දශක ගණනාවක් පුරා ශ්රී ලංකාවේ නාගරික මෙන්ම ග්රාමීය පරිසරයේද නොවිසඳුණු සමාජ සහ සෞඛ්ය ගැටලුවක් බවට පත්ව තිබූ අයාලයේ යන සුනඛ ගහනය සහ ජලභීතිකා අවදානම පාලනය කිරීම උදෙසා රජය විසින් “ජලභීතිකා තුරන් කිරීම සහ සුනඛ ලියාපදිංචි කිරීමේ පනත් කෙටුම්පත” (Elimination of Rabies and Registration of Dogs Bill) සභාගත කර ඇත. මෙම නීතිමය රාමුව මගින් හිමිකරුවන් සහිත සුනඛයන් වාර්ෂිකව ලියාපදිංචි කිරීම, අභිජනන මධ්යස්ථාන නියාමනය, ආනයනික සුනඛයන් සඳහා නිරෝධායන නීති රීති මෙන්ම අයාලයේ යන සුනඛයන් සම්බන්ධයෙන් මානුෂීය ප්රවේශයක් යෝජනා කර තිබේ.
නව පනත් කෙටුම්පතේ ප්රධාන නීතිමය ප්රතිපාදන
- අනිවාර්ය වාර්ෂික ලියාපදිංචිය: සති 06කට වැඩි සියලුම සුනඛයන් ජලභීතිකා එන්නත ලබා දී අදාළ පළාත් පාලන ආයතනයේ වාර්ෂිකව ලියාපදිංචි කළ යුතුය. මෙම වගකීම පැහැර හරින හිමිකරුවන්ට ලියාපදිංචි ගාස්තුවට අමතරව රුපියල් 2,000ක දඩයක් පැනවේ.
- අයාලයේ යන සුනඛයන් පාලනය (CNVR Strategy): නිදැල්ලේ සැරිසරන සුනඛයන් අල්ලා වන්ධ්යාකරණය කිරීම, එන්නත් කිරීම, හඳුනාගැනීමේ සලකුණක් යෙදීම, රඳවාගෙන රැකබලා ගැනීම සහ නැවත මුදාහැරීම (Catch-Neuter-Vaccinate-Release) පළාත් පාලන ආයතනවල වගකීමක් බවට පත් කර ඇත.
- වාණිජ අභිජනනය නියාමනය: වාණිජ අරමුණු සඳහා සුනඛයන් අභිජනනය කරන මධ්යස්ථාන සඳහා පළාත් පාලන ආයතනවලින් බලපත්ර ලබාගැනීම අනිවාර්ය වන අතර සතුන්ගේ සුබසාධනය සහ සෞඛ්ය ආරක්ෂාව තහවුරු කළ යුතුය.
- ආනයනික නිරෝධායනය: විදේශයන්ගෙන් මෙරටට ගෙන එනු ලබන සුනඛයන් සඳහා දින 30ක අනිවාර්ය නිරෝධායන කාලසීමාවක් පනවා ඇති අතර, එහි වියදම් ආනයනකරු විසින් දැරිය යුතුය.
නව නීති පද්ධතියේ වාසි සහ අවාසි විශ්ලේෂණය
නව පනත් කෙටුම්පත ක්රියාත්මක වීමත් සමඟ මහජන සෞඛ්ය ක්ෂේත්රයේ දැවැන්ත ප්රගතියක් අපේක්ෂා කළ හැකිය. ජලභීතිකා රෝගය රටින් සම්පූර්ණයෙන්ම තුරන් කිරීමටත්, සුනඛ සපාකෑම් නිසා සිදුවන ජීවිත හානි අවම කරගැනීමටත් මෙයින් මහඟු පිටිවහලක් ලැබෙනු ඇත. එසේම, අතීතයේ පැවති අමානුෂික ඝාතන ක්රමවේද වෙනුවට විද්යාත්මක හා මානුෂීය වන්ධ්යාකරණ පියවර අනුගමනය කිරීම සත්ව සුබසාධනය උදෙසා තබන ලද තීරණාත්මක පියවරකි. වීදි පුරා සැරිසරන සතුන් අඩුවීම හරහා සිදු වන මාර්ග අනතුරු අවම වීමත්, අක්රමවත් ලෙස සතුන්ට වධහිංසා පමුණුවමින් සිදුකරන වාණිජ අභිජනන මධ්යස්ථාන (puppy mills) නියාමනය වීමත් මෙමගින් ලැබෙන අනෙකුත් ප්රධාන වාසි අතර වේ.
