ශ්රී ලංකාවේ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණයේ වත්මන් විනිසුරුවරයෙකු වන ගරු ඒ.එච්.එම්.ඩී. නවාස් (A.H.M.D. Nawaz) මහතා විසින්, තම කීර්තිනාමය ආරක්ෂා කර ගැනීම උදෙසා අසල්වැසි ඉන්දියාවේ කර්ණාටක මහාධිකරණය (Karnataka High Court) හමුවේ ගොනු කර ඇති සුවිශේෂී පෙත්සම මේ වන විට ජාත්යන්තර නීති ක්ෂේත්රයේ දැඩි කතාබහකට ලක්ව තිබේ. ගූගල් (Google) සමාගමට එරෙහිව ගොනු කර ඇති මෙම නඩුව, ඩිජිටල් යුගය තුළ භූගෝලීය සීමාවන් ඉක්මවා යන අන්තර්ජාල නීතිය (Cyber Law) සහ “අමතක කර දැමීමේ අයිතිය” (Right to be Forgotten) සම්බන්ධයෙන් නව නීතිමය පූර්වාදර්ශයක් සපයනු ඇතැයි නීති විශාරදයෝ මත පළ කරති.
(A.H.M.D. Nawaz)
අන්තර්ජාලයේ පළවී ඇති බව කියන අපහාසාත්මක අන්තර්ගතයන් ඉවත් කිරීමේ නියෝගයක් ඉල්ලා සිටින මෙම පෙත්සම, ශ්රී ලාංකේය අධිකරණ ඉතිහාසය තුළ දකින්නට ලැබෙන අතිශය දුර්ලභ ගණයේ නීතිමය පියවරකි.
විදේශ අධිකරණයක පිහිට පැතීමේ නෛතික සහ ආචාරධර්මීය පදනම
ශ්රී ලංකාවේ ඉහළම අධිකරණයේ විනිසුරුවරයෙකු තම රටේ නීති පද්ධතිය මගහැර විදේශීය අධිකරණයකට යොමු වන්නේ ඇයිද යන්න මෙහිදී මතු වන ප්රධාන ගැටලුවයි. නවාස් මහතාගේ නීතිඥයින් මෙයට පැහැදිලි නෛතික පදනමක් සපයමින් ලතින් නීතිමය මූලධර්මයක් අධිකරණය හමුවේ ගෙනහැර දක්වා ඇත:
“Nemo judex in causa sua” (කිසිදු පුද්ගලයෙකු තමන්ගේම නඩුවක විනිශ්චයකරුවෙකු නොවිය යුතුය).
තමා සේවය කරන ආයතනික පද්ධතිය තුළම තමන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් නඩුවක් ගොනු කිරීම හරහා ඇතිවිය හැකි බැඳියාවන් අතර ගැටුම (Conflict of Interest) සහ ආචාරධර්මීය ගැටලු මඟහරවා ගැනීම මෙහි ප්රධාන අරමුණයි. ඊට අමතරව, ලෝකය පුරා ප්රවේශ විය හැකි අන්තර්ජාල අන්තර්ගතයන් කළමනාකරණය කරන ගූගල් සමාගමේ ඉන්දියානු මෙහෙයුම් මූලස්ථානය බැංගලූරු නගරයේ පිහිටා තිබීම, කර්ණාටක මහාධිකරණයේ පිහිට සෙවීමට ප්රායෝගික මෙන්ම තාර්කික පදනමක් වී ඇත.
නඩුවට පාදක වූ පසුබිම: චෝදනා සහ ප්රතික්ෂේප කිරීම්
මෙම නීතිමය ගැටුමට මුල් වී ඇත්තේ 2015 සහ 2020 යන වසරවලදී අන්තර්ජාල මාධ්ය කිහිපයක පළ වූ ලිපි මාලාවකි. එම ලිපි මඟින් පහත කරුණු සම්බන්ධයෙන් විවේචන එල්ල කර තිබුණි:
- පෙත්සම්කරු නියෝජ්ය සොලිසිටර් ජනරාල්වරයෙකු ලෙස කටයුතු කළ සමයේ පැවතුණා යැයි කියන විමර්ශන සම්බන්ධතා.
- 2020 වසරේදී හිටපු ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගේ පාලන සමය යටතේ ඔහුට ලබා දුන් පත්වීම් පිළිබඳ විවේචන.
