“විත්තිකූඩුවේ ප්රකාශය, නිහඬතාව තෝරාගත් 6 වැනි චූදිතයා සහ ‘Legal Defense’ පිටුපස ඇති සූක්ෂම නීතිමය උපායමාර්ගය පිළිබඳ ගවේෂණාත්මක විග්රහයක්”
විශේෂ ගවේෂණාත්මක වාර්තාවක් | හරි දේශය (Harideshaya.lk)
ශ්රී ලංකා ඉතිහාසයේ සිදුවූ අතිශය දරුණුතම ත්රස්ත ප්රහාරයක් වන පාස්කු ඉරිදා බෝම්බ ප්රහාර මාලාවට අදාළ විශේෂ ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණ නඩුව මේ වන විට ඉතා තීරණාත්මක මෙන්ම කුතුහලයෙන් පිරි අදියරකට එළඹ තිබේ. චෝදනාවලට අදාළව විත්තිකරුවන්ගේ ස්ථාවරය විමසීමෙන් අනතුරුව, නඩුවේ විත්ති පාර්ශ්වයේ සාක්ෂි විභාගය එළඹෙන අගෝස්තු 17 වැනි සඳුදා සිට දිනපතා පැවැත්වීමට අධිකරණය තීරණය කර ඇත.
අගෝස්තු 13 වැනිදා චූදිතයින්ට හිමි ව්යවස්ථාපිත අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව පහදා දෙමින් විත්තිවාචික කැඳවූ අතර, අගෝස්තු 14 වැනිදා සියලු චූදිතයින් තමන් අනුගමනය කරන ඉදිරි නීතිමය ක්රියාමාර්ග පිළිබඳව අධිකරණය හමුවේ වෙන වෙනම සිය ස්ථාවරයන් දැනුම් දුන්හ.
එහිදී අනාවරණය වූයේ විත්තිකරුවන් 25 දෙනා අතුරින් බහුතරයක් “විත්තිකූඩුවේ සිට ප්රකාශයක් කිරීමට” සූදානම් වන අතර, ඇතැමුන් තමන් වෙනුවෙන් වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් කැඳවීමටත්, එක් විත්තිකරුවෙකු සම්පූර්ණයෙන්ම නිහඬව සිටීමටත් තීරණය කර ඇති බවයි.
චූදිතයන්ගේ නීතිමය ස්ථාවරයන් පිළිබඳ වර්ගීකරණය
නඩු වාර්තාවලට අනුව විත්තිකරුවන්ගේ ඉදිරි ක්රියාමාර්ග ප්රධාන කාණ්ඩ කිහිපයකට වර්ගීකරණය කළ හැකිය:
1. විත්තිකූඩුවේ සිට ප්රකාශ කරමින්, වෙනත් සාක්ෂිකරුවන්ද කැඳවන පිරිස:
ප්රධාන චූදිත නවුෆර් මවුලවි ඇතුළු ප්රබල විත්තිකරුවන් කිහිපදෙනෙකුම තමන්ගේ ප්රකාශයට අමතරව වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් හරහා තමන්ගේ නිදොස්භාවය තහවුරු කිරීමට අපේක්ෂා කරති.
- 3 වන චූදිත: හයාතු මොහොමඩ් අහමඩ් මිල්හාන්
- 4 වන චූදිත: මොහොමඩ් ඊබ්රාහිම් සාදික් අබ්දුල්ලා
- 5 වන චූදිත: මොහොමඩ් ඊබ්රාහිම් සාහිඩ් අබ්දුල් හක්
- 8, 9, 11, 12, 13, 15 සහ 19 වන චූදිතයන් ද මෙම ගණයට අයත් වේ.
2. වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් නොකැඳවා විත්තිකූඩුවේ සිට පමණක් ප්රකාශ කරන පිරිස:
දෙවන චූදිත මොහොමඩ් සරීෆුද් ආදම් ලෙබ්බේ (හජ්ජි මාමා) ඇතුළු පිරිසක් විත්තිකූඩුවේ සිට සිය ප්රකාශය කිරීමට තීරණය කර ඇතත්, තමන් වෙනුවෙන් වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් කැඳවන්නේ නැති බව අධිකරණයට දැනුම් දී ඇත.
- 7 වන චූදිත: මොහොමඩ් මන්සූර් මොහොමඩ් සනුස්දීන්
- 10 වන චූදිත: අබ්දුල් ලතීෆ් මොහොමඩ් සාෆි
- 14, 16, 20, 21, 22, 23, 24 සහ 25 වන චූදිතයන් ද වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් රහිතව විත්තිකූඩුවෙන් පමණක් ප්රකාශ කිරීමට නියමිතය.
