිබඳව කලාපය තුළ පවතින්නේ දැඩි අප්රසාදයකි. බටහිර ලෝකයේ සහාය ඇතිව ඊශ්රායලය මැදපෙරදිග තුළ සිදුකරන එම ක්රියාදාමයන්හිම දිගුවක් ලෙස ඔවුන් මෙම ඉරාන ප්රහාරයද දකියි. කලාපීය ජනතාවගේ සහ ඇතැම් දේශපාලන විචාරකයින්ගේ අදහස වන්නේ, මෙම ප්රහාරය හුදෙක් ත්රස්තවාදය මර්දනය කිරීමක් නොව, ලෝක බලවතා සිය ආධිපත්යය සහ න්යාය පත්රය මැදපෙරදිග තුළ බලහත්කාරයෙන් ස්ථාපිත කිරීම සඳහා සිදුකළ තවත් එක් මෙහෙයුමක් බවයි.
ඉරානයේ ස්ථාවරය සහ ප්රතිප්රහාර
ඉරානය ට්රම්ප්ගේ ප්රකාශය තරයේ ප්රතික්ෂේප කර ඇති අතර, එය බටහිර මාධ්ය විසින් ගෙනයන මනෝවිද්යාත්මක යුද්ධයක් (Psychological warfare) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම ප්රහාරය ඉරානයටත්, සමස්තයක් ලෙස කලාපයේ බටහිර විරෝධී බලවේගවලටත් (Resistance Axis) එල්ල කළ බරපතළ අභියෝගයකි. ඊට ප්රතිචාර වශයෙන් ඉරානය මේ වන විටත් කුවේට්, බහරේනය, ජෝර්දානය සහ ඉරාකය වැනි රටවල පිහිටි ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරු ඉලක්ක කරමින් මිසයිල ප්රහාර එල්ල කර තිබේ. මෙය ඉරානය සහ ඊශ්රායලය අතර පමණක් පැවති සෘජු ගැටුමක්, දැන් කලාපයේ අනෙකුත් රටවලටද ව්යාප්ත වී ඇති බවට පැහැදිලි සාක්ෂියකි.ගෝලීය අවදානම සහ “තෙවැනි ලෝක යුද්ධයක” බිය
මෙම ගැටුම තෙවැනි ලෝක යුද්ධයක් දක්වා වර්ධනය වීමේ අවදානමක් පවතින්නේ සාධක කිහිපයක් මතයි:
- බලශක්ති අර්බුදය: ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමුවහොත්, ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් 20%ක් අඩාල වේ. එය ලෝක ආර්ථිකයම කඩා වැටීමට සහ ශ්රී ලංකාව වැනි රටවල දැඩි ආර්ථික අර්බුද නිර්මාණය වීමට හේතු වනු ඇත.
- ලෝක බලවතුන්ගේ මැදිහත්වීම: මැදපෙරදිග රටවල්, ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එක් පසෙකින් පෙළගැසෙද්දී, චීනය සහ රුසියාව වැනි රටවල් ඉරානයට සහාය පළ කරමින් මෙම ගැටුමට සෘජුව හෝ වක්රව මැදිහත් වුවහොත්, එය සැබැවින්ම ගෝලීය යුද්ධයක් බවට පත්වනු ඇත.
- න්යෂ්ටික අවදානම: ඉරානයේ න්යෂ්ටික වැඩසටහන ඉලක්ක කර ප්රහාර එල්ල වී ඇත්නම් හෝ ඉරානය තම න්යෂ්ටික ප්රතිපත්ති වෙනස් කළහොත්, තත්ත්වය තවත් දරුණු වනු ඇත.
අවසාන වශයෙන්, මැදපෙරදිග කෝණයෙන් බලන කල මෙම අර්බුදය හුදෙක් ඉරානයට එරෙහි ප්රහාරයකට වඩා කලාපයේ පැවැත්ම, ස්වෛරීත්වය සහ බටහිර බලහත්කාරයට එරෙහිව නැගී සිටීම පිළිබඳ ප්රශ්නයක් බවට පත්ව ඇත. පාර්ශ්වයන් සාමකාමී විසඳුමකට නොපැමිණියහොත්, මෙය “තෙවැනි ලෝක යුද්ධයක” ආරම්භක වෙඩි මුරය බවට පත්වීමේ බරපතළ අවදානමක් පවතී.