එහෙත්, ශ්රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු නවාස් මහතා මෙම සියලු චෝදනා තරයේ ප්රතික්ෂේප කරයි. තම දීර්ඝ සහ ගෞරවනීය අධිකරණ දිවිය තුළ කිසිදු විෂමාචාරයක් (Misconduct) තමන් වෙතින් සිදුවී නොමැති බවත්, එය කිසිදා ඔප්පු වී නොමැති බවත් ඔහු අවධාරණය කරයි. ඔහුගේ නීතිඥයින් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම අසත්ය ලිපි මාලාව “ජාත්යන්තර මට්ටමින් සිදුකරන චරිත ඝාතනයක්” (International Character Assassination) ලෙස අර්ථ දැක්විය යුතු බවයි.
නව මානයක්: “අමතක කර දැමීමේ අයිතිය” (Right to be Forgotten)
මෙම නඩුවේ කේන්ද්රීය නීතිමය තර්කය වන්නේ අන්තර්ජාතිකව පිළිගැනීමට ලක්වෙමින් පවතින “අමතක කර දැමීමේ අයිතියයි”. පුද්ගලයෙකුගේ කීර්තිනාමයට හානි කරමින් අන්තර්ජාලයේ පවතින අසත්ය හෝ යල්පැන ගිය තොරතුරු සෙවුම් යන්ත්රවලින් ඉවත් කිරීමට ඉල්ලා සිටීමේ අයිතිය මින් තහවුරු කෙරේ. නවාස් මහතාගේ පාර්ශවය මෙය තහවුරු කිරීම සඳහා ප්රබල නීතිමය රාමුවක් ඉදිරිපත් කර ඇත:
- ඉන්දීය ආණ්ඩුක්රම ව්යවස්ථාව: Article 21 යටතේ සහතික කර ඇති ‘ජීවිතය සහ පෞද්ගලික ගෞරවය ආරක්ෂා කර ගැනීමේ අයිතිය’ සහ Article 14 යටතේ වන ‘නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාවය’.
- ජාත්යන්තර නීතිය: සිවිල් සහ දේශපාලන අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ජාත්යන්තර සම්මුතිය (ICCPR) මගින් තහවුරු කර ඇති පුද්ගල කීර්තිනාමය ආරක්ෂා කිරීමේ අයිතිය.
(ඉන්දියාවේ කර්ණාටක මහාධිකරණය)
අධිකරණ බලය පිළිබඳ කර්ණාටක මහාධිකරණයේ උණුසුම් විවාදය
නඩුව විභාගයට ගත් අවස්ථාවේදී ගූගල් (Google) සමාගම සහ ඉන්දීය මධ්යම රජය විසින් මූලික නෛතික බාධාවක් මතු කරන ලදී: “මෙම නඩුව විභාග කිරීම සඳහා කර්ණාටක මහාධිකරණයට නෛතික බල ප්රදේශයක් (Jurisdiction) තිබේද?”
Google පාර්ශවයේ තර්කය:
- පෙත්සම්කරු ශ්රී ලංකාවේ පුරවැසියෙකු මෙන්ම එරට ඉහළම විනිසුරුවරයෙකි.
- අදාළ අන්තර්ගතයේ මූලාශ්රය ශ්රී ලංකාවෙන් ආරම්භ වූවකි.
- ප්රධාන වගඋත්තරකරු වන ගූගල් යනු ඇමරිකානු සමාගමකි.
- මෙවැනි නඩුවක් විභාගයට ගතහොත්, එය පූර්වාදර්ශයට ගනිමින් ලොව පුරා සිටින පුද්ගලයන් තමන්ට එරෙහි අන්තර්ගත ඉවත් කරගැනීමට ඉන්දියානු අධිකරණ වෙත පැමිණීමෙන් ඉන්දීය නීති පද්ධතියට දරාගත නොහැකි අතිරේක බරක් (Floodgates argument) ඇතිවනු ඇත.
පෙත්සම්කාර නවාස් පාර්ශවයේ ප්රතිචාරය:
- අන්තර්ජාලය සීමා මායිම් නොමැති අවකාශයකි. අදාළ අපහාසාත්මක අන්තර්ගතය ඉන්දියාව තුළ ද ප්රවේශ විය හැකි (Accessible) බැවින්, එය ඉන්දීය අධිකරණ බල ප්රදේශයට නිතැතින්ම යටත් වේ.
- අදාළ ලිපි රචනා කළ සමහර කතුවරුන් මේ වන විට ශ්රී ලංකාවෙන් පිටත එක්සත් රාජධානිය (UK) වැනි රටවල පදිංචිව සිටින බව සනාථ වී ඇත.