විශේෂ නීතිමය සටහන්:
- නිහඬතාව තෝරාගත් 6 වන චූදිතයා: මෙම නඩු විභාගයේ කැපී පෙනෙන සිදුවීමක් වන්නේ 6 වන චූදිත මොහොමඩ් අන්වර් මොහොමඩ් රිස්කාන් ය. ඔහු විත්තිකූඩුවේ නිහඬව සිටීමට තීරණය කර ඇති අතර, ඔහු වෙනුවෙන් වෙනත් සාක්ෂිකරුවන් ද නොකැඳවන බව දැනුම් දී තිබේ.
- 18 වන චූදිතයාගේ අභාවය: නඩුවට අදාළ වාර්තා මඟින් 18 වැනි චූදිතයා මියගොස් ඇති බව ද නිල වශයෙන් සනාථ කර ඇත.
විත්තිකූඩුවේ ප්රකාශය: අලුත් වරප්රසාදයක්ද? සාම්ප්රදායික රීතියක්ද?
බොහෝ දෙනෙකු තුළ මතුවන ප්රධාන ප්රශ්නය වන්නේ, මෙලෙස විත්තිකූඩුවේ සිට ප්රකාශයක් කිරීමට අවස්ථාව ලැබෙන්නේ විශේෂ වරප්රසාදයක් ලෙසද? නැතහොත් මෙය සාම්ප්රදායික නීතිමය ප්රතිපාදනයක්ද? යන්නයි.
මෙය කිසිසේත්ම විශේෂයෙන් ලබා දුන් අලුත් වරප්රසාදයක් නොවේ. ශ්රී ලංකාවේ අපරාධ නඩු විධාන සංග්රහය සහ සාක්ෂි ආඥාපනත අනුව, පැමිණිල්ලේ සාක්ෂි විභාගය අවසන් වූ පසු විත්තිකරුවෙකුට තමන්ගේ නිදොස්භාවය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීමට තේරීම් තුනක් හිමිවේ:
1. දිවුරුම් දී සාක්ෂි කූඩුවට නැග සාක්ෂි දීම (Sworn Evidence): මෙහිදී පැමිණිල්ලේ නීතිඥවරුන්ට විත්තිකරුගෙන් දීර්ඝ ලෙස හරස් ප්රශ්න (Cross-Examination) ඇසීමේ අයිතිය ඇත.
2. විත්තිකූඩුවේ සිට ප්රකාශයක් කිරීම (Unsworn Statement from the Dock): විත්තිකරු දිවුරුම් නොදී තමන්ට කීමට ඇති දේ ප්රකාශ කරයි. මෙහි ඇති ප්රධාන ලක්ෂණය වන්නේ පැමිණිල්ලට විත්තිකරුගෙන් හරස් ප්රශ්න ඇසීමට අවස්ථාවක් නොලැබීමයි.
3. සම්පූර්ණයෙන්ම නිහඬව සිටීම (Right to Remain Silent): 6 වන චූදිතයා තෝරාගෙන ඇත්තේ මෙම විකල්පයයි. අපරාධ නීතියේ මූලික සිද්ධාන්තය වන්නේ “වරදකරු බව ඔප්පු වන තෙක් ඕනෑම අයෙකු නිවැරදිකරුවෙකි” යන්නයි.
නීති ආධාර කොමිසමේ නියෝජනය
පෞද්ගලික නීතිඥ මණ්ඩලය ඉවත් වීමෙන් පසු, විත්තිකරුවන්ගේ සාධාරණ නඩු විභාගයකට ඇති අයිතිය සුරැකීමට අධිකරණයේ දැනුම් දීම මත ශ්රී ලංකා නීති ආධාර කොමිසම (Legal Aid Commission) මඟින් විත්තිකරුවන් වෙනුවෙන් නොමිලේ නීතිඥ සහාය ලබා දී ඇත. විත්තිකරුවන්ට විත්තිකූඩුවේ සිට ප්රකාශ කිරීමට උපදෙස් ලැබී ඇත්තේ ද මෙම නීතිමය හිමිකම ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහාය.
