විශේෂ ගවේෂණය | මහජන සෞඛ්‍යය
සංස්කෘතික නිහඬතාව පිටුපස සැඟවී වසරකට මෙරටින් වාර්තා වන 6,000කට ආසන්න පියයුරු පිළිකා අවදානම හමුවේ, සාම්ප්‍රදායික පන්ති කාමර සීමාවන් බිඳ දමමින් මියුසියස් විද්‍යාලයේ ‘Pink Day Allies’ දියත් කළ පෙරළිකාර ප්‍රජා සත්කාරය සහ එහි ජාතික ප්‍රතිපත්තිමය වටිනාකම පිළිබඳ සායනික හා සමාජ-විද්‍යාත්මක විමර්ශනයක්.
ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ (WHO) දත්තයන්ට අනුව, ගෝලීයව කාන්තා ප්‍රජාව මුහුණ දෙන ප්‍රමුඛතම ඔන්කොලොජිකල් අභියෝගය (oncological challenge) වන්නේ පියයුරු පිළිකාවයි (Breast Cancer). ශ්‍රී ලංකාවේ සෞඛ්‍ය දර්ශක තුළද කාන්තා පිළිකා අතර අංක එකේ ස්ථානය ගන්නේ මෙම තත්ත්වයයි. ශ්‍රී ලංකා පිළිකා රෝග විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන්ගේ විද්‍යායතනයේ (SLCO) සභාපති විශේෂඥ වෛද්‍ය සංජීව ගුණසේකර මහතා අනාවරණය කළ පරිදි, මෙරටින් වාර්ෂිකව හඳුනාගන්නා නව පියයුරු පිළිකා රෝගීන් සංඛ්‍යාව 6,000කට ආසන්න වේ.
මෙම සෞඛ්‍ය අර්බුදයේ ඛේදනීයම පැතිකඩ වන්නේ රෝගය වැළඳීම පමණක් නොවේ; සමාජයීය ඒකාකෘතික මත (cultural taboos), අනවශ්‍ය බිය සහ සායනික සාක්ෂරතාවයේ (clinical literacy) පවතින ඌනතාව හේතුවෙන් රෝගය උත්සන්න වන තෙක්ම වෛද්‍ය සහය පැතීමට කාන්තාවන් මැළිකමක් දැක්වීමයි. මෙම නිහඬ සමාජ ව්‍යසනය හමුවේ, සාම්ප්‍රදායික පෙළපොත් අධ්‍යාපනයෙන් ඔබ්බට යමින් කොළඹ මියුසියස් විද්‍යාලය ක්‍රියාත්මක කළ පාසල් පාදක මහජන සෞඛ්‍ය මැදිහත්වීම (School-based Public Health Intervention), මෙරට සෞඛ්‍ය සන්නිවේදනයේ පෙරළිකාර පරිච්ඡේදයක් සනිටුහන් කර ඇත.
සායනික යථාර්ථය සහ ජීවිතය රැකගැනීමේ ත්‍රිවිධ සූත්‍රය
විශේෂඥ වෛද්‍ය සංජීව ගුණසේකර මහතා පෙන්වා දෙන පරිදි, පියයුරු පිළිකා රෝගීන් වාර්තාවීම සංඛ්‍යාත්මකව ඉහළ ගොස් ඇතත්, නූතන වෛද්‍ය විද්‍යාවේ ප්‍රගතිය හමුවේ එය පූර්ණ සුවය ලැබිය හැකි රෝගී තත්ත්වයක් බවට පත්ව තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එම සායනික සාර්ථකත්වය තීරණය වන්නේ ප්‍රධාන මූලධර්ම ත්‍රිත්වයක් මතය:
- මුල් අවධියේ හඳුනාගැනීම (Early Detection): රෝගය ප්‍රාථමික අවධියේදී (Stage I / early Stage II) හඳුනාගැනීමෙන් පූර්ණ සුවය ලැබීමේ ප්‍රතිශතය 90% ඉක්මවයි.
- නිසි සායනික ප්‍රතිකාර (Timely Clinical Intervention): අවිද්‍යාත්මක විකල්ප ඔස්සේ කාලය නාස්ති නොකර නිසි ඔන්කොලොජිකල් ප්‍රතිකාර වෙත ප්‍රමාදයකින් තොරව යොමුවීම.
