ආර්ථික අර්බුදයේ අළු මතින් රට ක්‍රමිකව ස්ථාවරත්වයක් කරා ගමන් කරන බවට බාහිරින් පෙනෙන්නට තිබුණද, මෙරට විදේශ විනිමය සංචිතය දරුණු ලෙස ඛාදනය කරමින් ඉන්ධන ආනයන වියදම අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ යමින් පවතින බව ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ නවතම දත්ත අනාවරණය කරයි.
ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව විසින් නිකුත් කර ඇති නිල සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, 2026 වසරේ ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා ගතවූ මාස 8ක කාලය තුළ ඉන්ධන ආනයනය වෙනුවෙන්ම වැය කර ඇති මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4,072.1කි. මෙය 2025 වසරේ අදාළ කාලසීමාවේදී වාර්තා වූ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2,520.6 සමග සැසඳීමේදී සියයට 61.6ක දැවැන්ත වර්ධනයකි.
සංඛ්‍යා ලේඛන හෙළිකරන සැඟවුණු අවදානම
2026 වසරේ ජනවාරි සිට අගෝස්තු දක්වා ගතවූ මාස 8ක කාලය තුළ ඉන්ධන ආනයනය සඳහා ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4,072.1ක දැවැන්ත මුදලක් වැයවී ඇති අතර, එය 2025 වසරේ එම කාලසීමාවේ වාර්තා වූ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2,520.6ට සාපේක්ෂව සියයට 61.6ක කැපී පෙනෙන ඉහළ යාමකි.
එසේම, පසුගිය අගෝස්තු මාසයේදී පමණක් ඉන්ධන ආනයන වියදම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 450.6ක් දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති අතර, 2025 වසරේ අගෝස්තු මාසයේ පැවති ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 255.3ක වියදමට සාපේක්ෂව එය සියයට 76.5ක ඉතා වේගවත් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.
තවද, මෙම වසරේ අගෝස්තු මාසයේදී පිරිපහදු කළ ඛනිජ තෙල් ආනයනය වෙනුවෙන් පමණක් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 321.9ක් වැය කර ඇති අතර, එය පෙර වසරේ අගෝස්තු මාසයේ වාර්තා වූ ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 202.8ක අගයට වඩා සියයට 58.7කින් ඉහළ අගයකි.
මෙතරම් වියදමක් දැරීමට සිදුවූයේ ඇයි?
මෙම වියදම් ඉහළ යාම පිටුපස කරුණු කිහිපයක් ක්‍රියාත්මක වන බව ආර්ථික හා බලශක්ති ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂකයෝ පෙන්වා දෙති:
- දේශීය ඉල්ලුම වේගයෙන් ඉහළ යාම: රට තුළ වාහන ආනයන සීමා ලිහිල් වීම, සංචාරක කර්මාන්තයේ ප්‍රබෝධය සහ කාර්මික නිෂ්පාදන ධාරිතාව යළි සක්‍රිය වීම හේතුවෙන් දෛනික ඉන්ධන පරිභෝජනය පෙර වසරට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ඉහළ ගොස් තිබීම.
- ගෝලීය වෙළඳපොළ මිල උච්චාවචනය: ජාත්‍යන්තර භූ-දේශපාලනික අර්බුද හේතුවෙන් බොරතෙල් සහ පිරිපහදු කළ තෙල් මිල ගණන් ඉහළ මට්ටමක පැවතීම.
- දේශීය පිරිපහදු ධාරිතාවේ සීමා: සපුගස්කන්ද පිරිපහදුවේ මෙහෙයුම් සීමා සහිත වීම නිසා බොරතෙල් වෙනුවට ඉහළ පිරිවැයක් දරා සෘජුවම පිරිපහදු කළ නිමි තෙල් (Refined Petroleum Products) ආනයනය කිරීමට සිදුවීම.
විදේශ සංචිත කෙරෙහි එල්ලවන බලපෑම
ශ්‍රී ලංකාව වැනි ආනයන මත යැපෙන ආර්ථිකයක් තුළ, වසරක මුල් මාස 8 තුළ පමණක් ඩොලර් බිලියන 4කට අධික මුදලක් එක් අංශයකට පමණක් ගලා යාම දිගුකාලීනව දරාගත නොහැකි තත්ත්වයකි. සංචාරක ඉපැයීම් සහ විදේශ ප්‍රේෂණ මගින් රට තුළට ගලා එන ඩොලර් ප්‍රමාණයෙන් අතිවිශාල කොටසක් මෙලෙස ඉන්ධන වෙනුවෙන්ම වැයවීම මඟින්, ඉදිරියේදී ගෙවීමට ඇති විදේශ ණය වාරික සහ අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ, ආහාර ආනයන සඳහා පවතින ඉඩකඩ සීමා කෙරේ.
බලශක්ති සංරක්ෂණය, විකල්ප පුනර්ජනනීය බලශක්ති ප්‍රභවයන් වෙත කඩිනමින් යොමුවීම සහ විදුලි ප්‍රවාහන පද්ධති දිරිගැන්වීම සඳහා ශක්තිමත් ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක නොවුණහොත්, නැවතත් ඩොලර් අර්බුදයකට මුහුණදීමට සිදුවීමේ අවදානම බැහැර කළ නොහැක.