6 වන චූදිතයාගේ නිහඬතාව පිටුපස ඇති සූක්ෂම ‘Legal Defense’ උපායමාර්ගය
6 වන චූදිත මොහොමඩ් අන්වර් මොහොමඩ් රිස්කාන් සම්පූර්ණයෙන්ම නිහඬව සිටීමට තීරණය කිරීම නීති ක්ෂේත්රයේ දැඩි අවධානයට ලක්වූවකි. මෙය ඉතා සැලසුම් සහගත “අවම අවදානමක් සහිත” (Low Risk Legal Defense) උපායමාර්ගයකි:
- වරදකරු කිරීමේ බර පැමිණිල්ල පිට තැබීම (Burden of Proof): තමන්ගේ නිවැරදිකම ඔප්පු කිරීමට විත්තිකරු බැඳී නැත. පැමිණිල්ලේ සාක්ෂි දුර්වල බව නීතිඥ මණ්ඩලය නිගමනය කර ඇත්නම්, හොඳම පියවර නිහඬව සිටීමයි.
- හරස් ප්රශ්න කිරීම්වලින් මිදීම: පැමිණිල්ලේ රජයේ නීතිඥවරුන්ගේ දරුණු හරස් ප්රශ්න කිරීම් හමුවේ සිදුවිය හැකි නොසිතූ අත්වැරදීම් හෝ පරස්පරතාවයන්ගෙන් 100% ක්ම ආරක්ෂා වීමට ඔහුට හැකි වේ.
- සම-විත්තිකරුවන්ගේ ප්රකාශවලින් ආරක්ෂා වීම: අනෙක් විත්තිකරුවන් විත්තිකූඩුවේ සිට කරන ප්රකාශ හරස් ප්රශ්න කිරීම්වලට ලක්නොවන බැවින්, එම ප්රකාශ පදනම් කරගෙන පමණක් 6 වන චූදිතයා වරදකරු කිරීමට අධිකරණයට නීතිමය හැකියාවක් නැත.
ජාත්යන්තර පූර්වාදර්ශ සහ නීතිමය සීමා (International Precedents)
පාස්කු ප්රහාරය වැනි සංකීර්ණ ත්රස්ත නඩුවලදී ජාත්යන්තර අධිකරණ ලබා දී ඇති පූර්වාදර්ශ කිහිපයක් මෙහිදී වැදගත් වේ:
- European Court of Human Rights (ECHR): Schenk v. Switzerland සහ Jalloh v. Germany නඩුවලදී ECHR අවධාරණය කළේ, විත්තිකරුවෙකුට ස්වයං-අපරාධ පරිශ්රමයන්ගෙන් මිදීමට (Right against Self-Incrimination) ඇති අයිතිය සාධාරණ නඩු විභාගයක මූලික අංගයක් බවයි.
- R v. Camplin (UK) සහ පොදුරාජ්ය මණ්ඩලීය රීති: සම-විත්තිකරුවන් රැසක් සිටින නඩුවලදී, හරස් ප්රශ්න කිරීමකට ලක්නොවන “විත්තිකූඩුවේ ප්රකාශයක්” මඟින් තවත් සම-විත්තිකරුවෙකුට එරෙහිව සාක්ෂි ගොඩනැගිය නොහැකි බවත්, එය ප්රබල සාක්ෂියක් ලෙස නොසලකන බවත් පැහැදිලි කර ඇත.
- Rome Statute of ICC (Article 67): ජාත්යන්තර අපරාධ අධිකරණය ද තහවුරු කරන්නේ ඕනෑම චූදිතයෙකුට තමන්ට එරෙහිව සාක්ෂි දීමට බල නොකිරීමේ අයිතිය හිමි බවයි.
ඉදිරි නඩු විභාගයේ ගමන් මඟ
ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාවෙන් තහවුරු කර ඇති අයිතිවාසිකම්වලට අනුව සියලු චූදිතයන්ට සිය විත්තිවාචිකය ඉදිරිපත් කිරීමට සාධාරණ අවස්ථාවක් ලබා දීමෙන් පසුව අධිකරණය මෙම තීරණයට එළඹ ඇත.
ලබන සඳුදා (17) සිට ආරම්භ වන දිනපතා සාක්ෂි විභාගයේදී විත්තිකරුවන් විත්තිකූඩුවේ සිට සිදුකරන ප්රකාශ මෙන්ම, ඔවුන් විසින් කැඳවනු ලබන අතිරේක සාක්ෂිකරුවන්ගේ සාක්ෂි විමසීම ද සිදුකිරීමට නියමිතය.
පාස්කු ප්රහාරයේ සැබෑ සත්යය සහ ඊට වගකිවයුත්තන් නීතිය හමුවට පැමිණවීමේ ක්රියාවලියේ ඉතාම තීරණාත්මක නීතිමය හෝරාවන් ඉදිරි දිනවලදී විශේෂ ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණය හමුවේ දිගහැරෙනු ඇත.