ඖෂධ මාෆියාව පවත්වාගෙන යන්නෙත් නියාමනය කරන අයමද? ඔන්ඩෙස්ට්‍රොන් අර්බුදයේ “නොකී කතාව”

විශේෂ ලියුම්කරුවෙකු විසිනි.

ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය ක්ෂේත්‍රය වරින් වර කැළඹීමට පත් කරන “බාල ඖෂධ” භීතිකාව නැවත වරක් කරළියට පැමිණ ඇත. මෙවර එය උත්සන්න වී ඇත්තේ “ඔන්ඩෙස්ට්‍රොන්” (Ondansetron) ඇතුළු ඉන්දියානු එන්නත් දහයක් නියාමන අධිකාරිය විසින් අත්හිටුවීමට ගත් තීරණයත් සමඟය. නමුත් මෙම තීරණය පිටුපස ඇති විද්‍යාත්මක පදනම සහ නියාමන ක්‍රියාවලියේ පාරදෘශ්‍යභාවය පිළිබඳව සෞඛ්‍ය වෘත්තීයවේදීන් මතුකරන ප්‍රශ්න කිසිසේත්ම සුළුකොට තැකිය නොහැක.

සෞඛ්‍ය වෘත්තීයවේදීන්ගේ විද්වත් සංගමයේ සභාපති රවී කුමුදේශ් මහතා මතුකරන බරපතල තර්කය වන්නේ, “ඖෂධ නියාමනය කරන පද්ධතියම මාෆියාවේ කොටස්කරුවන් වී තිබේද?” යන්නයි.

1. රෝහල් රසායනාගාර වාර්තාවක් මත රටක් තීරණ ගැනීම: නීත්‍යානුකූලද?

ඕනෑම ඖෂධයක ගුණාත්මකභාවය පිළිබඳ සැකයක් මතු වූ විට අනුගමනය කළ යුතු පිළිගත් ජාත්‍යන්තර ක්‍රමවේදයක් පවතී. රෝගී ආරක්ෂාව උදෙසා ඖෂධයක් තාවකාලිකව භාවිතයෙන් ඉවත් කිරීම (Withhold) සාමාන්‍ය ක්‍රියාවලියක් වුවද, එය නිසි පරීක්ෂණ මගින් තහවුරු කිරීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

• සීමිත දත්ත මත පදනම් වීම: එක් රෝහලක ව්‍යාධිවේදී රසායනාගාරයකින් නිකුත් වූ පරීක්ෂණ වාර්තාවක් පමණක් පදනම් කරගෙන සමස්ත රටකම සැපයුම අත්හිටුවීම විද්‍යාත්මකව ගැටලුසහගතය.
• ක්‍රමවේදයේ දෝෂ: රටේ ජාතික ඖෂධ තත්ත්ව පාලන රසායනාගාරය (NQDCL) පවා ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන්ට අනුව බලගන්වා නොමැති වටපිටාවක, මෙවැනි තීරණ ගැනීම නියාමන ක්‍රියාවලියේ හිතුවක්කාරී බව පෙන්නුම් කරන්නකි.

2. පරස්පර වාර්තා සහ වගකීමෙන් මිදීම

මෙම ගැටලුවට අදාළ ඉන්දීය නිෂ්පාදන සමාගම විසින් පසුගිය දිනවල ඉදිරිපත් කර ඇති වාර්තා මගින් පෙන්වා දෙන්නේ, ඔවුන්ගේ මව් රටේදී සිදුකළ පරීක්ෂණවලින් එම ඖෂධවල “විෂබීජ නොමැති බව” (Sterility) තහවුරු වී ඇති බවයි.

මෙහිදී මතු වන ප්‍රධානතම ප්‍රශ්නය වන්නේ, නිෂ්පාදනයේ දෝෂයක්ද නැතහොත් ගබඩාකරණයේ/ප්‍රවාහනයේ දෝෂයක්ද? යන්නයි. නිෂ්පාදනයේ දෝෂයක් නොමැති බව තහවුරු වුවහොත්, මෙම තීරණය නිසා දේශීයව අදාළ ඖෂධය බෙදාහරින නියෝජිත ආයතනයට මෙන්ම රටේ පොදු ජනතාවට සිදුවන මූල්‍යමය සහ සෞඛ්‍යමය අලාභයට වග කියන්නේ කවුද?

