– ක්රිස්ටෝපර් ලෑම්බ් ගේ විශ්ලේෂණයකි
පසුගිය අඟහරුවාදා රාත්රියේ තද සුළං සහිත කැස්ටල් ගන්ඩොල්ෆෝ (Castel Gandolfo) හිදී, මම XIV වන ලියෝ පාප්තුමා වෙතින් එක්තරා ප්රශ්නයක් විමසුවෙමි. මැදපෙරදිග කලාපය තුළ යුද්ධය උත්සන්න වීමේ දැඩි අවදානමක් පවතින පසුබිමක, ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් ඇතුළු එක්සත් ජනපදයේ සහ ඊශ්රායලයේ නායකයින් වෙත ලබා දීමට යම් පණිවිඩයක් එතුමන් සතුව තිබේදැයි දැනගැනීම මගේ අරමුණ විය.
(අප්රේල් 3 වන දින වතිකානුවේ ශාන්ත පීතර බැසිලිකාවේ පැවති මහ සිකුරාදා දේව මෙහෙයේ මූලිකත්වය දරන XIV වන ලියෝ පාප්තුමා. (Alessandra Benedetti/Corbis/Getty Images)
එතුමන් ලබාදුන් පිළිතුර බෙහෙවින් අර්ථවත් එකකි. ඉංග්රීසි භාෂාවෙන් අදහස් දැක්වූ මෙම ප්රථම ඇමරිකානු පාප්වරයා ප්රකාශ කළේ, ඉරානය සමඟ පවතින යුද්ධය අවසන් කිරීම සඳහා ජනාධිපති ට්රම්ප් යම් “පිටවීමේ මාර්ගයක්” (off-ramp) සොයාගනු ඇතැයි තමා අපේක්ෂා කරන බවයි. තවද, වහාම ප්රචණ්ඩත්වය නතර කරන ලෙසත්, සාකච්ඡා මාර්ගයට එළඹෙන ලෙසත් එතුමන් ලෝක නායකයින්ගෙන් ඉල්ලා සිටියේය.
පාප්වරුන් ලෝක නායකයින්ගේ නම් සෘජුවම ප්රසිද්ධියේ සඳහන් කරන්නේ ඉතා කලාතුරකිනි. ලියෝ පාප්තුමා ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ නම මෙලෙස ප්රසිද්ධියේ සඳහන් කළ පළමු අවස්ථාවන්ගෙන් එකක් ලෙස මෙය හැඳින්විය හැක. පවතින යුද වාතාවරණය එතුමන්ගේ මනසට කෙතරම් බරක් වී ඇත්ද යන්න මෙමගින් ගම්ය වන අතර, එතුමන් සිය අදහස් ප්රකාශ කළේ ධවල මන්දිරයට ඉතා පැහැදිලිව ඇසෙන සහ තේරුම් ගත හැකි ආකාරයේ භාෂාවකිනි.
වර්තමාන ලෝක දේශපාලන වේදිකාවේ සිටින වඩාත්ම කැපී පෙනෙන එක්සත් ජනපද නායකයින් දෙදෙනා අතර ඇති ප්රතිවිරෝධය ද මෙමගින් මනාව ඉස්මතු විය. එක් පසෙකින් සිටින්නේ ප්රසිද්ධිය පසුපස හඹා නොයන, ඉතා මෘදු සහ සංයමයෙන් යුත් චරිතයක් ලෙස ප්රකට, චිකාගෝ නුවර උපන් ඔගස්ටීනියානු නිකායික පූජකවරයෙකු වන ලියෝ පාප්තුමාය. අනෙක් පසින් සිටින්නේ, ගෝලීය දේශපාලනය නිරන්තරයෙන් කැලඹීමට ලක් කරන, ප්රවෘත්තිවල නිතරම දක්නට ලැබෙන ප්රබල චරිතයක් වන ජනාධිපති ට්රම්ප්ය.