- අඛණ්ඩ පසු විපරම (Post-Treatment Surveillance): ප්‍රතිකාරවලින් පසුවද රෝගය නැවත මතු වීම වැළැක්වීම සහ සංකූලතා කළමනාකරණය සඳහා වන නිරන්තර වෛද්‍ය අධීක්ෂණය.
මෙම ත්‍රිවිධ ප්‍රවේශයේ ප්‍රාථමික පදනම වන්නේ ස්වයං පියයුරු පරීක්ෂාවයි (Breast Self-Examination – BSE). වෛද්‍ය නිර්දේශය වන්නේ සෑම කාන්තාවක්ම මසකට වරක් මෙම පරීක්ෂාව සිදුකළ යුතු බවයි. ශ්‍රී ලංකා පිළිකා රෝග විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන්ගේ විද්‍යාලයේ (SLCO) නිල වෙබ් අඩවිය ඔස්සේ මේ පිළිබඳ විද්‍යාත්මක මාර්ගෝපදේශ විවෘතව ලබාදී ඇති අතර, යම් අසාමාන්‍ය ගැටිත්තක් හෝ වෙනසක් නිරීක්ෂණය වූ වහාම බියෙන් තොරව වෛද්‍ය උපදෙස් සඳහා යොමුවීම අත්‍යවශ්‍ය සාධකයකි.
ආයතනික නායකත්වය: පන්ති කාමරයෙන් උපන් ප්‍රජා මෙහෙවර
සාම්ප්‍රදායික අධ්‍යාපන රාමුවෙන් ඔබ්බට යමින්, ජාතික මට්ටමේ සෞඛ්‍ය අර්බුදයකට සාමූහික මැදිහත්වීමක් සිදුකිරීමට මියුසියස් විද්‍යාලයේ පාලනාධිකාරිය සහ ආචාර්ය මණ්ඩලය ගත් තීරණය මෙරට පාසල් පද්ධතියට සුවිශේෂී පූර්වාදර්ශයකි.
විද්‍යාලයීය පීටර් ද අබෲ ශ්‍රවණාගාරයේදී සිය ප්‍රථම සංවත්සරය සැමරූ ‘Pink Day Allies’ වැඩසටහන ඇමතූ විදුහල්පතිනි සංජීවනී බණ්ඩාර මහත්මිය ප්‍රකාශ කළේ කාලීන සත්‍යයකි:
“රට සුවපත් කිරීම සඳහා වන වඩාත්ම සංවේදී සහ ප්‍රබල සේවා සපයන්නන් විය හැක්කේ දරුවන්ය. පියයුරු පිළිකා පිළිබඳව දේශය දැනුවත් කිරීම උදෙසා මියුසියස් දියණියන් පුහුණු කිරීමට ‘රෝස බදාදා’ දිනය යොදාගත්තේ ඒ නිසයි.”
මියුසියස් ආචාර්ය මණ්ඩලය මෙම වැඩසටහන මෙහෙයවූයේ හුදු එක්දින උත්සවයකට සීමා නොවන පරිපූර්ණ යාන්ත්‍රණයක් ලෙසිනි:
- විෂය දැනුම ප්‍රජා සත්කාරයක් බවට පත්කිරීම: ජීව විද්‍යාත්මක සංකල්ප විභාග කේන්ද්‍රීය සීමාවෙන් මුදාහැර, සැබෑ ජීවිත බේරාගැනීමේ මෙවලමක් බවට පත්කිරීමට ගුරු මණ්ඩලය මඟපෙන්වූහ.
- වෘත්තීය හවුල්කාරිත්වය: ශ්‍රී ලංකා පිළිකා රෝග විශේෂඥ වෛද්‍යවරුන්ගේ විද්‍යායතනය (SLCO) සහ ඉන්දිරා පිළිකා භාරය වැනි වෘත්තීය ආයතන සමඟ එක්ව නිවැරදි වෛද්‍ය දැනුම පාසල් ප්‍රජාවට ලබාදීම.