3. නියාමන පද්ධතිය තුළම කැරකෙන "එකම වටය"

රවී කුමුදේශ් මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි, ශ්‍රී ලංකාවේ ඖෂධ නියාමන අධිකාරිය (NMRA) තුළ තීරණ ගන්නා බලය සහ උපදේශන බලය දශක ගණනාවක් තිස්සේ එකම නිලධාරීන් පිරිසක් අතර දෝලනය වේ.

එය “එකම වටයකින්” කැරකෙන බල හුවමාරුවකි. ආණ්ඩු මාරු වුවද, තීරණ ගන්නා නිලධාරීන් සහ උපදේශකයන් පිරිස නොවෙනස්ව සිටීම නිසා ඖෂධ මාෆියාවට නියාමනය තුළම රැකවරණය ලැබේ.

“තමන්ට අවශ්‍ය වූ විට ‘ප්‍රශ්නයක් තියෙනවා’ යැයි කියන, අවශ්‍ය නැති විට ‘ප්‍රශ්නයක් නෑ’ යැයි බල කරන ක්‍රමයක් තුළ සැබෑ නියාමනයක් සිදුවිය නොහැක.”

මෙම තත්ත්වය තුළ, යම් නිශ්චිත සමාගමක නිෂ්පාදන ඉලක්ක කර ගනිමින් සිදු කරන මෙවැනි මෙහෙයුම්, වෙනත් “හිතවත්” සමාගම්වලට වෙළඳපොළ විවෘත කර දීමේ සූක්ෂ්ම මාෆියාවක කොටසක් විය හැකි බවට සැකයක් පවතී.

4. සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ඉහළ පුටු සහ අල්ලස් කොමිසම

වෛද්‍ය රුක්ෂාන් බෙල්ලණ විසින් සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් වෛද්‍ය අනිල් ජාසිංහ මහතා සම්බන්ධයෙන් අල්ලස් කොමිසමට ඉදිරිපත් කළ කරුණු මෙහිදී අතිශය තීරණාත්මකයි. බාල ඖෂධ ගෙන්වීමට සහ දූෂිත ගනුදෙනුවලට ඉහළ නිලධාරීන්ගේ ආශිර්වාදය ලැබෙන්නේ නම්, නීතිගරුක දේශීය නියෝජිතයෙකුට යුක්තිය ඉටු වේ යැයි බලාපොරොත්තු විය හැකිද?

නියෝජ්‍ය අධ්‍යක්ෂවරයෙකු වශයෙන් සේවය කළ වෛද්‍ය රුක්ෂාන් බෙල්ලණ වැනි අයෙකුට පවා වැඩ තහනමකට ලක් වීමට සිදු වූයේ නම්, මාෆියාවට එරෙහි වන දේශීය ව්‍යාපාරිකයෙකුගේ තත්ත්වය කෙතරම් අවදානම් සහගතද යන්න මෙයින් පැහැදිලි වේ.

5. විසඳුම: කමිටු නොව ස්වාධීන පද්ධතියක්

වසර 20ක් තිස්සේ කතා කරමින් සිටින නමුත් තවමත් ක්‍රියාත්මක නොවන “ස්වාධීන ඖෂධ රසායනාගාරයක්” රටට අත්‍යවශ්‍යය. නියාමන අධිකාරියෙන්, සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයෙන් සහ ඖෂධ නීතිගත සංස්ථාවෙන් පරිබාහිරව ස්වාධීනව ක්‍රියා කරන විද්‍යාත්මක ආයතනයක් ස්ථාපනය නොකරන තාක්, මෙවැනි “බාල ඖෂධ” නාටක දිගින් දිගටම රඟ දැක්වෙනු ඇත.

අවසාන වශයෙන්, ඔන්ඩෙස්ට්‍රොන් වැනි අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ සම්බන්ධයෙන් ගන්නා තීරණ හුදු දේශපාලනික හෝ පෞද්ගලික අරමුණු මත පදනම් නොවී, විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ සහ ස්ථාවර නියාමන ප්‍රතිපත්තියක් මත පදනම් විය යුතුය. එසේ නොවන්නේ නම්, අගතියට පත්වන්නේ රෝගී ජනතාව පමණක් නොව, විධිමත් ලෙස ව්‍යාපාර කරන දේශීය නියෝජිතයන් සහ රටේ සමස්ත ආර්ථිකයයි.