රාජ්ය ප්රසම්පාදන ක්රියාවලීන්හි පාරදෘශ්යභාවය අභියෝගයට ලක් කරමින්, ලංකා මෙට්රෝ ට්රාන්සිට් (Lanka Metro Transit) සමාගම වෙනුවෙන් චීනයේ ‘ෆෝටොන්’ (FOTON) සුඛෝපභෝගී බස් රථ මිලදී ගැනීමේ දැවැන්ත ගනුදෙනුව වටා මේ වන විට බරපතල සැක සංකා සහ ආන්දෝලනාත්මක තත්ත්වයක් නිර්මාණය වී තිබේ.
සීමාකාරී කොන්දේසි, අත්තනෝමතික ලෙස ව්යාපෘති විෂය පථය පුළුල් කිරීම සහ රාජ්ය වගවීම පැත්තකට දැමීම යන කරුණු හේතුවෙන් මෙම ප්රසම්පාදන ක්රියාවලිය දැඩි විවේචනයට ලක්වෙමින් පවතී.
තරඟකාරිත්වය වැළැක්වූ ‘අසාමාන්ය’ ටෙන්ඩර් කොන්දේසි
මෙම ගනුදෙනුවේ වඩාත්ම කැපී පෙනෙන සහ ගැටලුසහගත තැන වන්නේ ටෙන්ඩර්කරුවන් වෙත පනවා තිබූ අධික මූල්ය බාධකයන්ය. ලංසු තබන සමාගමකට:
- රුපියල් බිලියන 6 ක වාර්ෂික පිරිවැටුමක් (Annual turnover) තිබීම,
- රුපියල් බිලියන 3 ක වැඩකරන ප්රාග්ධනයක් (Working capital) පැවැතීම,
අනිවාර්ය කර තිබිණි. ක්ෂේත්රයේ ප්රවීණයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙවැනි අසාමාන්ය කොන්දේසි මගින් සාධාරණ තරඟකාරිත්වයක් ඇති වෙනවා වෙනුවට, සුදුසුකම් ලත් සෙසු සැපයුම්කරුවන් ඉබේම හැලී ගොස්, ක්ෂේත්රයේ සිටින මූල්යමය වශයෙන් බලවත් සමාගම් කිහිපයකට පමණක් අවස්ථාව කප්පාදු වී ගිය බවයි.
තවත් කරුණක් වන්නේ මෙවැනි විශාල හා සංකීර්ණ ප්රසම්පාදනයක් සඳහා ලංසු කැඳවීමට ලබා දී තිබුණේ දින 21 ක කෙටි කාලයක් පමණක් වීමයි. මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ ගැඹුරු තාක්ෂණික හෝ මූල්ය ඇගයීමක් සිදු කිරීමට නොහැකි වන අතර, එය සමස්ත ටෙන්ඩර් ක්රියාවලියේ පාරදෘශ්යභාවය පිළිබඳවම නැවත නැවතත් ප්රශ්න මතු කරයි.
COPF අවධානය සහ කොටස් වෙළඳපොළට ලේඛන කාන්දු වීම
මෙම සිදුවීම මේ වන විට පාර්ලිමේන්තුවේ රජයේ මුදල් පිළිබඳ කාරක සභාවේ (COPF) දැඩි පරීක්ෂාවට ලක්ව තිබේ. එමෙන්ම, රහසිගත ටෙන්ඩර් ලේඛන කොටස් වෙළඳපොළ ආරංචි මාර්ග වෙත කාන්දු වූ බවට එල්ල වන බරපතල චෝදනා සම්බන්ධයෙන් වහාම ස්වාධීන පරීක්ෂණයක් පැවැත්විය යුතුව ඇත.
කුඩා ව්යාපෘතියක් හදිසියේම බිලියන 14 ක දැවැන්ත ප්රසම්පාදනයක් වූ හැටි
මහජන පරීක්ෂාවකින් තොරව මෙම ව්යාපෘතියේ ස්වරූපය අදියරෙන් අදියර වෙනස් වූ ආකාරය මූල්යමය වශයෙන් දැඩි සැකයකට කරුණකි:
- 1 අදියර: රුපියල් මිලියන 430.7 ක පිරිවැයකින් පහත් පතුල සහිත (low-floor) Foton බස් රථ 10 ක් මිලදී ගැනීම.
- 2 අදියර: නව ටෙන්ඩර් කැඳවීමකින් තොරව, මගීන් 80 දෙනෙකුට යා හැකි Foton C12 මෙට්රෝ බස් රථ 104 ක් දක්වා ව්යාපෘතිය පුළුල් කිරීම.
- 3 අදියර: හදිසියේම කැබිනට් අනුමැතිය ලබා ගනිමින්, මගීන් 49-54 අතර සංඛ්යාවකට යා හැකි දිගුදුර ධාවන (A/C) සුඛෝපභෝගී බස් රථ 600 ක් සඳහා රුපියල් බිලියන 14.4 ක දැවැන්ත මුදලක් වෙන් කිරීම.
මෙය හුදෙක් බස් රථ ප්රමාණය වැඩි කිරීමක් පමණක් නොවේ. නගරාශ්රිත කෙටිදුර ප්රවාහන ව්යාපෘතියක්, එකපාරටම දීර්ඝ distant අධිවේගී ප්රවාහන ව්යාපෘතියක් බවට මුළුමනින්ම පරිවර්තනය කිරීමකි. මෙවැනි විෂය පථ වෙනස් වීමකදී නව මගී ඉල්ලුම් තක්සේරුවක්, තාක්ෂණික පිරිවිතරයන් සහ නව ටෙන්ඩර් කැඳවීමක් අනිවාර්යයෙන්ම සිදුවිය යුතුය.
ඊට අමතරව, ප්රාදේශීය ඩිපෝ සහ ගරාජ් සෑදීමට තවත් රුපියල් බිලියන 1 ක ප්රාග්ධනයක් ඉල්ලා සිටීමෙන් පෙනී යන්නේ, මුලින් මෙම ව්යාපෘතිය නිසි සැලසුමකින් තොරව ආරම්භ කර ඇති බවයි.
හදිසිය, නීතියට උඩින් තැබිය හැකිද?
මහජනතාවට කාර්යක්ෂම ප්රවාහන සේවයක් ලබා දීමට අලුත් බස් රථ ගෙනඒම හදිසි අවශ්යතාවයක් බව ප්රවාහන අමාත්යාංශයට තර්ක කළ හැක. නමුත්, එම හදිසිය හේතුවක් කරගනිමින් රාජ්ය ප්රසම්පාදන නීති සහ පාරදෘශ්යභාවය බිලිදිය නොහැක. මුල් ටෙන්ඩරයේ පවතින නෛතික හා පටිපාටික ගැටලු නිරාකරණය නොකර මෙම ව්යාපෘතිය ඉදිරියට තල්ලු කිරීමෙන් සිදුවන්නේ, රාජ්ය ආයතන කෙරෙහි පවතින මහජන විශ්වාසය තවදුරටත් පළුදු වීම පමණි.