- ගූගල් යනු තොරතුරු ගබඩා කරන අතරමැදි වේදිකාවක් (Intermediary) වුවද, නිල වශයෙන් දැනුම් දීමෙන් (Notice) පසුව ද අදාළ හානිකර අන්තර්ගතයන් ඉවත් නොකරන්නේ නම්, ඔවුන්ට නීතිමය වගකීමෙන් (Intermediary Liability) නිදහස් විය නොහැක.
අධිකරණයේ වත්මන් තීරණ සහ ඉදිරි පියවර
මෙම නඩුව සම්බන්ධයෙන් මාර්තු 05 වැනි දින ගූගල් සමාගමට සහ ඉන්දීය රජයට නොතීසි නිකුත් කෙරුණු අතර, ගරු විනිසුරු සචින් ශංකර් මගදුම් (Sachin Shanker Magadum) ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඒක පුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලක් හමුවේ එය විභාගයට ගැනිණි.
එහිදී විනිසුරුවරයා විසින් ප්රධාන නියෝග කිහිපයක් නිකුත් කර ඇත:
- පෙත්සමේ ඇති තාක්ෂණික දෝෂ කිහිපයක් නිවැරදි කිරීමට නියෝග කිරීම.
- මව් සමාගම (Google LLC) නඩුවට සම්බන්ධ බැවින්, ඉන්දියානු ශාඛාව වන ‘Google India’ පාර්ශවය නඩුවෙන් ඉවත් කිරීමට උපදෙස් ලබා දීම.
- නඩුව යළි 2026 අප්රේල් 06 දින කැඳවීමට තීරණය කිරීම.
විචාරාත්මක සමාලෝචනය: ඩිජිටල් යුගයට නව මංසන්ධියක්
විනිසුරු ඒ.එච්.එම්.ඩී. නවාස් මහතාගේ මෙම නීතිමය පියවර හුදෙක් එක් පුද්ගලයෙකුගේ කීර්තිනාමය ආරක්ෂා කර ගැනීමේ සටනක් පමණක් නොවේ. එය “අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ නිදහස” (Freedom of Expression) සහ “පුද්ගල කීර්තිනාමය සුරැකීමේ අයිතිය” (Right to Reputation) අතර තුලනයක් අපේක්ෂා කරන, ජාත්යන්තර මට්ටමේ නීතිමය සන්ධිස්ථානයකි.
විශේෂයෙන්ම, ඩිජිටල් වේදිකාවල පළවන තොරතුරු ක්ෂණිකව දේශසීමා ඉක්මවා යන වත්මන් යුගයේදී, වගකීම් විරහිත සයිබර් අවකාශය නියාමනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් බරපතළ ප්රශ්නාර්ථයක් මතුව ඇත. ශ්රී ලාංකික ඉහළ පෙළේ විනිසුරුවරයෙකු විසින් තම ගෞරවය උදෙසා අසල්වැසි රාජ්යයක අධිකරණයකින් යුක්තිය අපේක්ෂා කිරීම හරහා, ඉදිරියේදී සයිබර් නීතිය (Cyber Jurisprudence) සහ දේශසීමා ඉක්මවූ අධිකරණ බලය (Extra-territorial Jurisdiction) සම්බන්ධයෙන් නව ගෝලීය පූර්වාදර්ශයක් ස්ථාපිත වනු නිසැකය. මීළඟ අප්රේල් මාසයේදී කර්ණාටක මහාධිකරණය ලබාදෙන තීන්දුව දෙස සමස්ත නීති ලෝකයම අවධානයෙන් බලා සිටින්නේ එබැවිනි.
ජාත්යන්තර මාධ්ය ප්රමිතීන්ට සහ නීතිමය වාර්තාකරණයේ (Legal Journalism) ශෛලියට වඩාත් උචිත වන පරිදි, වාක්ය රටා සහ ගලා යෑම (flow) තවදුරටත් ඔපමට්ටම් කර සකස් කළ ඉංග්රීසි පරිවර්තනය පහතින් දක්වා ඇත. මෙහිදී ජාත්යන්තර පාඨකයාගේ අවධානය දිනාගන්නා ආකාරයේ ප්රබල වාක්ය ඛණ්ඩ (strong phrasing) සහ නිවැරදි නීතිමය පාරිභාෂික වචන භාවිත කර තිබේ.