කෙසේ වෙතත්, මෙම නීති රීති ප්රායෝගිකව ක්රියාත්මක කිරීමේදී යම් යම් අභියෝග සහ අවාසිදායක තත්ත්වයන්ද මතුවිය හැකිය. විශේෂයෙන්ම පහළ ආදායම්ලාභී පවුල් සඳහා වාර්ෂික ලියාපදිංචි ගාස්තු සහ එන්නත් කිරීමේ වියදම් අමතර මූල්ය බරක් විය හැක. තවද, නීතිමය බැඳීම්වලට සහ දඩ මුදල්වලට බියෙන් ඇතැම් හිමිකරුවන් තමන් ඇතිදැඩි කරන සුනඛයන් මහමගට අතහැර දැමීමට පෙළඹුණහොත්, අයාලයේ යන සුනඛ ගහනය තාවකාලිකව ඉහළ යාමේ අවදානමක්ද පවතී. එමෙන්ම, දිවයින පුරා පිහිටි පළාත් පාලන ආයතන සතුව පවතින යටිතල පහසුකම් සහ ප්රතිපාදන ප්රමාණවත් නොවීම නිසා පනතේ ප්රතිපාදන නියමිත පරිදි ක්රියාත්මක වීමේ ප්රමාදයන් මෙන්ම, බලපත්ර ලබාදීමේ ක්රියාවලියේදී පාලනමය සහ අල්ලස් හිඩැස් නිර්මාණය වීමේ හැකියාවක්ද පවතී.
සුනඛ හිමිකාරිත්වය සහ රක්ෂණ ක්රමවේදයක (Pet Insurance) අවශ්යතාව
ලියාපදිංචි කිරීමේ ක්රියාවලිය සක්රීය වීමත් සමග, සුනඛ හිමිකරුවන් සඳහා සුරතල් සතුන් උදෙසා වන රක්ෂණ ආවරණ (Pet Insurance) හඳුන්වාදීමේ පූර්ණ හැකියාවක් රට තුළ නිර්මාණය වේ.
- තෙවන පාර්ශ්වීය වගකීම් ආවරණය (Third-Party Liability): සුනඛයෙකු විසින් වෙනත් පුද්ගලයෙකුට සිදුකරන හානියක්, සපාකෑමක් හෝ වෙනත් දේපළ හානියක් වෙනුවෙන් වන්දි ගෙවීමට හිමිකරුට සිදුවන අවස්ථාවලදී මෙම රක්ෂණය මගින් මුල්යමය ආරක්ෂාව සැලසේ.
- වෛද්ය සහ සෞඛ්ය ආවරණ: හදිසි අනතුරු, ශල්යකර්ම සහ බෝවන රෝග සඳහා වන ඉහළ පශු වෛද්ය වියදම් පියවා ගැනීමට සුරතල් සතුන්ගේ රක්ෂණය උපකාරී වේ.
- ලියාපදිංචිය සමග සම්බන්ධ කිරීම: ලියාපදිංචි බලපත්රය ලබා ගැනීමේදී මූලික රක්ෂණ ආවරණයක් අනිවාර්ය කිරීම මගින් හිමිකරුවන් සතුන් අතහැර දැමීමේ ප්රවණතාව අවම කරගත හැකිය.
ජාත්යන්තර පූර්වාදර්ශ සහ සාර්ථක ආකෘති
- නෙදර්ලන්තය (Netherlands): ලෝකයේ ප්රථම වරට අයාලයේ යන සුනඛයන්ගෙන් තොර රට බවට පත්වූයේ CNVR (Catch, Neuter, Vaccinate, Return) ක්රමවේදය තදින් ක්රියාත්මක කිරීම සහ සුනඛයන් මිලදී ගැනීමට වඩා හදාවඩා ගැනීමට (Adopt) ජනතාව උනන්දු කරවන බදු ප්රතිපත්තියක් හරහාය.
- එක්සත් රාජධානිය (Microchipping Mandate): සුනඛයන් ලියාපදිංචි කිරීමට අමතරව සිරුර තුළට ක්ෂුද්ර චිපයක් (Microchip) ඇතුළත් කිරීම අනිවාර්ය කර ඇත. එමගින් මංමුලා වූ හෝ අතහැර දැමූ සතුන්ගේ හිමිකරුවන් පහසුවෙන් හඳුනාගෙන නීතිමය පියවර ගනු ලැබේ.
- සිංගප්පූරුව (Strict Licensing & Training): බෝවන රෝග පාලනයට අමතරව නගරබද පරිසරයක සුනඛයන් ඇති දැඩි කිරීම සඳහා අභිජනන තත්ත්වයන් සහ සුනඛයන්ගේ හැසිරීම් නියාමනයට දැඩි බලපත්ර ක්රමවේදයක් භාවිත කරයි.
ශ්රී ලංකාවේ ඉදිරිපත් කර ඇති මෙම නව පනත් කෙටුම්පත යනු කඩදාසියකට සීමා වූ නීති සමුදායක් පමණක් නොවේ. එය තිරිසන් සතුන්ගේ අයිතිවාසිකම් සුරකිමින්, මිනිස් ජීවිත සෞඛ්ය සම්පන්න ලෙස ආරක්ෂා කරන ශිෂ්ට සම්පන්න සමාජයක ආරම්භක පියවරකි. මෙම ක්රියාවලිය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා රාජ්ය යාන්ත්රණයේ විනිවිදභාවය මෙන්ම සතුන් කෙරෙහි වගකීම්සහගත ලෙස කටයුතු කරන හිමිකරුවන්ගේ සහ පුරවැසියන්ගේ සහයෝගය අත්යවශ්ය වේ.