යුද්ධය අවසන් කිරීම වෙනුවෙන් නැගෙන ප්රබල හඬක්
ලියෝ පාප්තුමා යනු ගැටුම් ඇති කරගන්නා ස්වභාවයේ අයෙකු නොවුණද, එක්සත් ජනපද-ඊශ්රායල සහ ඉරානය අතර පවතින යුද්ධය පිළිබඳව එතුමන් මේ දිනවල දැඩි ලෙස අදහස් දක්වමින් සිටී. පාප්තුමා මෙම ස්ථාවරයේ පිහිටා කටයුතු කරන්නේ, එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක ලේකම් පීට් හෙග්සෙත් (Pete Hegseth) වැනි අය මෙම යුදමය ප්රයත්නයට දෙවියන්ගේ ආශිර්වාදය හිමිවන බව පෙන්වා දීමට ශුද්ධ ලියවිලි පවා උපුටා දක්වමින් එය සාධාරණීකරණය කිරීමට උත්සාහ දරන පසුබිමකය.
එහෙත්, ලියෝ පාප්තුමා මෙම මතවාදය දැඩිව ප්රතික්ෂේප කර ඇත. ශුද්ධෝත්තම සතියේ ආරම්භය සනිටුහන් කරන තල් ඉරිදා (Palm Sunday) එතුමන් පැවසුවේ, “යේසුස් වහන්සේ යනු සාමයේ රජුය. උන්වහන්සේ යුද්ධය ප්රතික්ෂේප කරයි. යුද්ධය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා කිසිවෙකුටත් උන්වහන්සේගේ නාමය භාවිතා කළ නොහැක,” යනුවෙනි. “යුද්ධ කරන අයගේ යාච්ඤාවලට උන්වහන්සේ සවන් නොදෙන අතර ඒවා ප්රතික්ෂේප කරති,” යැයි ද එතුමන් වැඩිදුරටත් ප්රකාශ කළේය. හෙග්සෙත් මෙන්ම ලියෝ පාප්තුමාද ශුද්ධ ලියවිල්ල උපුටා දැක්වූ නමුත්, පාප්තුමාගේ අරමුණ වූයේ යුද්ධ කරන අයගේ දෑත් “ලේ වලින් පිරී ඇති” බව අවධාරණය කිරීමයි.
ඉතාලි ජාතික දේවධර්මාචාර්යවරයෙකු සහ දාර්ශනිකයෙකු වන මාර්සෙලෝ නේරි ඇපියා ආයතනය (Appia Institute) වෙත ලියූ ලිපියක මෙය මෙසේ විස්තර කර තිබුණි: “කතෝලික සභාවේ ඉතිහාසයේ පළමු ඇමරිකානු පාප්වරයා, හෙග්සෙත් මහතා විසින් දෙවියන්ගේ නාමයෙන් ප්රචණ්ඩත්වය සාධාරණීකරණය කිරීම සඳහා ගෙනෙන තර්කයට දැඩිව විරුද්ධ වන බව ඉතා පැහැදිලිය.”
ලියෝ පාප්තුමාගේ මෘදු බාහිර පෙනුම පිටුපස සැඟවී ඇත්තේ ඉතා දැඩි අධිෂ්ඨානයකි. පසුගිය අඟහරුවාදා, රෝමයෙන් පිටත පිහිටි සිය විවේකාගාරයේ දවසක් ගත කිරීමෙන් අනතුරුව මාධ්යවේදීන්ට අදහස් දැක්වීමට පැමිණි එතුමන්ට, ලෝකයට ප්රබල පණිවිඩයක් දීමට අවශ්ය වී තිබූ අතර එහිදී එතුමන් “පාස්කු සටන් විරාමයක්” ඉල්ලා සිටියේය. යුද්ධය අවසන් කිරීම වෙනුවෙන් පෙනී සිටින ප්රබලම හඬක් බවට ලියෝ පාප්තුමා මේ වන විට පත්වෙමින් සිටින අතර, මහ සිකුරාදා දින එතුමන් ඊශ්රායලයේ සහ යුක්රේනයේ ජනාධිපතිවරුන් සමඟ වෙන වෙනම දුරකථන සංවාද පවත්වමින් සාමය උදෙසා වූ සිය ශුද්ධෝත්තම සතියේ මෙහෙවර තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන ගියේය.
