ශ්රී ලංකාව 2022 වසරේදී නිල වශයෙන් ස්වෛරී ණය පැහැර හැරීමකට (sovereign debt default) ලක්වෙමින් සිය ඉතිහාසයේ දරුණුතම ආර්ථික කඩාවැටීමට මුහුණ දුන්නේය. විදේශ සංචිත ශූන්ය වීම, අත්යවශ්ය භාණ්ඩ හිඟය, ඉහළ උද්ධමනය සහ විදේශ ණය ගෙවීමේ නොහැකියාව හේතුවෙන් රට බංකොලොත් රාජ්යයක් බවට පත් වූ අතර, එම විනාශකාරී මාවතෙන් මිදී රට ස්ථාවර කරගැනීම සඳහා ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ (IMF) විස්තීර්ණ අරමුදල් පහසුකම (EFF) වෙත ප්රවිෂ්ට වීමට ශ්රී ලංකාවට සිදු විය.
මෙලෙස අතිශය දුෂ්කර ආර්ථික අර්බුදයකින් පසු රට බිඳෙනසුලු ආර්ථික ප්රතිස්ථාපනයක් කරා ගමන් කරමින් සිටින මොහොතක, ජාත්යන්තර මූල්ය රාමුවෙන් බැහැර වන දේශපාලන වාචාල කතාවලට යටත් වීම දැඩි ලෙස ප්රතික්ෂේප කළ යුතු බව ‘දිනන දකුණ’ සාමූහිකය රජයට, ප්රතිපත්ති සම්පාදකයින්ට සහ සමස්ත පුරවැසියන්ට සිහිපත් කර සිටියි.
2027 මාර්තු මස වත්මන් EFF වැඩසටහන අවසන් වීමෙන් පසු ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල සමඟ පවතින ව්යුහාත්මක සබඳතාව හදිසියේ අත්හැර දැමීමට ආණ්ඩුවේ ඇතැම් පාර්ශ්වයන් ගන්නා උත්සාහය අනතුරුදායක මතවාදී සූදුවක් බව එම සාමූහිකය පෙන්වා දෙයි.
ජනකාන්තවාදී ආර්ථිකය සහ 2027 අයවැය පරතරය
ජනකාන්තවාදී දේශපාලනය මත පදනම්ව, ස්වයං ආයතනික ආර්ථික විනයකින් තොරව රටකට හුදෙකලා ගමනක් යා නොහැකි බවත්, අතාර්කික ලෙස සහනාධාර බෙදාහරින ක්රමවේදයකට යළි ප්රවිෂ්ට වුවහොත් අත්පත් කරගත් ආර්ථික ස්ථාවරත්වය මුළුමනින්ම විනාශ වන බවත් නිවේදනයේ සඳහන් වේ.
රජය විසින් ඉදිරිපත් කර ඇති පූර්ව අයවැය දත්තයන් මඟින් මෙම අර්බුදය මනාව පැහැදිලි වන බව ‘දිනන දකුණ’ සාමූහිකය පෙන්වා දෙයි:
- අපේක්ෂිත මුළු රජයේ වියදම: රුපියල් ට්රිලියන 4.99
- පනවා ඇති ණය සීමාව: රුපියල් ට්රිලියන 3.8
- ආදායමෙන් ආවරණය නොවන පරතරය: රුපියල් ට්රිලියනයකට ආසන්න මුදලක්
මෙම රුපියල් ට්රිලියනයක වියදම දේශීය ආදායම් ප්රභවයකින් ආවරණය කරගත නොහැකි, හුදෙක් ණය ලබා ගැනීමෙන්ම පමණක් පියවිය යුතු එකකි. ධනය උත්පාදනය නොකර ණය ලබාගෙන සහන බෙදාහැරීමේ මෙම පිළිවෙත නිසා දේශීය උද්ධමනය යළි ඉහළ යාම, විදේශ සංචිත ක්ෂය වීම සහ සාමාන්ය පුරවැසියාගේ මිලදී ගැනීමේ ශක්තිය හීන වීම නොවැළැක්විය හැකිය.
