මෙරට පුවත්පත් කලාව තුළ ‘ආරක්ෂක වාර්තාකරණය’ (Defense Reporting) යන්න හුදෙක් පුවත් සැපයීමෙන් එහා ගිය, පාලකයන් වගකීමට බැඳ තබන තීරණාත්මක මෙවලමක් බවට පත් කළේ ඉක්බාල් අතාස් මහතාය. දශක පහකට අධික ඔහුගේ මාධ්ය මෙහෙවර තුළ ඔහු නොබියව කළ හෙළිදරව් කිරීම් මෙරට ඉතිහාසයේ ගමන් මඟ පවා වෙනස් කිරීමට සමත් විය.
1. ඉතිහාසය සසල කළ සුවිශේෂී හෙළිදරව් කිරීම්
ඉක්බාල් අතාස් යනු ශ්රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය පැවති සමයේ ආරක්ෂක අංශවල සිදුවූ අක්රමිකතා සහ මහා පරිමාණ දූෂණ හෙළි කළ ප්රධානතම මාධ්යවේදියාය. ඔහුගේ ‘Situation Report’ තීරුව ඉරිදා දිනට ප්රකාශයට පත් වන තෙක් මෙරට දේශපාලන බලධාරීන් මෙන්ම හමුදා ප්රධානීන් ද පසුවූයේ දැඩි නොසන්සුන්තාවයකිනි.
- මීග්-27 ගුවන් යානා ගනුදෙනුව (The MiG-27 Deal): 2006 වසරේදී ඔහු විසින් හෙළිදරව් කරන ලද යුක්රේනයෙන් මීග්-27 ප්රහාරක යානා මිලදී ගැනීමේදී සිදුවූ මහා පරිමාණ දූෂණය ඔහුගේ මාධ්ය ජීවිතයේ අතිශය තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයකි. මේ හරහා රජයේ ඉහළම බලධාරීන් පවා දැඩි අපහසුතාවයට පත් වූ අතර, ඒ වෙනුවෙන් ඔහුට එල්ල වූ මරණ තර්ජන ද සුළුපටු නොවේ.
- හමුදා ප්රසම්පාදන අක්රමිකතා: යුධ සමයේදී මිලදී ගත් අවි ආයුධ, නාවික යාත්රා සහ අනෙකුත් යුධ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් පැවති පාරදෘශ්යභාවයකින් තොර ගනුදෙනු දත්ත සහ සාක්ෂි සහිතව ඔහු ලෝකයට හෙළි කළේය.
- ආරක්ෂක විශ්ලේෂණයන්: යුද්ධයේ ගමන් මග සහ රජයේ යුධ උපායමාර්ගවල ඇති දුර්වලතා පිළිබඳව ඔහු කළ විග්රහයන් ජාත්යන්තර යුධ විශ්ලේෂකයන්ගේ පවා අවධානයට ලක් විය.
2. ජාත්යන්තර ඇගයීම් සහ සම්මාන
ඉක්බාල් අතාස් මහතා මාධ්ය නිදහස වෙනුවෙන් කළ කැපවීම වෙනුවෙන් දෙස් විදෙස් සම්මාන රාශියකින් පිදුම් ලැබීය. ඉන් වඩාත් වැදගත් සම්මාන කිහිපයක් පහත දැක්වේ:
| සම්මානය | පිරිනමන ආයතනය | වැදගත්කම |
| International Press Freedom Award (1994) | Committee to Protect Journalists (CPJ) | අනතුරු සහ තර්ජන මධ්යයේ මාධ්ය නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම වෙනුවෙන්. |
| World Press Freedom Hero (2000) | International Press Institute (IPI) | ලෝකයේ මාධ්ය නිදහස වෙනුවෙන් සටන් කළ වීරවරියන් සහ වීරයන් 50 දෙනා අතරට ඔහු ඇතුළත් විය. |
| Journalist of the Year | ශ්රී ලංකා කර්තෘ සංසදය | මෙරට පුවත්පත් කලාවට කළ විශිෂ්ටතම දායකත්වය වෙනුවෙන්. |
3. වෘත්තිය වෙනුවෙන් ගෙවූ වන්දිය
සත්යය වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම නිසා අතාස් මහතාට සිය ජීවිත කාලය පුරාම විවිධ තාඩන පීඩනවලට මුහුණ දීමට සිදුවිය.
- නිවසට එල්ල වූ ප්රහාර: 1998 වසරේදී නාඳුනන තුවක්කුකරුවන් පිරිසක් දෙහිවල පිහිටි ඔහුගේ නිවසට කඩා වැදී ඔහුගේ බිරිඳ සහ කුඩා දියණිය ඉදිරිපිට ඔහුට තර්ජනය කළහ.
- නිරන්තර තර්ජන: විවිධ ආණ්ඩු යටතේ ඔහුට එරෙහිව අපහාස නඩු පැවරීම, ඔත්තු බැලීම සහ ඔහු ජීවත් වූ ප්රදේශය වටලෑම වැනි ක්රියා නිරන්තරයෙන් සිදුවිය. ඔහු වසර ගණනාවක් දිවි ගෙවූයේ පොලිස් ආරක්ෂාව මධ්යයේය.
4. ඔහුගේ උරුමය
ඉක්බාල් අතාස් මහතා පෙන්වා දුන් වැදගත්ම පාඩම වන්නේ “මාධ්යවේදියෙකුගේ පක්ෂපාතීත්වය සැමවිටම මහජනතාවට සහ සත්යයට පමණක් විය යුතු” බවයි. ඔහු යුගයක පුවත්පත් කලාවේ සදාචාරාත්මක මිනුම්දණ්ඩක් විය. අද වන විට ගවේෂණාත්මක මාධ්යවේදය ක්රමයෙන් අභාවයට යද්දී, අතාස් මහතාගේ නික්ම යාම එම ක්ෂේත්රයේ විශාල රික්තයක් ඉතිරි කර තිබේ.