මාර්තු 27 වන දින අලුයම ටෙහෙරානයට එල්ල වූ ගුවන් ප්රහාරයකින් විනාශ වූ නේවාසික ගොඩනැගිල්ලක සුන්බුන් අතරින් දිවි ගලවාගත් අය සොයන ඉරාන වැසියන් සහ හදිසි සහන සේවකයින්. (Majid Saeedi/Getty Images)
වොෂින්ටන් ඩී.සී. හි අගරදගුරු කාදිනල් රොබට් මැක්එල්රෝයි, ලියෝ පාප්තුමාගේ තල් ඉරිදා ප්රකාශයට ප්රතිචාර දක්වමින් CNN පුවත් සේවය වෙත මෙසේ පැවසීය:
“මෙම යුද්ධයේ අඛණ්ඩ ගෝලීය විනාශකාරීත්වය විසින් අපට පෙන්වා දෙන්නේ ඉරානයට පහර දීමට අපව පොළඹවාලූ මිත්යාවන්ගේ ස්වභාවයයි. සාමයේ කුමාරයාගේ අනුගාමිකයින්ට මෙම විනාශකාරීත්වය සහ මිත්යාවන්ගේ චක්රය හමුවේ ඇත්තේ එකම එක අනිවාර්ය කාර්යයක් පමණි: එනම් වහාම මෙම ගැටුම අවසන් කිරීමයි. සදාචාරාත්මකව නීත්යානුකූල නොවන යුද්ධයකදී පවා දෙවියන් වහන්සේ අපේ පැත්තේ සිටිනවා යැයි අහංකාර ලෙස සිතීමෙන් අප වැළකී සිටිය යුතු බව ලියෝ පාප්තුමා අපට කියා දෙනවා යැයි මම සිතමි.”
එක්සත් ජනපද විදේශ ප්රතිපත්තියේ සදාචාරාත්මක සම්මතයන් පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධි නිබන්ධනයක් රචනා කර ඇති කාදිනල් මැක්එල්රෝයි, ඉරාන යුද්ධය කතෝලික පල්ලියේ “සාධාරණ යුද්ධයක්” (just war) පිළිබඳ මූලධර්මවලට අනුකූල නොවන බව විශ්වාස කරයි. (එම මූලධර්ම මගින් සදාචාරාත්මකව සාධාරණීකරණය කළ හැකි ගැටුමක් සඳහා පැහැදිලි නිර්ණායක පෙන්වා දී ඇත). එක්සත් ජනපද හමුදා සේවා අගරදගුරු තිමෝති බ්රොග්ලියෝ ද එම මතයම දරයි. පාස්කු ඉරිදා විකාශය වීමට නියමිත සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ඔහු CBS පුවත් සේවයට පැවසුවේ, ඉරානයෙන් “න්යෂ්ටික අවි තර්ජනයක්” මතු වුවද, මෙම යුද්ධය සැබෑ තර්ජනයක් මතු වීමටත් පෙර ඒ වෙනුවෙන් කරනු ලබන පූර්ව ක්රියාමාර්ගයක් පමණක් වන බවයි.
දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමාගේ යුගය පිළිබඳ ස්මරණයක්
පසුගිය මැයි මාසයේදී ලියෝ පාප්තුමාගේ පදවි ප්රාප්තියෙන් පසු එළඹෙන පළමු ශුද්ධෝත්තම සතිය සහ පාස්කුව උදාවන්නේ දරුණු යුද වාතාවරණයක් මධ්යයේය. කිසිදා නොසිතූ අයුරින් ලෝකයේම අවධානය දිනාගත් මෙම නව භූමිකාවට අනුගත වීම සඳහා නව පාප්වරයා යම් කාලයක් ගනිමින් සිටී. මීට පෙර පැවති සාමාන්ය මතය වූයේ, එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ ප්රබලතම බලවතා ලෙස පවතින තාක් කල් ඇමරිකානුවෙකුට පාප්වරයා ලෙස තේරී පත්විය නොහැකි බවයි.
