විශේෂ ගවේෂණාත්මක වාර්තාව | HariDeshayaLk
ශ්‍රී ලංකා මෝටර් රථ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව (DMT) මේ වන විට මුහුණ දී සිටින්නේ හුදු පරිපාලනමය හෝ මුද්‍රණ ප්‍රමාදයකට නොවේ; එය පසුගිය දශක දෙකහමාරක කාලයක් පුරා රටේ සංවේදී රාජ්‍ය සේවාවන් පෞද්ගලික ඒකාධිකාරයන් අතට පත්කර, රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණය තාක්ෂණික වශයෙන් සදාකාලික ‘අබ්බගාතයකු’ බවට පත්කිරීමේ සංවිධානාත්මක ප්‍රතිඵලයකි.
අද වන විට නිකුත් කිරීමට නොහැකිව ගොඩගැසී ඇති රියදුරු බලපත්‍ර සංඛ්‍යාව 678,000කට ආසන්නය. වාහන අංක තහඩු නිකුත් කිරීමද සම්පූර්ණයෙන්ම කඩා වැටී ඇත. මතුපිටින් පෙනෙන්නේ දිගු පෝලිම් සහ මහජන අපහසුතාව වුවද, එහි යටිබිම හාරා බැලීමේදී හෙළිදරව් වන්නේ ජනතා බදු මුදල් බිලියන ගණනින් පෞද්ගලික සාක්කු වෙත ගලා ගිය දීර්ඝකාලීන ටෙන්ඩර් උගුලක සහ රාජ්‍ය අකාර්යක්ෂමතාවයේ සැබෑ තරමයි.
වසර 25ක සදාකාලික ටෙන්ඩරය: ප්‍රසම්පාදනයක්ද? යටත්වීමක්ද?
ප්‍රවාහන අමාත්‍ය බිමල් රත්නායක මහතා ඉදිරිපත් කළ කරුණුවලින් තහවුරු වන පරිදි, මෝටර් රථ අංක තහඩු නිෂ්පාදනය කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුව Access International (Pvt) Ltd සතුව වසර 25ක් තිස්සේ පැවතී ඇත. එම දීර්ඝ ගිවිසුම 2025 අප්‍රේල් මාසයෙන් අවසන් වූ නමුත්, ඊට පසු විකල්ප සැපයුම් සැලැස්මක් (Contingency plan) හෝ රාජ්‍ය අංශයේ සූදානමක් නොතිබීම නිසා සමස්ත නිෂ්පාදනය එක රැයකින් අඩපණ විය.
අනෙක් පසින් රියදුරු බලපත්‍ර මුද්‍රණය කිරීමේ මෙහෙයුමද වසර 26ක් තිස්සේ පුද්ගලික අංශයේ ප්‍රධාන සමාගමක් අත රැඳී තිබුණි. මෙහි වඩාත්ම භයානක කරුණ වන්නේ, වසර 26ක් තිස්සේ මහජන මුදල් ගෙවමින් සේවය ලබාගත්තද, මෝටර් රථ ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුවට අවම වශයෙන් තමන්ගේම මෘදුකාංග පද්ධතියක්, මුද්‍රණ යටිතල පහසුකමක් හෝ පුහුණු කාර්ය මණ්ඩලයක් ගොඩනගා ගැනීමට කිසිදු පියවරක් නොගැනීමයි. රාජ්‍යය සම්පූර්ණයෙන්ම පෞද්ගලික සැපයුම්කරුගේ ප්‍රාණඇපකරුවකු (Vendor lock-in) බවට පත්කර තිබුණි.
එක කාඩ්පතකට රු. 166ක වෙනස: මූල්‍ය සංසන්දනය
නව රජය යටතේ රජය සතු යන්ත්‍රෝපකරණ යොදා ගනිමින් සහ විවෘත ලංසු තැබීම් (Competitive bidding) හරහා පොලිකාබනේට් කාඩ්පත් තොග වශයෙන් සෘජුව ආනයනය කිරීම ආරම්භ කිරීමත් සමඟම, පසුගිය දශක දෙකහමාර පුරා ක්‍රියාත්මක වූ මූල්‍ය විෂමතාවයේ සැබෑ තරම කරළියට පැමිණ ඇත.
පැරණි පෞද්ගලික බාහිරකරණ කොන්ත්‍රාත්තුව යටතේ එක් රියදුරු බලපත්‍ර කාඩ්පතක් වෙනුවෙන් රජය රුපියල් 534.54 ක අතිවිශාල මුදලක් ගෙවා තිබුණද, රජයේම අධීක්ෂණය යටතේ එම කාඩ්පතක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා වැය වන ඇස්තමේන්තුගත පිරිවැය රුපියල් 368.10 දක්වා විශාල ලෙස පහත හෙළීමට හැකි වී තිබේ. ඒ අනුව එක් කාඩ්පතකින් පමණක් රජයට සහ ජනතාවට ඉතිරි කරගත හැකිව තිබූ මුදල රුපියල් 166.44 කි.
