ශ්රී ලංකාව දැඩි බලශක්ති අර්බුදයක අද්දරටම පැමිණ ඇති අතර, ගල්අඟුරු සැපයුම සම්බන්ධයෙන් රජය මේ වන විට අතිශය අසීරු තීරණයකට මුහුණ දී සිටී. දැනට සිටින අසාර්ථක සැපයුම්කරුවෙකු සමඟ ඉදිරියට යාම හෝ කිසිදු පළපුරුද්දක් නොමැති සමාගම් වෙත ජාතික විදුලිබල පද්ධතියේ ඉරණම භාර දීම හැර වෙනත් විකල්පයක් රජයට ඉතිරිව නොමැති බව වාර්තා වේ.
බලශක්ති ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයන් අනතුරු අඟවන්නේ, මෙම තීරණාත්මක අවස්ථාවේදී නිවැරදි පියවරක් නොගතහොත් මුළු රටම දිනකට පැය 13ක් දක්වා දීර්ඝ විදුලි කප්පාදුවකට ඇද වැටීමේ අවදානමක් පවතින බවයි.
ගුණාත්මක ගල්අඟුරු හිඟය සහ පවතින අවදානම
දැනට මෙරට බලශක්ති උත්පාදනය සඳහා පවතින ගල්අඟුරු තොග සම්බන්ධයෙන් බරපතල ගැටලු කිහිපයක් පැන නැගී ඇත:
- බාල මට්ටමේ තොග: දැනට මෙරට පවතින ගල්අඟුරු අවම ගුණාත්මකභාවයකින් යුක්ත වීම හේතුවෙන් විදුලි ජනනය අඩාල වීමේ අවදානමක් පවතී.
- සංචිත පහත වැටීම: දැනට සිටින සැපයුම්කරු නියමිත කාලසටහනට අනුව තොග ලබා නොදීම නිසා ජාතික ගල්අඟුරු සංචිතය අන්තරායකර ලෙස පහත වැටී ඇත.
- මෝසම් වැසි බාධාව: මැයි මස මුල් සතියේදී නිරිතදිග මෝසම් වැසි ආරම්භ වීමට නියමිතය. මුහුද රළු වීමට පෙර ගල්අඟුරු ගොඩබෑමේ මෙහෙයුම් අවසන් කළ යුතු බැවින්, ඉහළ ගුණාත්මකභාවයෙන් යුත් ගල්අඟුරු වහාම ආනයනය කිරීම අත්යවශ්ය වී තිබේ.
ගැටලුකාරී ටෙන්ඩර් ක්රියාවලිය
පවතින හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා රජය පසුගියදා කැඳවූ ජාත්යන්තර ටෙන්ඩරය සඳහා ප්රධාන ගෝලීය සැපයුම්කරුවන් ඉදිරිපත් වී නොමැති අතර, ඇතැම් සමාගම් ඉදිරිපත් කළ කොන්දේසි ප්රායෝගික නොවන මට්ටමක පවතී.
මෙහිදී අවම මිලක් ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ මීට පෙරද බාල ගල්අඟුරු සැපයූ බවට සහ නියමිත වේලාවට නැව් ලබා නොදුන් බවට චෝදනා එල්ල වූ සැපයුම්කරුවාමය. එම සැපයුම්කරු ටෙන්ඩරයෙන් පසුව මෙට්රික් ටොන් එකකට ඇමරිකානු ඩොලර් 20ක මිල වැඩි කිරීමක් ද ඉල්ලා ඇති බව වාර්තා වේ.
පවතින දැඩි ප්රසම්පාදන නීති රීති හේතුවෙන්, රජයට දැන් තෝරා ගැනීමට ඉතිරිව ඇත්තේ සමාගම් දෙකක් පමණි:
- TARANJOT Resources (Pvt) Ltd: වාර්තා වන අන්දමට මෙම සමාගම මේ වන විට නීතිමය වශයෙන් බංකොලොත්භාවයට (Insolvency) පත්වීමේ ක්රියාවලියක පවතී.
- A2A Trading FZE: ශ්රී ලංකාවට ගල්අඟුරු සැපයීමේ කිසිදු පූර්ව පළපුරුද්දක් නොමැති සමාගමකි.
අහිතකර ගෝලීය වෙළඳපොළ තත්ත්වය
ගෝලීය බලශක්ති වෙළඳපොළේ ද ගල්අඟුරු මිල වේගයෙන් ඉහළ යමින් පවතින අතර, එය මෙට්රික් ටොන් එකක් ඩොලර් 200 සීමාව ඉක්මවා යනු ඇතැයි අනුමාන කෙරේ. යුරෝපය සිය බලශක්ති අවශ්යතා සඳහා යළි ගල්අඟුරු වෙත යොමු වීම සහ නැව් ගාස්තු ඉහළ යාම හේතුවෙන් ජාත්යන්තර වෙළඳපොළෙන් ගල්අඟුරු සපයා ගැනීම ශ්රී ලංකාව වැනි රටකට අතිශය අසීරු වී ඇත.
මිලියන 22ක ජනතාවගේ ඉරණම තීරණය කරන තීන්දුව
මෙවැනි අවදානම් සහගත පසුබිමක, පළපුරුද්දක් නොමැති හෝ මූල්යමය වශයෙන් අස්ථාවර සමාගමකට මෙරට බලශක්ති සුරක්ෂිතතාව භාර දීම බරපතල ප්රතිවිපාක ගෙන දිය හැකිය. මාර්තු 20 වන විට මෙම ටෙන්ඩරය පිරිනැමිය යුතු අතර, එසේ වුවහොත් පමණක් අප්රේල් 10 වන විට ගල්අඟුරු නැව් මෙරටට ළඟා වනු ඇත.
කැබිනට් මණ්ඩලය ඉදිරි දින කිහිපයේදී ගන්නා තීරණය රටේ ආර්ථිකය, සෞඛ්ය ක්ෂේත්රය සහ පොදු ජන ජීවිතය අන්ධකාරයෙන් ගලවා ගන්නේද නැද්ද යන්න තීරණය කරන තීරණාත්මක සාධකය වනු ඇත.