එහෙත්, ෆ්රැන්සිස් පාප්තුමාගේ අභාවයෙන් පසු රැස්වූ 2025 කොන්ක්ලේව් (Conclave) සභාව, එතුමන්ගේ අනුප්රාප්තිකයා ලෙස කාදිනල් රොබට් ප්රෙවොස්ට් තෝරා පත් කර ගනිමින් එම මතය බිඳ දැමීය. ලෝකය තුළ ඇමරිකාවේ භූමිකාව පිළිබඳ දැඩි අවිනිශ්චිතතාවයක් පවතින මොහොතක, කතෝලික සභාව තෝරාගත්තේ දශක දෙකක කාලයක් පේරු රාජ්යයේ සේවය කර ජාත්යන්තර අත්දැකීම් ඇති, එහෙත් එක්සත් ජනපදය සමඟ පමණට වඩා බද්ධ නොවූ පූජකවරයෙකුවය.
ලියෝ පාප්තුමාගේ පත්වීම, වසර 450කට පසු ඉතාලි ජාතිකයෙකු නොවන ප්රථමයා සහ පෝලන්තයෙන් පැමිණි ප්රථමයා ලෙස 1978 සීතල යුද්ධයේ උච්චතම අවස්ථාවේදී පාප් පදවියට පත් වූ දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමාගේ පදවි ප්රාප්තිය සිහිගන්වයි. 2003 වසරේදී ඉරාක යුද්ධයට එරෙහිව දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමා දැක්වූ විරෝධය සහ අද ඉරානය සම්බන්ධයෙන් ලියෝ පාප්තුමා දක්වන දැඩි ස්ථාවරය අතර පැහැදිලි සමානකම් පවතින බව විචාරකයෝ පෙන්වා දෙති.
2016 දී කතෝලික දහම වැළඳගත්, ගතානුගතික මතධාරී ඉරාන-ඇමරිකානු තීරු ලිපි රචකයෙකු සහ කතුවරයෙකු වන සොහ්රාබ් අහ්මාරි මේ සම්බන්ධයෙන් මෙසේ පැවසීය: “රෝමානු පාප්වරයෙකු යුද්ධයකට එරෙහිව මෙතරම් දැඩි ලෙස හා කඩිනමින් හඬ නැගූ අවසන් අවස්ථාව වූයේ ඉරාක යුද්ධයට පෙර ශාන්ත දෙවන ජෝන් පෝල් පාප්තුමා ගත් ක්රියාමාර්ගයයි.” ජෝන් පෝල් පාප්තුමාගේ කාලයේදී මෙන්ම, අද ද පාප්තුමාගේ අනතුරු ඇඟවීම් නොසලකා හරිමින් සිටින බවත්, ජනාධිපති ට්රම්ප්ගේ ඇතැම් කතෝලික ආධාරකරුවන් ලියෝ පාප්තුමාගේ ඉගැන්වීම් යටපත් කිරීමට හෝ ඒවාට විරුද්ධ වීමට උත්සාහ කරන බවත් අහ්මාරි CNN වෙත පැවසීය. මෙම යුද්ධය “පැහැදිලිවම අසාධාරණ” එකක් බව ඔහු වැඩිදුරටත් විස්තර කළේය.
වයස අවුරුදු 70 ක් වන ලියෝ පාප්තුමා සතුව තවමත් ප්රමාණවත් කාලයක් ඇත. එතුමන්ගේ පාප් පදවිය වත්මන් එක්සත් ජනපද පරිපාලන කාලසීමාවට වඩා කල් පවතිනු ඇති බව විශ්වාස කෙරේ. සිය පදවි ප්රාප්තියේ පළමු සංවත්සරය එළඹෙමින් තිබියදී, මෙම කැළඹිලි සහිත ලෝකය තුළ සාමය වෙනුවෙන් නැගෙන මෘදු එහෙත් ඉතා ස්ථීර හඬක් බවට ලියෝ පාප්තුමා පත්වෙමින් සිටී.
[CNN හි පළවූ Christopher Lamb ගේ “Not in God’s name: How Pope Leo is pushing back on divine justification of war” විශ්ලේෂනාත්මක ලිපියේ සිංහල අනුවර්තනයයි].