ශ්‍රී ලන්කන් ගුවන් සමාගමේ එයාර් බස් යානා මිලදී ගැනීමේ සිද්ධියේ සැකකරුවකු වන, මියගිය එම සමාගමේ හිටපු ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී කපිල චන්ද්‍රසේන මහතාගේ ඇපල් (Apple) ජංගම දුරකථනයේ දත්ත ලබා ගැනීම සඳහා වූ අධිකරණ නියෝගය අගෝස්තු 18 වැනිදා ඇමරිකාවේ ඇපල් සමාගම වෙත ඊමේල් මගින් යොමු කළ බව අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව (CID) කොටුව මහේස්ත්‍රාත් පසන් අමරසේන මහතා හමුවේ දැනුම් දුන්නේය.
මෙම සිද්ධියට අදාළ මහේස්ත්‍රාත් පරීක්ෂණය යළි කැඳවූ අවස්ථාවේදී අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වැඩිදුර වාර්තාවක් ඉදිරිපත් කරමින් මෙම කරුණු අධිකරණයට ඉදිරිපත් කළේය. එසේම, මියගිය සැකකරුගේ මරණ පරීක්ෂණ වාර්තාව සහ රජයේ රස පරීක්ෂක වාර්තාව මෙතෙක් ලැබී නොමැති බවද පැමිණිල්ල දැනුම් දුන් අතර, අදාළ වාර්තා කඩිනමින් අධිකරණයට යොමු කරන ලෙස හදිසි මරණ පරීක්ෂකවරයාට සහ රජයේ රස පරීක්ෂකවරයාට සිහි කැඳවීම් නිකුත් කළ මහේස්ත්‍රාත්වරයා, වැඩිදුර පරීක්ෂණ ඉදිරියට කල් තැබීමට නියෝග කළේය.
කෙසේ වෙතත්, මෙලෙස අධිකරණ නියෝගයක් යොමු කළ පමණින් ඇපල් සමාගම අදාළ ජංගම දුරකථනයේ දත්ත ශ්‍රී ලංකාවේ පොලිසියට ලබා දෙයිද? ඒ සඳහා ඇපල් සමාගමේ පවතින නීතිමය ප්‍රතිපත්තිය (Apple Policy) කෙබඳුද?
Apple සමාගමේ නීතිමය ප්‍රතිපත්තිය (Policy) කුමක්ද?
ඇපල් සමාගම පරිශීලකයින්ගේ පෞද්ගලිකත්වය (Privacy) සහ දත්ත ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් ලෝකයේ දැඩිම ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කරන තාක්ෂණික සමාගමකි. එහෙත්, නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන (Law Enforcement Agencies) විමර්ශනයක් සඳහා නිල වශයෙන් දත්ත ඉල්ලා සිටින අවස්ථාවලදී ක්‍රියාත්මක වීමට ඔවුන් වෙනම නීති පද්ධතියක් (Legal Process Guidelines) සකසා ඇත.
- සුදුසු අධිකරණ නියෝගයක් පැවතීම: ඇපල් සමාගම දත්ත ලබා දෙන්නේ අදාළ රටේ වලංගු අධිකරණ නියෝගයක් (Valid Court Order / Search Warrant) ඉදිරිපත් කළහොත් පමණි. ශ්‍රී ලංකාවේ CIDය දැනටමත් කොටුව මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයෙන් ලබාගත් නියෝගයක් ඉදිරිපත් කර ඇති බැවින් ඔවුන්ගේ පළමු කොන්දේසිය සපිරේ.
- ඇපල් සමාගම ලබා දෙන දත්ත මොනවාද?: ඇපල් සමාගමෙන් ලබාගත හැක්කේ iCloud ගිණුමේ සුරක්ෂිත කර ඇති (Cloud Backups) දත්ත පමණි. iCloud මත ඇති ඡායාරූප, Documents, Contacts, ඉමේල්, Backup කළ මැසේජ්, Apple ID එකට අදාළ විස්තර සහ Location History වැනි දත්ත ඔවුන්ගේ Server වල තිබේ නම්, නිසි අධිකරණ නියෝගයක් මත නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන ආයතන වෙත ලබාදීමට ඇපල් සමාගම කටයුතු කරයි.
