ශ්‍රී ලංකා මුහුදු සීමාවෙන් ඔබ්බෙහි නැංගුරම් ලා ඇති ඉරාන තෙල් ප්‍රවාහන නෞකා 15ක් ඇතුළු යාත්‍රා සඳහා ආහාර සහ පානීය ජලය සැපයීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට රජය ගත් තීරණය හුදු පරිපාලන තීන්දුවක් ලෙස ලඝු කළ නොහැක. හෝමූස් සමුද්‍ර සන්ධියේ අවහිරතා හේතුවෙන් ආපසු යා නොහැකිව සාගරයේ අතරමං වූ නාවිකයින් සිය ගණනකගේ මූලික පැවැත්ම අරබයා ගත් මෙම තීන්දුව, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පරිණතභාවය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර මානුෂීය නීතිය පිළිබඳ අප සතු අවබෝධයද බරපතල ප්‍රශ්න කිරීමකට ලක් කරයි.
අතරමං වූ නාවිකයන් සහ ජාත්‍යන්තර සාගර නීතිය (UNCLOS)
රජය ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන නිදහසට කරුණක් වන්නේ මෙම නෞකා නැංගුරම් ලා ඇත්තේ ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික බලප්‍රදේශයෙන් (Territorial Waters – නාවික සැතපුම් 12 සීමාවෙන්) පිටත සුවිශේෂී ආර්ථික කලාපය (EEZ) ආශ්‍රිතව බැවින් රජයට “ඍජු නීතිමය බැඳීමක් නැත” යන්නයි. එහෙත් ජාත්‍යන්තර නාවික සම්මුතීන් පවසන්නේ කුමක්ද?
- UNCLOS සම්මුතියේ 98 වන වගන්තිය (Duty to render assistance): එක්සත් ජාතීන්ගේ සාගර නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියට (UNCLOS 1982) අනුව, සාගරයේ අන්තරායට හෝ අර්බුදයට පත්ව සිටින ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට හෝ යාත්‍රාවකට මානුෂීය ආධාර සහ සහන සැලසීම වෙරළබඩ රාජ්‍යයක සදාචාරාත්මක හා නීතිමය යුතුකමකි. යාත්‍රාවේ ධජය හෝ කාර්ය මණ්ඩලයේ ජාතිකත්වය මෙහිදී අදාළ නොවේ.
- SOLAS (Safety of Life at Sea – 1974) සම්මුතිය: මුහුදේ මිනිස් ජීවිත සුරක්ෂිතභාවය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතියට අනුව, සාගරයේ අතරමං වූ හෝ ආපදාවට පත් පිරිසකට අවම ජීවන පහසුකම් (ආහාර, පානීය ජලය, ප්‍රථමාධාර) සැලසීම සියලුම සාමාජික රටවල් බැඳී සිටින ප්‍රතිපත්තියකි.
- ජාත්‍යන්තර සමුද්‍රීය සංවිධානයේ (IMO) මාර්ගෝපදේශ: සාගරයේ අතරමං වන නාවිකයින්ට වරාය පහසුකම් නොලැබුණද, ඔවුන්ගේ මානුෂීය අවශ්‍යතා සැපිරීමට සහාය වීම වෙරළබඩ රාජ්‍යයන්ගේ මූලික වගකීමක් ලෙස දක්වා ඇත.
ඇමරිකානු ද්විතීයික සම්බාධකවලින් මානුෂීය ආධාර බැහැර කර තිබේද?
දේශීය පෞද්ගලික නැව් සැපයුම් සමාගම් වෙත රජය අවධාරණය කර ඇත්තේ, මෙම නැව්වලට සැපයුම් ලබාදුනහොත් ඇමරිකානු ද්විතීයික සම්බාධක (Secondary Sanctions) යටතේ ඩොලර් ගනුදෙනු අවහිර වී ජාත්‍යන්තර බැංකු පද්ධතියෙන් (SWIFT) කොන්වීමේ අවදානමක් ඇති බවයි.
නමුත් ජාත්‍යන්තර සම්බාධක නීතියේ සැබෑ යථාර්ථය මෙයද?
- ජාත්‍යන්තර සම්බාධකවල මානුෂීය නිදහස් කිරීම් (Humanitarian Exemptions): එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය (UN) මෙන්ම ඇමරිකානු භාණ්ඩාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ විදේශ වත්කම් පාලන කාර්යාලය (OFAC) පවා සිය සම්බාධක පද්ධති තුළ ‘Humanitarian Carve-outs’ (මානුෂීය ව්‍යතිරේක) පැහැදිලිව ස්ථාපිත කර ඇත. ආහාර, පානීය ජලය, ඖෂධ සහ වෛද්‍ය සැපයුම් කිසිදු අවස්ථාවක ආර්ථික සම්බාධක ගණයට නොවැටේ.
- එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩල යෝජනාව 2664 (UNSCR 2664): 2022 වසරේ සම්මත වූ මෙම ඓතිහාසික යෝජනාව මගින්, සම්බාධක පනවා ඇති ඕනෑම වටපිටාවක වුවද මූලික මානුෂීය ආධාර සහ අත්‍යවශ්‍ය සැපයුම් සැපයීම සම්බාධක නීති උල්ලංඝනය කිරීමක් නොවන බවට ජාත්‍යන්තරව තහවුරු කර තිබේ.
එසේ නම්, මෙරට බලධාරීන්ට සම්බාධකවලට හසු නොවී, නීත්‍යානුකූල මානුෂීය රාමුවක් තුළ හිඳිමින් මෙම නාවිකයින්ට ජලය සහ ආහාර සැපයීමට රාජ්‍යතාන්ත්‍රික මඟක් සොයා ගැනීමට නොහැකි වූයේ මන්ද? මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ තාක්ෂණික නීතිමය ගැටලුවකට වඩා, සුපිරි බලවතුන්ගේ උදහසට ලක්වේය යන අධික භීතිය නිසා මධ්‍යස්ථව කටයුතු කිරීමේ ධාරිතාව අහිමි කරගෙන ඇති බවයි.
ඓතිහාසික මිත්‍රත්වය සහ ආර්ථික උගුලේ සිරවූ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකත්වය
ශ්‍රී ලංකාව දැඩි ආර්ථික අර්බුදයක සිටින මොහොතක ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය පද්ධතිය හෝ බටහිර සබඳතා අවදානමක හෙළාගත නොහැකි බව සැබෑවකි. එහෙත්, ඉරානය යනු මෙරට අසීරු අවස්ථාවලදී සැමවිටම ළඟ සිටි මිතුරෙකි.
- උමා ඔය බහුකාර්ය ව්‍යාපෘතිය වැනි දැවැන්ත යටිතල පහසුකම් සඳහා ඉරාන සහයෝගය,
- අතීතයේ සිටම මෙරටට සහන ණය පදනම මත බොරතෙල් සැපයීම,
- මෑතකාලීන ඩොලර් හිඟය හමුවේ ණය පියවීම සඳහා මෙරට තේ අපනයනය සඳහා හඳුන්වා දුන් ‘තේ වෙනුවට තෙල්’ (Tea-for-Oil) සහන යාන්ත්‍රණය,
වැනි කරුණු මතක් කර දෙන්නේ දෙරට අතර පැවති ශක්තිමත් ඓතිහාසික පදනමයි. එවන් පසුබිමක, සාගරයේ අතරමං වූ ඔවුන්ගේම නාවිකයින්ට වතුර උගුරක් දීමට හෝ ඉදිරිපත් නොවීම, ආර්ථික උගුලක හිරවී සිටින රාජ්‍යයක් ලෙස අපේ විදේශ ප්‍රතිපත්තියේ මධ්‍යස්ථභාවය සහ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳව ජාත්‍යන්තරව තබන්නේ කළු පැල්ලමකි.
මූලික මිනිස්කම පසෙකලා ලබාදුන් අමානුෂික තීන්දුවක්
“ජීවිත ආරක්ෂාව වැනි සැබෑ හදිසි අවශ්‍යතාවක් (Humanitarian grounds) මතු වුවහොත් මැදිහත් වන බව” විදේශ අමාත්‍යවරයා පැවසුවද, සාගරයේ සිරවී සිටින මිනිසුන්ගේ ආහාර සහ ජලය අවසන් වී ඔවුන් රෝගාතුර වන තුරු හෝ මිය යන තුරු බලා සිටීම මානුෂීය පදනමක් නොවේ.
පරිණත රාජ්‍යතාන්ත්‍රිකත්වයක වගකීම වන්නේ අර්බුද හමුවේ දොරවල් වසා දැමීම නොවේ. ඇමරිකාව හෝ බටහිර ප්‍රජාව සමඟ සාකච්ඡා කර, ජාත්‍යන්තර නීතියෙන් පිළිගත් මානුෂීය සහන රාමුව ඔස්සේ රතු කුරුස සංවිධානය (ICRC) වැනි ස්වාධීන මැදිහත්කරුවෙකු හරහා හෝ මෙම අත්‍යවශ්‍ය සැපයුම් ලබාදීමට අවශ්‍ය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පාලම තැනීමයි.
එවන් උත්සාහයකින් තොරව, සම්බාධක භීතිය මුල්කරගනිමින් ගත් මෙම හදිසි තීරණය, මූලික මානුෂීය ධර්මතාවයන් පවා පාවා දුන් අමානුෂික සහ බෙලහීන පියවරක් ලෙස ඉතිහාසයට එක්වනු ඇත.