- ගෘහස්ථ සෞඛ්‍ය තානාපතිනියන් බිහිකිරීම: සෑම සිසුවියක්ම තම නිවසේ මව, නැන්දා, සහෝදරිය ඇතුළු කාන්තා පරපුර දැනුවත් කරන සන්නිවේදිකාවක් බවට පත්කිරීම.
ගෝලීය සන්දර්භය සහ සංසන්දනාත්මක විශ්ලේෂණය
ජාත්‍යන්තර මහජන සෞඛ්‍ය උපායමාර්ග විමසා බැලීමේදී, සංවර්ධිත රාජ්‍යයන් පිළිකා සාක්ෂරතාව ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා දිගු කලක සිට යොදාගන්නේ පාසල් කේන්ද්‍ර කරගත් ‘Peer-to-Peer Advocacy’ ආකෘතියයි. එක්සත් රාජධානියේ ක්‍රියාත්මක වන ‘CoppaFeel!’ ව්‍යාපාරය මෙයට ප්‍රමුඛ නිදසුනකි. එහිදී ඔවුන් යොවුන් වියේදීම ශරීරය පිළිබඳ ස්වයං අවබෝධය (body awareness) ගොඩනැගීම ඉලක්ක කරගනිමින්, පාසල් සහ විශ්වවිද්‍යාල ශිෂ්‍ය නායකත්වය හරහා විධිමත් පරීක්ෂණ පුරුදු සාමාන්‍යකරණය කරනු ලබයි. එමෙන්ම ඕස්ට්‍රේලියාවේ ‘McGrath Foundation’ ක්‍රමවේදය පවුල් ඒකක කේන්ද්‍ර කරගත් ප්‍රවේශයක් අනුගමනය කරමින්, පාසල් දරුවන් හරහා තම නිවෙස්වල වැඩිහිටි කාන්තාවන් මැමෝග්‍රෑම් (Mammogram) වැනි සායනික පරීක්ෂණ සඳහා යොමු කිරීමට සාර්ථක පෙළඹවීමක් ඇති කළේය.
මෙම ගෝලීය ආකෘතීන් සමඟ සැසඳීමේදී, මියුසියස් විද්‍යාලයේ (Musaeus College) ‘Pink Day Allies’ වැඩසටහන සුවිශේෂී වන්නේ එය දකුණු ආසියාතික සංස්කෘතික බැඳීම් සහ සමාජ සීමාවන් ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස ජයගනිමින් දේශීය සන්දර්භයට සාර්ථකව අනුගත කර තිබීම හේතුවෙනි. බටහිර ලෝකය තුළ විවෘත සන්නිවේදනය සාමාන්‍ය තත්ත්වයක් වුවද, ශ්‍රී ලංකාව වැනි රටක පියයුරු පිළිකාව වැනි මාතෘකාවක් ප්‍රසිද්ධියේ කතාබහට ගැනීම පවා සංස්කෘතික වශයෙන් පසුබෑමකට ලක්ව පැවති පසුබිමක, මියුසියස් විද්‍යාලය සිය අධ්‍යාපනික පරිශ්‍රය ඒ සඳහා වේදිකාවක් බවට පත්කළේය. ‘රෝස බදාදා’ (Pink Wednesday) සංකල්පය ඔස්සේ පාසල් නිල ඇඳුමට රෝස ටයි පටිය එක්කරමින් ඔවුන් නිර්මාණය කළේ බ්‍රිතාන්‍ය හෝ ඕස්ට්‍රේලියානු වැඩසටහන්වලට නොදෙවෙනි, අඛණ්ඩ පෙනීසිටීමක් සහිත (sustained advocacy) ප්‍රායෝගික යාන්ත්‍රණයකි.
එහිදී හුදු දැනුවත් කිරීමෙන් නොනැවතී, SLCO මාර්ගෝපදේශ අනුව ස්වයං පරීක්ෂණ ක්‍රමවේද ප්‍රගුණ කිරීම, පවුල් ඒකක වෙත සන්නිවේදනය ගෙන යාම සහ සිසුවියන් විසින්ම සාමූහික ප්‍රතිඥාවක් ලබාගැනීම දක්වා වූ ක්‍රියාදාමය හරහා මියුසියස් ආකෘතිය ජාත්‍යන්තර ප්‍රමිතීන් ඉක්මවා යන මානුෂීය සහ සමාජීය බද්ධවීමක් ප්‍රදර්ශනය කර තිබේ.