වසරකට නිකුත් කෙරෙන ලක්ෂ සංඛ්‍යාත බලපත්‍ර ප්‍රමාණය වසර 26ක කාලසීමාවෙන් ගුණ කළ විට, මෙම තරගකාරීත්වයෙන් තොර ඒකාධිකාරය විසින් අතුගා දමා ඇති ජනතා බදු මුදලේ ප්‍රමාණය රුපියල් බිලියන ගණනක් බව ඉතා පැහැදිලිය. රජයටම සෘජුව මැදිහත් වී සැලකිය යුතු පිරිවැයක් ඉතිරි කරගත හැකිව තිබූ අත්‍යවශ්‍ය මහජන සේවාවක්, වසරින් වසර ස්වයංක්‍රීයව දීර්ඝ කරමින් පෞද්ගලික සාක්කු තරකිරීමට ඉඩහැරියේ කාගේ වුවමනාවටද යන්න මෙහිදී මතු වන බරපතළම ප්‍රශ්නයයි.
අනවශ්‍ය සංකීර්ණත්වය සහ පරිපාලන අන්ධභාවය
අංක තහඩු අර්බුදය හුදෙක් නිෂ්පාදන ගැටලුවක් පමණක් නොවේ. පද්ධතියට අලුතින් හඳුන්වා දුන් ආරක්ෂණ අංග 7ක් (Security features) හේතුවෙන් ක්‍රියාවලිය තවත් අවුල් විය. මෙම අංග 7න් 6ක්ම මොරටුව විශ්වවිද්‍යාලය මඟින් තහවුරු කළ හැකි වුවද, 7 වැනි අංගය සඳහා ජාත්‍යන්තර රසායනාගාර සහතිකයක් අවශ්‍ය වීම නිසා නීත්‍යානුකූලව අංක තහඩු නිකුත් කිරීම මාස 6කට ආසන්න කාලයක් ඇනහිටියේය.
ඊට අමතරව, තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ සම්පත් මැතිවරණ රාජකාරි සඳහා යොමු කිරීමත් සමඟ බෙදාහැරීමේ ජාලයද බිඳවැටුණි. අවසානයේදී දිස්ත්‍රික් කාර්යාල හරහා සෘජුවම බෙදාහැරීමේ හදිසි පියවරක් ගැනීමට දෙපාර්තමේන්තුවට සිදුවිය.
වර්තමාන මෙහෙයුම් යථාර්ථය: හිඟය පියවීමට කොපමණ කල් යයිද?
2026 මාර්තු 10 න් පසු ලියාපදිංචි වන වාහන සඳහා දින 14ක් ඇතුළත අංක තහඩු ලබාදීමේ ක්‍රමවේදයක් ක්‍රියාත්මක වුවද, ඓතිහාසික පසුබෑම පියවා ගැනීම පහසු නැත.
- දැනට පවතින හිඟය: රියදුරු බලපත්‍ර 678,000කට ආසන්නයි
- දෛනික මුද්‍රණ ධාරිතාව: උපරිම කාඩ්පත් 4,600ක් පමණයි
- අවශ්‍ය කාලය: කිසිදු බාධාවකින් තොරව අඛණ්ඩව නිෂ්පාදනය කළද, පවතින බැක්ලොග් එක පියවීමට අවම වශයෙන් මාස 5ත් 6ත් අතර කාලයක් ගතවේ.
දින 45ක වෝහාරික පරීක්ෂණය: හෙළිදරව් විය යුතු සැබෑ ප්‍රශ්න
පාර්ලිමේන්තුවේ යටිතල පහසුකම් හා උපායමාර්ගික සංවර්ධනය පිළිබඳ ආංශික අධීක්ෂණ කාරක සභාව විසින් මේ පිළිබඳව දින 45ක් ඇතුළත වෝහාරික විගණන වාර්තාවක් (Forensic report) කැඳවා ඇත.
නමුත් මෙහිදී පුරවැසියාට අවශ්‍ය වන්නේ සාමාන්‍ය විගණන වාර්තාවක් නොවේ;
- වසර 25කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ ජාතික ආරක්ෂාවට සහ ප්‍රවාහන නීතියට අදාළ සංවේදී ලියවිලි පෞද්ගලික ඒකාධිකාරයකට පවරා තැබීමට අනුමැතිය දුන් දේශපාලන සහ නිලධාරී තීන්දු පිටුපස සිටියේ කවුද?
- තාක්ෂණික හුවමාරුවක් (Technology transfer) ගිවිසුම්වලට ඇතුළත් නොකර, දෙපාර්තමේන්තුව සදාකාලිකව පෞද්ගලික සමාගම් මත යැපෙන තත්ත්වයට පත්කිරීමට වගකිව යුත්තේ කවුද?
- පෞද්ගලික සමාගමට ගෙවූ අතිරික්ත මිල (කාඩ්පතකට රු. 166.44 බැගින්) පිටුපස කිසියම් කොමිස් ගනුදෙනුවක් හෝ දූෂණයක් සිදුවී තිබේද?
රියදුරු බලපත්‍රය සහ අංක තහඩුව යනු පුරවැසියෙකුගේ නීත්‍යානුකූල අයිතියකි. වසර 25ක් පුරා මහජන සේවාව පෞද්ගලික ලාභ ඉපැයීමේ තිප්පොළක් කරගත් ක්‍රමය නිමා විය යුත්තේ හුදෙක් මුද්‍රණ යන්ත්‍ර අලුත්වැඩියාවකින් නොව, වගකිවයුත්තන්ට එරෙහිව නීතිය තදින්ම ක්‍රියාත්මක වීමෙනි.