පසුගිය කාලසීමාව පුරා ශ්රී ලංකාවේ ප්රමුඛ පෙළේ සුපිරි වෙළඳසැල් ජාල (Cargills, Keells, Arpico, Laughs) හරහා භාණ්ඩ මිලදී ගැනීමේදී මෙතෙක් නොමිලේ ලබාදුන් ‘ග්රොසරි බෑග්’ (Grocery Bags) සඳහා රුපියල් 3 සිට 5 දක්වා මුදලක් අය කිරීමට පියවර ගෙන ඇත. පරිසරය සුරැකීමේ අරමුණින් “ප්ලාස්ටික් භාවිතය අවම කිරීම” මෙයට හේතුව ලෙස දැක්වුවද, මෙහි යටිපෙළ පරීක්ෂා කිරීමේදී මතු වන්නේ බරපතල ගැටලු සමුදායකි.
1. සංඛ්යාලේඛන දෙස බැලූ විට පෙනෙන ‘මහා පරිමාණ‘ සූරාකෑම
ලංකාවේ ප්රධාන සුපිරි වෙළඳසැල් ජාලයන්හි දෛනික ගනුදෙනු දත්ත නිල වශයෙන් ප්රසිද්ධ නොකළත්, වාර්ෂික වාර්තා සහ වෙළඳපල පර්යේෂණ අනුව දළ විශ්ලේෂණයක් මෙසේය:
- අවුට්ලට් ප්රමාණය: කාගිල්ස් (500+), කීල්ස් (130+), ආර්පිකෝ සහ අනෙකුත් ජාල සමඟ දිවයින පුරා ප්රධාන පෙළේ සුපිරි වෙළඳසැල් 800කට අධික ප්රමාණයක් ඇත.
- දෛනික පාරිභෝගික සංඛ්යාව: දළ වශයෙන් දිනකට ලක්ෂ 10කට (මිලියනයක්) අධික පාරිභෝගිකයින් පිරිසක් මෙම සැල් වෙත පැමිණෙති.
- බෑග් අලෙවිය: ඉන් 60%ක් පමණ පිරිසක් අවම වශයෙන් එක් බෑගයක් හෝ මුදලට ලබා ගන්නේ යැයි උපකල්පනය කළහොත්, දිනකට අලෙවි වන බෑග් ප්රමාණය 600,000කි.
- දෛනික ආදායම: බෑගයක සාමාන්ය මිල රු. 5ක් ලෙස ගතහොත්, දිනකට රුපියල් ලක්ෂ 30ක (මිලියන 3ක) අමතර ආදායමක් ව්යාපාරිකයින් අතට පත්වේ.
- මාසික ආදායම: මෙය මසකට රුපියල් මිලියන 90ක් වැනි දැවැන්ත මුදලකි.
2. මෙම මුදල් යන්නේ කාගේ සාක්කුවටද?
වඩාත්ම මතභේදාත්මක කරුණ වන්නේ මෙයයි. සාමාන්යයෙන් රජය විසින් පනවන ‘පරිසර බද්දක්’ (Green Tax) නම්, එම මුදල මහා භාණ්ඩාගාරයට හෝ මධ්යම පරිසර අධිකාරියට (CEA) යා යුතුය. නමුත් වර්තමානයේ පාරිභෝගිකයාගෙන් අය කරන මෙම රුපියල් 5ක මුදල සෘජුවම බැර වන්නේ අදාළ ව්යාපාරික ආයතනයේ ලාභ ගිණුමටයි.
මෙම පනත හෝ රෙගුලාසිය හරහා සිදුව ඇත්තේ:
- ව්යාපාරිකයාට මෙතෙක් බෑග් සඳහා වැය වූ පිරිවැය (Cost) ඉතිරි වීම.
- පිරිවැයක් වූ බෑගය දැන් ‘ලාභ ලබන භාණ්ඩයක්’ (Product) බවට පත්වීම.
- පරිසරය සුරැකීමේ නාමයෙන් පාරිභෝගිකයා මත අමතර බරක් පැටවීම.
3. පනතේ ඇති ‘හිස්තැන්’ සහ අමාත්යංශයේ වගකීම
පරිසර අමාත්යංශය සහ මධ්යම පරිසර අධිකාරිය මීට පෙර මයික්රෝන 20ට අඩු ප්ලාස්ටික් තහනම් කළද, සුපිරි වෙළඳසැල්වල අලෙවි කරන්නේ ඊට වඩා වැඩි ඝනකමින් යුත් හෝ ‘Compostable’ ලෙස හැඳින්වෙන බෑග්ය.
මෙහි ඇති අසාධාරණය කුමක්ද? සැබෑ පරිසර හිතකාමී වැඩපිළිවෙලක් නම්, ප්ලාස්ටික් බෑග් නිෂ්පාදනය කරන කර්මාන්තශාලා සඳහා සහන ලබා දී ඒවා රෙදි හෝ කඩදාසි බෑග් නිෂ්පාදනයට යොමු කළ යුතුය. නමුත් සිදු වී ඇත්තේ ප්ලාස්ටික් බෑගය මුදලට විකුණා ලාභ ලැබීමට ව්යාපාරිකයාට අවස්ථාව සලසා දීමයි.
“මෙය තහනමක් නොව, නොමිලේ දුන් දෙය මුදලට විකුණන අතයට ගනුදෙනුවකි.”
4. විසඳුම විය යුත්තේ කුමක්ද?
- ගිණුම්කරණය: මෙම බෑග්වලින් ලැබෙන ආදායම ව්යාපාරිකයාට නොව, ‘ජාතික පරිසර අරමුදලකට’ බැර කළ යුතුය.
- විකල්ප හඳුන්වාදීම: පාරිභෝගිකයාට රෙදි බෑග් හෝ කඩදාසි බෑග් නිෂ්පාදනය කරන සුළු පරිමාණ කර්මාන්තකරුවන්ට රජය සහ මෙම ව්යාපාරිකයින් අනුග්රහය දැක්විය යුතුය.
- විනිවිදභාවය: දිනකට අලෙවි වන බෑග් ප්රමාණය සහ ඉන් එකතු වන මුදල පිළිබඳ වාර්තාවක් මධ්යම පරිසර අධිකාරිය වෙත ඉදිරිපත් කිරීම අනිවාර්ය කළ යුතුය.
පරිසරය සුරැකීම සැමගේ වගකීමක් වුවද, එය ව්යාපාරිකයින්ට ලාභ ලැබීමේ මාර්ගයක් නොවිය යුතුය. පාරිභෝගිකයා ගසාකන මෙම “බෑග් මාෆියාව” නැවැත්වීමට නම්, රජය වහාම මැදිහත් වී මෙම මුදල් රජයේ භාණ්ඩාගාරයට හෝ පරිසර සංරක්ෂණ ව්යාපෘති සඳහා යෙදවීමට නීති සම්පාදනය කළ යුතුය.
මෙය පිළිබඳව ඔබේ අදහස කුමක්ද? ඔබත් සුපිරි වෙළඳසැලකට ගිය විට මෙම අසාධාරණයට ලක්වී තිබේද? පහතින් අදහස් දක්වන්න.
මීළඟ කොටසින්: ප්ලාස්ටික් බෑග් වෙනුවට භාවිත කළ හැකි ලාභදායී සහ පරිසර හිතකාමී විකල්ප පිළිබඳව හෝ ලෝකයේ අනෙකුත් රටවල් ප්ලාස්ටික් බෑග් ගාස්තු කළමනාකරණය කරන ආකාර.