මානුෂීය මානය සහ සමාජ-මානසික බලපෑම
පිළිකාව යනු තනි පුද්ගල සෛලීය විකෘතියක් පමණක් නොව, මුළු පවුල් ව්‍යුහයම චිත්තවේගීයව හා ආර්ථිකව බිඳදමන සමාජ ඛේදවාචකයකි. උත්සව සභාව ඇමතූ ඉන්දිරා පිළිකා භාරයේ වෛද්‍ය ලංකා ජයසූරිය දිසානායක මහත්මිය, තරුණ වියේදීම පිළිකාවෙන් සමුගත් සිය ආදරණීය සොහොයුරියගේ අත්දැකීම සිහිපත් කළේ සංවේදීවය.
තම පවුල අත්විඳි ඒ කටුක ශෝකය තවත් කිසිදු පවුලකට අත්නොවීමට නම් දැනුවත්භාවය ගෙයින් ගෙට යා යුතු බව ඇය අවධාරණය කළාය. විභාග කේන්ද්‍රීය පීඩනය මධ්‍යයේ වුවද, අධ්‍යාපන කටයුතු අතරතුර මෙවැනි සමාජ මෙහෙවරක අඛණ්ඩව නිරත වූ මියුසියස් දියණියන්ගේ කැපවීම, සමස්ත රටේම පාසල් පද්ධතියට විශිෂ්ටතම ආදර්ශයක් බව ඇය පෙන්වා දුන්නාය.
ඉදිරි දැක්ම: ජාතික ප්‍රතිපත්තිමය නිර්දේශ
මියුසියස් විද්‍යාලයේ ‘Pink Day Allies’ ප්‍රථම සංවත්සරයේදී සිසුවියන් සිය දකුණත ළය මත තබා ගත් පිළිකා වැළැක්වීමේ ප්‍රතිඥාව හුදු වාචික පොරොන්දුවක් නොවේ. එය ජාතික මට්ටමේ මහජන සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්තියකට අවශ්‍ය මඟපෙන්වීම සපයන උත්තරීතර සලකුණකි:
- ජාතික පාසල් සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපත්තියකට අන්තර්ගත කිරීම: මියුසියස් විද්‍යාලය හඳුන්වා දුන් මෙම සාර්ථක ආකෘතිය (Pilot Model) අධ්‍යාපන සහ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශ ඒකාබද්ධව දිවයිනේ අනෙකුත් පාසල් පද්ධතිය වෙතද ක්‍රමානුකූලව ව්‍යාප්ත කිරීම.
- සායනික සාක්ෂරතාව විෂයමාලාවට ඒකාබද්ධ කිරීම: SLCO වැනි වෘත්තීය ආයතන සමඟ එක්ව, වයස් කාණ්ඩයන්ට ගැළපෙන පරිදි පිළිකා පූර්ව හඳුනාගැනීමේ ප්‍රායෝගික පුහුණුව ද්විතීයික අධ්‍යාපනයට ඇතුළත් කිරීම.
- ප්‍රජා සෞඛ්‍ය තානාපති ව්‍යාපෘති සවිබල ගැන්වීම: සෑම පාසල් සිසුවියකම තම නිවසේ සහ ගම්මානයේ සෞඛ්‍ය උපදේශිකාවක බවට පත්කිරීම තුළින් ජාතික පිළිකා මරණ අනුපාතය සැලකිය යුතු ලෙස පහත හෙළීම.
මියුසියස් විද්‍යාලයේ ආචාර්ය මණ්ඩලයේ දූරදර්ශී මඟපෙන්වීම සහ දියණියන්ගේ නොසැලෙන කැපවීම ඔස්සේ ආරම්භ වූ මෙම ‘රෝස විප්ලවය’, නොදැනුවත්කමේ අන්ධකාරය පරදවා නිරෝගී, සවිබල ගැන්වුණු ශ්‍රී ලංකාවක් උදෙසා වූ පරිවර්තනීය ගමනක ආරම්භයයි.