2028 ණය උගුල සහ ජාත්යන්තර වෙළඳපොළ මිත්යාව
වත්මන් ණය ප්රතිව්යුහගත කිරීමේ එකඟතා සහ සහන කාලයන් හරහා රටට තාවකාලික හුස්ම ගැනීමේ ඉඩක් ලැබී තිබුණද, දැවැන්ත ප්රාග්ධන ආපසු ගෙවීම් සහ ණය සේවාකරණ වගකීම් 2028 වසර වන විට දැඩි ලෙස ඉහළ යන බව සාමූහිකය අවධාරණය කරයි.
ක්රියාකාරී IMF වැඩසටහනක ආයතනික අනුමැතියකින් තොරව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටකට ජාත්යන්තර ප්රාග්ධන වෙළඳපොළට පිවිස ස්වෛරී බැඳුම්කර නිකුත් කළ හැකි යැයි සිතීම අනතුරුදායක මිරිඟුවකි. ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදලේ පරිවාසය සහ සහතිකය නොමැති වුවහොත්:
- ජාත්යන්තර ආයෝජක විශ්වාසය මුළුමනින්ම බිඳවැටේ.
- රටට අදාළ අවදානම් සහිත වාරික (risk premiums) අහස උසට නැඟේ.
- රටට ණය ගැනීමේ පිරිවැය දරාගත නොහැකි මට්ටමකට පත්වේ.
ඉදිරි මාවත සඳහා සාමූහිකයේ ප්රධාන යෝජනා
මිලියන 22ක ජනතාවගේ මූල්ය ආරක්ෂාව අවදානමේ නොහෙළා, ප්රායෝගික ආර්ථික ප්රතිපත්ති මත පිහිටා කටයුතු කරන ලෙස ‘දිනන දකුණ’ සාමූහිකය රජයට බලකර සිටින අතර ඒ වෙනුවෙන් ප්රධාන කරුණු කිහිපයක් අවධාරණය කරයි:
- 2027න් පසු අනුප්රාප්තික වැඩසටහනක් (Successor Programme): වත්මන් EFF වැඩසටහන අවසන් වීම යනු පළමු සන්ධිස්ථානය පමණක් බැවින්, 2028 ණය ආපසු ගෙවීමේ චක්රය කළමනාකරණයට 2027න් පසු අනුප්රාප්තික නිරීක්ෂණ රාමුවකට හෝ මධ්යකාලීන වැඩසටහනකට බාධාවකින් තොරව පිවිසීම.
- රාජ්ය මූල්ය විනය හා පිරිවැය-ප්රතිසාධන මිලකරණය: අයවැය හිඟය වර්ධනය කරන අතාර්කික සහනාධාර පද්ධති වෙනුවට රාජ්ය ව්යවසායන් සඳහා පිරිවැය ආවරණය වන විනිවිදභාවයෙන් යුත් මිල සූත්ර අඛණ්ඩව ක්රියාත්මක කිරීම.
- සැබෑ ආර්ථික ස්වෛරීභාවය තහවුරු කිරීම: ආර්ථික ස්වෛරීභාවය යනු ගෝලීය මූල්ය පද්ධතියෙන් හුදෙකලා වීම නොව, ශක්තිමත් ආරක්ෂක කුළුණු, විශ්වාසදායක අපනයන මාර්ග සහ නොසැලෙන ආයෝජක විශ්වාසය ගොඩනැඟීමයි.
කෙටිකාලීන දේශපාලන වාසි තකා ජනප්රියවාදී උන්මාදයට යට වී ගෝලීය මූල්ය විනය බැහැර කළහොත්, ශ්රී ලාංකික ජනතාව පසුගිය වසර කිහිපය තුළ මහත් දුක්ගැහැට විඳිමින් අත්පත් කරගත් ආර්ථික ස්ථාවරත්වය එක රැයකින් විනාශ වී යනු ඇත. 2028 වසරේදී එළඹෙන දැවැන්ත ණය ආපසු ගෙවීමේ අභියෝගය ජයගෙන රට නැවතත් බංකොලොත්භාවයේ අගාධයට වැටීම වළක්වා ගැනීමට නම්, 2027න් පසුවද IMF අනුප්රාප්තික වැඩසටහනක් සමඟින් රාජ්ය මූල්ය විනය අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීම විකල්ප රහිත ජාතික අවශ්යතාවකි.
(2026 සැප්තැම්බර් 27 දින ‘දිනන දකුණ’ සාමූහිකය නිකුත් කළ මාධ්ය නිවේදනය ඇසුරෙනි)