රටේ ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත නීති පද්ධතියේ සහ අධිකරණ ක්ෂේත්රයේ දැවැන්ත සංවාදයකට තුඩු දුන් තීරණාත්මක නීතිමය ගැටලුවකට ශ්රී ලංකා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය විසින් ඓතිහාසික විසඳුමක් ලබා දී තිබේ. ඒ, විනිසුරුවරුන්ගේ වැටුප්වලින් පූර්ව පුද්ගල ආදායම් බද්ද (APIT) අය කරගැනීම නීත්යනුකූල බවත්, එමගින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වයට කිසිදු හානියක් සිදු නොවන බවත් තීන්දු කරමින්.
අගවිනිසුරු ප්රීති පද්මන් සුරසේන, ශිරාන් ගුණරත්න, ජනක් ද සිල්වා, මහින්ද සමයවර්ධන සහ අර්ජුන ඔබේසේකර යන මහත්වරුන්ගෙන් සමන්විත පංච පුද්ගල ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මඩුල්ල විසින් S.C. Appeal No. 165/2023, 166/2023 සහ 172/2023 යන ඒකාබද්ධ අභියාචනා විභාග කරමින් මෙම තීන්දුව ප්රකාශයට පත් කරන ලදී.
නඩුවේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථාන සහ මූලික නීතිමය ගැටලුව
මහාධිකරණ විනිසුරු සංගමය, අධිකරණ සේවා සංගමය සහ කම්කරු විනිශ්චය සභා සභාපතිවරුන්ගේ සංගමය විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද මෙම පෙත්සම් මගින් අධිකරණ පද්ධතියේ සියලු ශ්රේණිවල විනිසුරුවරුන් සහ සභාපතිවරුන් නියෝජනය විය.
මෙම නඩුවේදී ප්රධාන වශයෙන් කරුණු දෙකක් කෙරෙහි අවධානය යොමු විය:
- “සේවක” සහ “සේවායෝජක” සම්බන්ධය: විනිසුරුවරයෙකු යනු සාමාන්ය සේවකයෙකු (Employee) නොවන බවත්, ඔවුන්ට බලතල හිමිවන්නේ ව්යවස්ථාවෙන් බැවින් අමාත්යාංශ ලේකම්වරයා “සේවායෝජකයා” (Employer) ලෙස සැලකීම අධිකරණ ස්වාධීනත්වයට හානියක් බව පෙත්සම්කරුවෝ තර්ක කළහ.
- බදු ගෙවීමේ වගකීම: වගඋත්තරකරුවන් පෙන්වා දුන්නේ විනිසුරුවරුන්ට ව්යවස්ථාමය බදු නිදහසක් නොමැති බවත්, APIT යනු ආදායම් බද්ද පූර්වයෙන් අය කරගන්නා පරිපාලන ක්රමවේදයක් පමණක් බවත්ය.
ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ ප්රධාන පැහැදිලි කිරීම්
- පරිපාලනමය අර්ථකථනය: දේශීය ආදායම් පනත යටතේ අමාත්යාංශ ලේකම්වරයා “Employer” ලෙස සැලකීම යනු විනිසුරුවරුන්ගේ අධිකරණ බලය හෝ නඩු තීන්දු පාලනය කිරීමට ලැබෙන බලයක් නොවන බව අධිකරණය පැහැදිලි කළේය.
- තනි තනිව ඉලක්ක නොකිරීම: විනිසුරුවරුන්ගේ වැටුප් අත්තනෝමතික ලෙස අඩු කිරීමත්, සමස්ත පුරවැසියන්ට එක හා සමානව බලපාන පොදු බදු නීතියක් අදාළ කිරීමත් යනු පරස්පර කරුණු දෙකකි. පොදු නීතිය යටතේ ක්රියාත්මක වන APIT බදු ක්රමය මගින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය උල්ලංඝනය නොවේ.
ජාත්යන්තර පූර්වාදර්ශ සමග සැසඳීම
මෙම තීන්දුව ගෝලීය වශයෙන් පිළිගත් ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාපිත නීති පූර්වාදර්ශයන් සමග ද පූර්ණ ලෙස අනුගත වේ:
- ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය (United States v. Hatter – 2001): සියලු පුරවැසියන්ට පොදුවේ අදාළ වන ආදායම් බදු විනිසුරුවරුන්ට ද අදාළ වීම ව්යවස්ථානුකූල බවත්, වෙනස් කොට සලකන බදු පමණක් ව්යවස්ථා විරෝධී බවත් තීන්දු විය.
- කැනඩාව (Provincial Court Judges Reference – 1997): සාධාරණ හා පොදු ආර්ථික පියවරයන් යටතේ විනිසුරුවරුන්ගේ වැටුප් ව්යුහයන්ට බලපෑම් සිදුවිය හැකි නමුත්, එය දේශපාලනික පළිගැනීමක් නොවන තාක් කල් අධිකරණ ස්වාධීනත්වයට හානියක් නොවන බව තීන්දු කෙරිණි.
- ඉන්දියාව (Income Tax Act, 1961): විනිසුරුවරුන් සාමාන්ය පරිදි ආදායම් බදුවලට යටත් වන අතර, එය අධිකරණයේ ස්වාධීන පැවැත්මට තර්ජනයක් ලෙස සලකනු නොලැබේ.
- පොදුරාජ්ය මණ්ඩලය (Latimer House Principles – 2003): සාධාරණ සහ පොදු බදුකරණය (Nondiscriminatory General Taxation) විනිසුරුවරුන්ට අදාළ කිරීම අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වයට බාධාවක් නොවන බව තහවුරු කර ඇත.
අවසන් නිගමනය
ශ්රී ලංකා ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය ලබා දුන් මෙම නඩු තීන්දුව මගින් අධිකරණ ස්වාධීනත්වය යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ රටේ පොදු නීතියෙන් ඉහළින් සිටීම නොවන බව පැහැදිලි කර ඇත. අධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය සුරක්ෂිත කරන අතරම, රටේ පුරවැසියන් ලෙස විනිසුරුවරුන්ට පවතින බදු වගකීම තහවුරු කිරීමට මෙම ඓතිහාසික තීන්දුව මගින් හැකි වී තිබේ.