- ඇපල් සමාගම ලබා නොදෙන/ලබා දිය නොහැකි දත්ත මොනවාද?: ඇපල් සමාගම කිසිඳු අවස්ථාවක Passcode/Passcode Lock එකක් සහිත iPhone එකක් “Software මගින් Unlock කර” ලබා දෙන්නේ නැත. මන්ද ඇපල් සමාගම සතුව iPhone Unlock කිරීමට “Master Key” එකක් හෝ Backdoor එකක් නොමැත. (ඇමරිකාවේ FBI ආයතනය පවා ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර විමර්ශනවලදී ඉල්ලා සිටි අවස්ථාවලදී ඇපල් සමාගම ෆෝන් Unlock කර දීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය). එමෙන්ම අදාළ පරිශීලකයා ‘Advanced Data Protection’ වැනි විශේෂ ආරක්ෂණ ක්‍රම සක්‍රිය කර තිබුණේ නම්, iCloud මත ඇති දත්ත පවා විකේතනය (Decrypt) කර ලබා දීමට ඇපල් සමාගමට හැකියාවක් නැත.
මීට පෙර ඇපල් සමාගම මෙලෙස දත්ත ලබා දී තිබේද?
ඔවු, ඇපල් සමාගම ලොව පුරා රාජ්‍යයන් සහ පොලිස් ආයතන වෙත දත්ත ලබා දී ඇත. ඇපල් සමාගම වසරකට දෙවතාවක් නිකුත් කරන “Transparency Report” (පාරදෘශ්‍යතා වාර්තාව) මගින් විවිධ රටවලින් ලැබෙන ඉල්ලීම් සහ ඒවායින් කොපමණ ප්‍රමාණයකට දත්ත ලබා දුන්නේද යන්න ප්‍රසිද්ධ කරයි. අපරාධ, මිනීමැරුම්, මූල්‍ය වංචා සහ හදිසි තත්ත්වයන්හිදී (Emergency Requests) සුදුසු නීතිමය පදනමක් ඇත්නම්, ඇපල් සමාගම ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු බොහෝ රටවල පොලිස් ඉල්ලීම් සඳහා iCloud දත්ත සපයා දී තිබේ.
කපිල චන්ද්‍රසේනගේ සිද්ධියේදී කුමක් සිදුවිය හැකිද?
ඒ අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ අධිකරණය නිකුත් කළ නිල නියෝගයට අනුකූලව කපිල චන්ද්‍රසේන මහතාගේ iCloud ගිණුමේ සුරක්ෂිත වී ඇති දත්ත (Cloud Backups) ලබා දීමට ඇපල් සමාගම නීතිමය වශයෙන් බැඳී සිටින අතර, එම දත්ත CIDය වෙත ලැබීමේ වැඩි හැකියාවක් පවතී.
කෙසේ වෙතත්, ඇපල් සමාගමේ දැඩි ආරක්ෂක සහ පෞද්ගලිකත්ව ප්‍රතිපත්තිය හේතුවෙන් භෞතික දුරකථනය (Physical iPhone) කෙලින්ම Unlock කර දීමට ඔවුන් කටයුතු නොකරනු ඇත. යම් හෙයකින් අතැතිව පවතින දුරකථනය Lock වී ඇත්නම් සහ එහි දත්ත Cloud එකට Backup වී නොමැති නම්, මෙම විමර්ශනය සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා CIDයට ඉදිරියේදී විශේෂිත ඩිජිටල් මෝඩ පරීක්ෂණ (Digital Forensics) ක්‍රමවේදයන් මත පදනම් වීමට සිදුවනු ඇත.