ලොව පුරා ඉස්ලාම් බැතිමතුන් අතිශය භක්ත්යාදරයෙන් සමරනු ලබන මිලාද් උන් නබි උත්සවය යනු හුදෙක් වාර්ෂික ආගමික දිනයක් පමණක් නොව, ඉස්ලාමීය ශිෂ්ටාචාරයේ ඓතිහාසික, දේශපාලනික සහ සමාජයීය පරිණාමය සලකුණු කෙරෙන සන්ධිස්ථානයකි.
ඓතිහාසික සහ ආගමික පසුබිම
ක්රි.ව. 570 දී සෞදි අරාබියේ මක්කම නගරයේදී මුහම්මද් නබිනායකතුමන් උපත ලැබීය. නබිනායකතුමන් ජීවත්ව සිටි සමයේ හෝ ඊට පසුව පැමිණි ප්රථම අනුගාමික පරම්පරාවන් (සහාබාවරුන්) කාලයේ ‘මිලාද් උන් නබි’ නමින් වෙනම උත්සවයක් සංවිධානය කිරීමේ සිරිතක් නොතිබිණි. ආගමික මුලාශ්රයන්ට අනුව, නබිනායකතුමන් තමන් උපන් සඳුදා දිනවල උපවාසයේ යෙදෙමින් දෙවියන් වහන්සේට කෘතඥතාව පළ කිරිම පමණක් සිදු කළහ.
උත්සවයේ ආරම්භය, නිර්මාණය වූ ප්රදේශ සහ හේතු සාධක
මිලාද් උන් නබි උත්සවය ආරම්භ වීම පිටුපස නිශ්චිත භූගෝලීය සහ දේශපාලනික පසුබිමක් පවතී:
- උතුරු අප්රිකාව (ෆාතිමිඩ් රාජවංශය): ක්රි.ව. 10 වන සියවසේදී (11 වන සියවස මුල) ඊජිප්තුව ඇතුළු උතුරු අප්රිකානු ප්රදේශ පාලනය කළ ෆාතිමිඩ් (Fatimid) ෂියා රාජවංශ සමයේදී රාජ්ය අනුග්රහය ඇතිව ප්රථම වරට මෙම සැමරුම ආරම්භ විය. එකල රාජකීය පවුලේ ප්රභූන් සහ ආගමික නායකයන් මෙහෙයවූ සංකේතාත්මක සැමරුමක් ලෙස මෙය පැවැත්විණි.
- මැදපෙරදිග සහ ඉරාකය (අර්බිල් ප්රදේශය): පසුව ක්රි.ව. 12 වන සියවස අගභාගයේදී සහ 13 වන සියවස මුලදී, වර්තමාන උතුරු ඉරාකයට අයත් අර්බිල් (Arbil) ප්රදේශයේ පාලකයා වූ මුසාෆර් අල්-දින් කොක්බුරි (Muzaffar al-Din Gökböri) විසින් මෙය මහජනතාව සහභාගී වන දැවැන්ත රාජ්ය උත්සවයක් බවට පරිවර්තනය කළේය.
ආරම්භ කිරීමට හේතු:
- කුරුස යුද්ධ හමුවේ ජනතාව එක්සේසත් කිරීම: එකල පැවැති කුරුස යුද්ධ (Crusades) හේතුවෙන් මුස්ලිම් සමාජය තුළ පැවැති අස්ථාවරත්වය සහ බිය දුරු කර, ජනතාවගේ මානසික මට්ටම ඉහළ නැංවීමට සහ එකමුතුකම ගොඩනැගීමට ශාස්තෘවරයාගේ ජීවන චරිතය නැවත මතක් කරදීම අවශ්ය විය.
- සංස්කෘතික සහ අභිමානවත් එකමුතුව: ආගමික ඉගැන්වීම් කෙරෙහි ඇති උනන්දුව නැවත ඇති කිරීම සහ ජනතාව අතර සහෝදරත්වය වර්ධනය කිරීම ප්රධාන අරමුණක් විය.
උත්සවයේ ප්රධාන අරමුණු
- ශාස්තෘවරයාගේ චරිතාපදානය හැදෑරීම: නබිනායකතුමන්ගේ සමාජයීය, දේශපාලනික සහ මානුෂීය මෙහෙවර (සීරා – Seerah) පිළිබඳව අලුත් පරම්පරාව දැනුවත් කිරීම.
- සාමය සහ සමානාත්මතාවය පැතිරවීම: ජාති, කුල හෝ වර්ණ භේදයකින් තොරව සියලු මනුෂ්යයන් සමාන බවත්, අන්යයන්ට කරුණාව දැක්විය යුතු බවත් වන පණිවිඩය සමාජගත කිරීම.
- සමාජ සේවා සහ දානමය කටයුතු: දිළිඳුන්ට සහ අසරණයන්ට ආහාර හා උපකාර සපයමින් මානවදයානුකම්පාව ප්රායෝගිකව පෙන්වීම.
වත්මන් ශ්රී ලංකාවට ඇති වැදගත්කම
බහුවාර්ගික සහ බහුආගමික රටක් වන ශ්රී ලංකාව වර්තමානයේ මුහුණ දෙන සමාජයීය සහ ආර්ථික අභියෝග හමුවේ මිලාද් උන් නබි උත්සවයේ පණිවිඩය ඉතා තීරණාත්මක වේ:
- සමාජ සහජීවනය සහ අන්යෝන්ය ගෞරවය: නබිනායකතුමන් අන්ය ආගමිකයන් සමඟ පැවැත්වූ සහජීවන සහ ගෞරවනීය සබඳතා ශ්රී ලාංකේය ජාතීන් අතර පවතින සැකය සහ අතෘප්තිය දුරු කිරීමට හොඳම ආදර්ශයකි.
- සානුකම්පිත නායකත්වය සහ මානවවාදය: රට තුළ පවතින ආර්ථික දුෂ්කරතා හමුවේ අසරණ වූවන්ට උපකාර කිරීම (දානමය කටයුතු) සහ සමාජ විෂමතාවයන් අවම කිරීමට ක්රියා කිරීම මෙරට මුස්ලිම් සහ නොවන සියලු ප්රජාවන්ට එකසේ වැදගත් වේ.
- සන්සුන්බව සහ සදාචාර සම්පන්න බව: ගැටුම් නිරාකරණය, ඉවසීම සහ කරුණාව මූලික කරගත් උන්වහන්සේගේ මූලධර්ම සමාජීය ස්ථාවරත්වය තහවුරු කිරීමට ශ්රී ලංකාවට අත්යවශ්ය සාධකයකි.
මිලාද් උන් නබි යනු අතීත සිදුවීමක් සැමරීමට එහා ගිය, වර්තමාන සමාජය යහපත් මගට යොමු කෙරෙන මානවවාදී ආදර්ශයන් ප්රායෝගිකව ජීවිතයට එක් කරගැනීමේ වටිනා අවස්ථාවකි. HariDeshayaLk වෙතින් ලෝවාසී සියලු ඉස්ලාම් බැතිමතුන්ට සුභ මිලාද් උන් නබි දිනයක් වේවායි පතමු!