ඇමෙරිකාව සහ ඉරානය අතර පවතින උණුසුම් යුධමය හා ආර්ථික ගැටුම්කාරී වාතාවරණය හමුවේ, ඉරාන ධජය සහිත තෙල් ප්රවාහන නෞකා ඇතුළු නැව් 20 කට ආසන්න සංඛ්යාවක් ආරක්ෂාව පතා ශ්රී ලංකාවට අයත් සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) ආසන්නයේ නැංගුරම් ලා ඇති බවට ජාත්යන්තර මට්ටමේ නාවික බුද්ධිමය අනාවරණයක් සිදුව තිබේ.
ජාත්යන්තර නාවික දත්ත විශ්ලේෂණය කරන ‘ටෑන්ක්ට්රැකර්ස්’ (TankerTrackers) ආයතනය සිදුකළ බුද්ධි තොරතුරු පරීක්ෂාවකට අනුව, ෆයිනෑන්ෂල් ටයිම්ස් (Financial Times) පුවත්පත ද මෙම තොරතුරු තහවුරු කරමින් වාර්තා කර ඇත්තේ ඉරාන ඉන්ධන ප්රවාහන නෞකා 13ක් ඇතුළු තවත් යාත්රා කිහිපයක් මෙසේ ශ්රී ලංකා මුහුදු සීමාව ආසන්නයේ රැඳී සිටින බවයි.
හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ බාධකය සහ ‘ටෑන්ක්ට්රැකර්ස්’ අනාවරණය
ඉරාන වරායන් වෙත පැමිණෙන සහ පිටවන නෞකා ඉලක්ක කරගනිමින් ඇමෙරිකානු නාවික හමුදාව විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය ආශ්රිතව දැඩි බාධා පනවා ඇත. පසුගිය මාස හයක කාලය තුළ පමණක් ඇමෙරිකානු හමුදා බාධක මගින් ඉරාන නෞකා 20 කට වැඩි ප්රමාණයකට ප්රහාර එල්ල වී ඇති අතර, ඉරාන වරායන් වෙත ගමන් කිරීමට උත්සාහ කළ වෙළෙඳ නෞකා 75 කට වැඩි ප්රමාණයක් ආපසු හරවා යැවීමට ද කටයුතු කර තිබේ.
දත්ත වාර්තා පෙන්වා දෙන්නේ ජූලි මස දෙවන සතියෙන් පසුව ඉරානයේ කර්ග් දූපතෙන් (Kharg Island) ගල්ෆ් කලාපයෙන් පිටතට තෙල් පටවා යැවීමට පවා ඉරානය අපොහොසත් වී ඇති බවයි.
මේ හේතුවෙන් ඕනෑම මොහොතක ඇමෙරිකානු ප්රහාරයන්ට ලක්වීමේ දැඩි අවදානමක පසුවන ඉරාන නෞකා, නැවතත් තම රටේ වරායන් වෙත ඇතුළු වීමට සුදුසු අවස්ථාවක් ලැබෙන තෙක් ශ්රී ලංකාව සහ පාකිස්ථානය ආසන්නයේ ආරක්ෂිත නාවික කලාපයන් වෙත ළඟා වී ඇති බව ටෑන්ක්ට්රැකර්ස් සම-නිර්මාතෘ සමීර් මදානි (Samir Madani) ප්රකාශ කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම නෞකා සඳහා ශ්රී ලංකාව කිසිදු නාවික පහසුකමක් සපයන්නේ නැති බව ද හෙතෙම වැඩිදුරටත් අවධාරණය කර සිටී.
විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශයේ නිල ස්ථාවරය
වාර්තා වන අන්දමට මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් මෙරට විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශය ප්රකාශ කර ඇත්තේ, අදාළ නෞකා පිලිබඳව ශ්රී ලංකාව පූර්ණ දැනුවත්භාවයකින් පසුවන බවයි.
එහෙත් එම සියලු නෞකා නැංගුරම් ලා ඇත්තේ ශ්රී ලංකාවට අයත් සුවිශේෂී ආර්ථික කලාප සීමාවෙන් (Exclusive Economic Zone) පිටත බැවින්, ජාත්යන්තර නීතියට අනුව එම නෞකා සම්බන්ධයෙන් සෘජු නීතිමය හෝ රාජ්යතාන්ත්රික බැඳීමක් ශ්රී ලංකාවට නොමැති බව විදේශ කටයුතු අමාත්යාංශය වැඩිදුරටත් තහවුරු කරයි.
භූ-දේශපාලනික අභියෝගය සහ ශ්රී ලංකාවට එල්ල වන ආර්ථික බලපෑම
ඉන්දියන් සාගරයේ ප්රධාන නාවික මාර්ගයන්හි පිහිටා ඇති ශ්රී ලංකාවට මෙම වර්ධනයන් හුදෙක් නාවික පුවතක් පමණක් නොව, බරපතල භූ-දේශපාලනික සහ ආර්ථික බලපෑම් ඇති කළ හැකි තත්ත්වයකි.
- විදේශ ප්රතිපත්තියේ රාජ්යතාන්ත්රික අභියෝගය: ඇමෙරිකානු සම්බාධකවලට ලක්වූ ඉරාන නෞකා ශ්රී ලංකා මුහුදු සීමාව ආසන්නයේ පැවතීම හේතුවෙන් බටහිර බලවතුන්ගේ සහ ඇමෙරිකාවේ අවධානය සෘජුවම ශ්රී ලංකාව දෙසට යොමු වේ. මධ්යස්ථ විදේශ ප්රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන ශ්රී ලංකාවට, මෙම තත්ත්වය හමුවේ කිසිදු පාර්ශ්වයකට සහයක් නොදක්වමින් තම නාවික සීමාවන්හි ආරක්ෂාව තහවුරු කරගැනීමට සිදුවනු ඇත.
- IMF වැඩසටහන සහ ජාත්යන්තර මූල්ය සහය: ශ්රී ලංකාව මේ වන විට ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) වර්ධිත අරමුදල් පහසුකම (Extended Fund Facility – EFF) යටතේ ආර්ථිකය නැවත ගොඩනැගීමේ සංවේදී අදියරයක පසුවේ. මෙවැනි ජාත්යන්තර සම්බාධක අභියෝගයට ලක්වන හෝ භූ-දේශපාලනික වශයෙන් උණුසුම් කලාපයකට ශ්රී ලංකාව මැදිහත් වුවහොත්, ඇමෙරිකාව ඇතුළු බටහිර රටවලින් සහ ජාත්යන්තර මූල්ය ආයතනවලින් ලැබෙන සහයෝගයට වක්ර බලපෑම් එල්ල වීමේ අවදානමක් පවතී.
- ලෝක වෙළෙඳපොළේ තෙල් මිල සහ දේශීය උද්ධමනය: හෝමුස් සමුද්ර සන්ධියේ බාධක සහ ඉරාන තෙල් සැපයුම අවහිර වීම හේතුවෙන් ලෝක වෙළෙඳපොළේ ඉන්ධන මිල ඉහළ යාමේ දැඩි ප්රවණතාවක් පවතී. මෙය ඉන්ධන ආනයනය මත පදනම් වූ ශ්රී ලංකාවේ ආර්ථිකයට දැඩි පහරකි. ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම හමුවේ දේශීය නිෂ්පාදන හා ප්රවාහන පිරිවැය ඉහළ ගොස්, උද්ධමනය නැවත ඉහළ යාමටත්, ගෙවුම් ශේෂයට බලපෑම් එල්ල වීමටත් ඉඩ ඇත.
- නාවික රක්ෂණ පිරිවැය සහ මුහුදු මාර්ගවල සුරක්ෂිතභාවය: ශ්රී ලංකාව ආසන්න මුහුදේ මෙවැනි යුධමය අවදානම් සහිත නෞකා රැඳී සිටීම හේතුවෙන් ඉන්දියන් සාගරය ඔස්සේ ගමන් කරන වෙළෙඳ නෞකා සඳහා අය කරන “War Risk Premium” (යුධ අවදානම් රක්ෂණ ගාස්තු) ඉහළ යා හැක. එමගින් කොළඹ වරාය වෙත පැමිණෙන නෞකා සංඛ්යාව අඩුවීම සහ ආනයන-අපනයන පිරිවැය ඉහළ යාම සිදු විය හැකිය.
ඉදිරි තත්ත්වය
නැගෙනහිර සහ බටහිර සම්බන්ධ කරන ප්රධාන නාවික මර්මස්ථානයක පිහිටා තිබීමේ වාසිය ශ්රී ලංකාවට පවතින අතරම, බලවත් රාජ්යයන් අතර පවතින ගැටුම් මෙසේ තම මුහුදු සීමාව ආසන්නයට පැමිණීම හමුවේ දැඩි රාජ්යතාන්ත්රික පරිපූර්ණත්වයකින් කටයුතු කිරීමට ශ්රී ලංකාවට සිදුවනු ඇත.